Türkiye Yapay Zeka Kanunu Tasarısı: 100 Maddelik Kurucu Vizyon

Bu tasarı taslağı, rapor serimizin ilk 4 bölümündeki devasa sosyo-ekonomik analizlerin doğrudan hukuki metne dönüştürülmüş halidir. Sadece bir yasaklama listesi değil; istihdamı koruyan, telif haklarını güvenceye alan, inovasyonun önünü açan ve en önemlisi "İnsan Onurunu" merkeze koyan küresel bir öncü metin olarak kurgulanmıştır.

BİRİNCİ KISIM: Amaç, Kapsam ve Temel İlkeler (Madde 1-10)

Madde 1: Kanunun Amacı

Bu kanunun amacı; yapay zeka sistemlerinin insan onuruna, temel haklara ve demokratik değerlere yaraşır bir şekilde geliştirilmesini, piyasaya sürülmesini ve kullanılmasını sağlamak; teknolojik inovasyonu desteklerken istihdamı ve kamu güvenliğini korumaktır.

Neden: Teknolojik determinizme karşı hukukun ve insanın üstünlüğünü yasanın kalbine yerleştirmek.
Dünya: EU AI Act (Madde 1) ile benzerlik taşır ancak istihdam vurgusuyla ondan ayrılır.
TR Hukuku: Anayasa Md. 5 (Devletin temel amaç ve görevleri) ile doğrudan entegredir.

Madde 2: Kapsam

Bu kanun, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde YZ sistemi geliştiren, piyasaya süren, ithal eden veya kullanan tüm kamu kurumları, gerçek ve tüzel kişileri kapsar. Ulusal güvenlik ve askeri amaçlı YZ sistemleri bu kanunun kapsamı dışındadır.

Neden: Sivil ve ticari hayatı regüle ederken, savunma sanayisinin (İHA/SİHA) elini bağlamamak.
Dünya: Tüm küresel YZ yasaları askeri uygulamaları kapsam dışında bırakır.
TR Hukuku: Savunma Sanayii Başkanlığı mevzuatına alan bırakılır.

Madde 3: Ekstraterritoryal (Sınır Ötesi) Etki

Geliştiricisi veya sunucuları yurt dışında olsa dahi, ürettiği çıktılar Türkiye'deki kullanıcıları etkileyen veya Türkiye'deki vatandaşların verilerini işleyen tüm YZ sistemleri bu Kanuna tabidir.

Neden: OpenAI, Google gibi ABD şirketlerinin "Bizim merkezimiz ABD'de, Türk yasalarına uymayız" demesini engellemek.
Dünya: GDPR ve EU AI Act'in uyguladığı "Brüksel Etkisi" mantığıdır.
TR Hukuku: KVKK Madde 1 ve 5651 sayılı İnternet Kanunu'ndaki sınır ötesi etki doktrini ile uyumludur.

Madde 4: Yapay Zeka Tanımı

Yapay Zeka Sistemi: İnsanlar tarafından belirlenen hedefler doğrultusunda, fiziksel veya sanal çevrelerden veri alıp, bunları modelleyerek içerik, tahmin veya karar üretebilen otonom veya yarı-otonom makine tabanlı sistemlerdir.

Neden: Basit bir hesap makinesi ile öğrenen bir algoritmayı birbirinden ayırmak.
Dünya: OECD'nin 2023'te güncellediği, tüm dünyanın baz aldığı YZ tanımıdır.
TR Hukuku: Hukuki belirlilik ilkesi gereği ceza kesilecek objenin net tanımı.

Madde 5: İnsan Merkezlilik ve İnsan Kararı İlkesi

Yapay zeka, insanın yerini alan nihai bir karar verici değil, insanın kapasitesini artıran bir asistan/danışman olarak konumlandırılır. Kritik konularda son karar daima insana aittir.

Neden: Makineye boyun eğen değil, makineyi yöneten bir toplum yaratmak.
Dünya: UNESCO Yapay Zeka Etik Tavsiye Kararları.
TR Hukuku: İdarenin işlem tesisinde (örneğin vergi cezası) muhatabın makine değil insan olması.

Madde 6: Şeffaflık İlkesi

Yapay zeka sistemleri ile etkileşime giren bireylerin, bir insanla değil bir makine ile muhatap olduklarını açıkça ve kolayca anlayabilmeleri esastır.

Neden: İnsanların duygularının manipüle edilmesini (örneğin müşteri hizmetlerinde kandırılmayı) önlemek.
Dünya: EU AI Act (Şeffaflık yükümlülükleri).
TR Hukuku: Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun - Doğru bilgilendirme hakkı.

Madde 7: Algoritmik Ayrımcılık Yasağı

YZ sistemleri; ırk, dil, din, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç veya bölgesel aidiyet (posta kodu) üzerinden ayrımcılık yapacak şekilde eğitilemez ve kullanılamaz.

Neden: İşe alımlarda veya kredi skorlamalarında algoritmanın gizli ırkçılık yapmasını engellemek.
Dünya: ABD Algorithmic Accountability Act (Tasarı).
TR Hukuku: Anayasa Madde 10 (Kanun önünde eşitlik).

Madde 8: Açıklanabilirlik (XAI) İlkesi

Bireylerin aleyhine sonuç doğuran (kredi reddi, iş başvuru reddi vb.) YZ kararlarının "hangi parametrelere dayanılarak alındığı" vatandaşın anlayacağı dilde açıklanmak zorundadır. Siyah Kutu (Black Box) mazereti kabul edilemez.

Neden: Vatandaşın itiraz hakkını kullanabilmesi için kararın gerekçesini bilmesi gerekir.
Dünya: "Right to Explanation" (GDPR ve EU AI Act).
TR Hukuku: Anayasa Md. 40 ve İYUK (Gerekçeli karar hakkı).

Madde 9: Çevresel Sürdürülebilirlik İlkesi

Büyük Dil Modelleri (LLM) eğiten şirketler, sunucularının harcadığı enerji, karbon ayak izi ve su tüketimini yıllık olarak raporlamakla yükümlüdür.

Neden: ChatGPT gibi sistemler bir arama motorunun 10 katı elektrik harcamaktadır.
Dünya: Yeşil YZ (Green AI) doktrini.
TR Hukuku: Çevre Kanunu ile entegre izleme yükümlülüğü.

Madde 10: İnovasyonu Boğmama İlkesi

Bu kanun uygulanırken, idari tedbirlerin yerli start-up'ların ve akademik araştırmaların gelişmesini engelleyecek orantısız bürokratik yükler yaratmamasına azami özen gösterilir.

Neden: Sadece büyük teknoloji devlerinin ayakta kalabildiği bir regülasyon duvarı (Regulatory Capture) yaratmamak.
Dünya: İngiltere'nin Pro-Innovation YZ yaklaşımı.
TR Hukuku: Teşebbüs hürriyeti ve Ar-Ge teşvikleri.

İKİNCİ KISIM: Risk Sınıflandırması ve Yasaklı Sistemler (Madde 11-20)

Madde 11: Dört Kademeli Risk Yaklaşımı

Yapay zeka sistemleri, topluma verebilecekleri zarar potansiyeline göre; Kabul Edilemez Risk, Yüksek Risk, Sınırlı Risk ve Minimal Risk olmak üzere dört kategoriye ayrılır. Denetimler bu risk ağırlığına göre oransal olarak yapılır.

Neden: Spam e-posta filtresi ile otonom aracı aynı yasal ağırlıkla yargılamamak için.
Dünya: AB'nin kabul ettiği küresel standart risk piramidi.
TR Hukuku: İdare hukukundaki "Orantılılık" ilkesinin teknolojiye uyarlanması.

Madde 12: Yasaklı YZ - Sosyal Skorlama (Social Scoring)

Devlet veya özel şirketler tarafından, vatandaşların genel davranışlarını, sosyal medya hareketlerini puanlayan ve bu puanlara göre onları krediden, seyahatten veya kamu hizmetlerinden mahrum bırakan sistemler Türkiye'de yasaktır.

Neden: Çin benzeri bir "Dijital Diktatörlük" distopyasını baştan engellemek.
Dünya: EU AI Act Yasaklı Sistemler (Madde 5).
TR Hukuku: İnsan hakları ve eşitlik ilkesinin mutlak ihlalidir.

Madde 13: Yasaklı YZ - Subliminal Manipülasyon

Kişilerin bilinçaltını hedef alarak, onların bilinçli iradelerini sakatlayan ve davranışlarını kendilerine zarar verecek şekilde (dürtüsel tüketim veya kendine zarar verme) değiştirmeyi amaçlayan YZ teknikleri yasaktır.

Neden: İnsan zihnini hackleyen karanlık tasarımların (Dark Patterns) önüne geçmek.
Dünya: Nöro-haklar (Neuro-rights) ve Bilişsel Özgürlük hareketi.
TR Hukuku: TCK (İradeyi sakatlama) ve Tüketici Kanunu (Haksız ticari uygulama).

Madde 14: Yasaklı YZ - Kamusal Alanda Gerçek Zamanlı Biyometrik Tanıma

Kolluk kuvvetleri hariç olmak üzere, özel şirketler veya kurumlar tarafından meydanlarda, sokaklarda veya AVM'lerde gerçek zamanlı, rızasız yüz tanıma (biometric identification) ve fişleme yapılması yasaktır.

Neden: "Sürekli izlenme" (Panoptikon) hissinin toplum psikolojisini bozması.
Dünya: San Francisco yüz tanıma yasağı ve AB YZ yasası istisnaları.
TR Hukuku: KVKK Madde 6 (Özel nitelikli kişisel veri) ihlalidir.

Madde 15: Yasaklı YZ - İşyeri ve Eğitimde Duygu Tahmini

İşyerlerinde çalışanların veya okullarda öğrencilerin mikro yüz mimiklerini veya ses tonlarını analiz ederek yorgunluk, üzüntü veya verimlilik seviyelerini anlık olarak ölçen ve fişleyen "Duygu Tanıma" (Emotion Recognition) sistemleri yasaktır.

Neden: Çalışanların makine karşısında sürekli tetikte hissetmesini engellemek.
Dünya: AB YZ Yasası'nın işyeri ve eğitim kurumlarına getirdiği spesifik yasak.
TR Hukuku: İş Kanunu (İşçinin gözetim hakkı ile mahremiyetinin sınırı).

Madde 16: Yasaklı YZ - Biyometrik Kategorizasyon

Bireylerin yüz hatlarından veya biyometrik verilerinden onların cinsel yönelimlerini, siyasi görüşlerini veya dini inançlarını tahmin etmeye çalışan yapay zeka sistemlerinin kullanımı ve satışı yasaktır.

Neden: Sözdebilim (pseudoscience) olan "Frenoloji"nin yapay zeka ile geri dönmesini engellemek.
Dünya: İnsan onuruna aykırı profil çıkarma yasağı.
TR Hukuku: KVKK (Hassas verilerin rızasız tahmini).

Madde 17: Yasaklı YZ - Zafiyet Sömürüsü

Çocukların, yaşlıların veya zihinsel/fiziksel engellilerin yaş, sağlık veya sosyal durumlarından kaynaklanan zafiyetlerini sömüren ve onları maddi/manevi zarara uğratan YZ sistemleri yasaktır.

Neden: Dezavantajlı grupları, onlara arkadaş gibi yaklaşan YZ botlarından korumak.
Dünya: UNICEF YZ Etik kuralları.
TR Hukuku: Medeni Kanun (Ehiletsizlik) ve TCK (Dolandırıcılık).

Madde 18: Yasaklı YZ - Yargısal Suç Tahmini (Minority Report)

Kişilerin geçmiş verilerine dayanarak "gelecekte suç işleme ihtimalini" yüzde olarak hesaplayan ve bu tahmine göre önleyici tutuklama/gözaltı tavsiyesi veren yargısal (Predictive Policing) YZ sistemleri yasaktır.

Neden: Masumiyet karinesini (suçluluğu kanıtlanana kadar herkes masumdur) korumak.
Dünya: ABD'deki COMPAS sisteminin siyahileri haksız tutuklatması skandalına karşı önlem.
TR Hukuku: Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) masumiyet karinesi ilkesi.

Madde 19: Yasakların Kapsam İstisnası

Madde 12 ile Madde 18 arasında sayılan yasaklar, devletin terörle mücadele, ağır organize suçlar veya ulusal güvenliği ilgilendiren çok acil durumlarında, bağımsız mahkeme kararı (hakim izni) olmak şartıyla istisnai olarak esnetilebilir.

Neden: Ağır bir ulusal güvenlik krizinde (örneğin canlı bomba takibi) devleti çaresiz bırakmamak.
Dünya: AB YZ Yasası'nın Kolluk İstisnası maddesi.
TR Hukuku: Anayasa Md. 13 (Temel hakların kamu güvenliği için kanunla sınırlanması).

Madde 20: Yasakların İhlalinin Yaptırımı

Bu Kısımda belirtilen yasaklı (Kabul Edilemez Risk) yapay zeka sistemlerini geliştiren, satan veya Türkiye pazarında uygulayan şirketler, küresel cirolarının %7'sine kadar veya 500 Milyon TL (hangisi yüksekse) idari para cezası ile cezalandırılır.

Neden: Yasakların teknoloji devleri için sadece bir "iş yapma maliyeti" olmasını engellemek, caydırıcılığı maksimize etmek.
Dünya: GDPR ve EU AI Act tarzı asimetrik oransal ceza mimarisi.
TR Hukuku: Rekabet Kurumu cezalarına benzer ciro üzerinden cezalandırma modeli.

ÜÇÜNCÜ KISIM: Yüksek Riskli Sistemler ve Şeffaflık (Madde 21-30)

Madde 21: Yüksek Riskli YZ Sistemlerinin Tanımı

Kritik altyapı yönetimi, ulaşım (otonom araçlar), eğitim (sınav notlandırma), istihdam (CV eleme algoritmaları), kolluk kuvvetleri ve adli sistemlerde kullanılan YZ sistemleri "Yüksek Riskli" olarak kabul edilir ve piyasaya sürülmeden önce katı denetimlere tabidir.

Neden: İnsan hayatını kalıcı olarak değiştirebilecek sektörleri belirlemek.
Dünya: YZ yasalarının ana gövdesini oluşturan "Annex III" listesi.
TR Hukuku: Sektörel regülasyonlar (Sağlık Bakanlığı, BDDK) için ortak bir çatı tanım.

Madde 22: Algoritmik Etki Değerlendirmesi

Yüksek riskli bir YZ sistemini piyasaya sürecek sağlayıcılar, sistemin temel haklar, istihdam ve çevre üzerindeki etkilerini analiz eden "Yapay Zeka Etki Değerlendirme Raporu" hazırlamak ve Otoriteye sunmak zorundadır.

Neden: Ürünü satıp "sorumluluk bende değil" demek yerine, riskleri önceden bertaraf etmek.
Dünya: Kanada Algorithmic Impact Assessment (AIA) modeli.
TR Hukuku: Çevre Kanunu'ndaki ÇED (Çevre Etki Değerlendirmesi) raporu mantığı.

Madde 23: Veri Kalitesi ve Önyargı (Bias) Testi

Yüksek riskli sistemlerin eğitiminde kullanılan veri setleri, ayrımcılığı önlemek amacıyla Türkiye'nin demografik gerçeklerine, kültürel yapısına uygun ve hatalı/eksik verilerden arındırılmış olmak zorundadır. Veri kalitesi belgelenmelidir.

Neden: "Çöp giren çöp çıkar" (Garbage in, garbage out) kuralı. Bozuk veriyle eğitilen YZ, bozuk karar verir.
Dünya: Veri yönetişimi ve model eğitimi şeffaflığı standartları.
TR Hukuku: Ayrımcılık ve Eşitlik Kurumu (TİHEK) standartları ile uyum.

Madde 24: İnsan Gözetimi (Human Oversight) ve Acil Kapatma (Kill-Switch)

Yüksek riskli YZ sistemleri, her an bir insan tarafından anlaşılabilecek ve anında müdahale edilip devre dışı bırakılabilecek donanımsal veya yazılımsal bir "Acil Kapatma" (Kill-Switch) mekanizmasına sahip olarak tasarlanmalıdır.

Neden: Otonom bir sistemin kontrolden çıkıp (emergent behavior) felakete yol açmasını donanımsal olarak durdurabilmek.
Dünya: Asimov'un Robot Yasaları ve modern "Stop-Button" regülasyonları.
TR Hukuku: İş Sağlığı ve Güvenliği mevzuatındaki makinelerdeki acil stop butonu mantığı.

Madde 25: Olay Logları (Kayıt Tutma) Zorunluluğu

Yüksek riskli sistemler, ömürleri boyunca verdikleri kritik kararları, oluşan hataları ve yapılan insan müdahalelerini kriptografik olarak değiştirilemez bir "olay günlüğü" (log kaydı) olarak tutmak zorundadır.

Neden: Bir YZ hatasından dolayı dava açıldığında, mahkemeye "Kara Kutu" (Black Box) mazereti sunulmasını engellemek, dijital delil yaratmak.
Dünya: Avrupa Birliği YZ Yasası Madde 12 (Record-keeping).
TR Hukuku: 5651 sayılı kanundaki log tutma (dijital ayak izi) zorunluluğu.

Madde 26: Sınırlı Risk: Üretken YZ'de Şeffaflık

Metin, ses, görüntü veya video üreten sistemler (ChatGPT, Midjourney vb.), kullanıcıya "Bu içerik yapay zeka tarafından üretilmiştir" bilgisini net bir şekilde vermekle yükümlüdür.

Neden: İnsanların, gerçek bir fotoğraf mı yoksa YZ üretimi mi olduğuna dair yanılgıya düşmesini önlemek.
Dünya: Sentetik medyanın (Synthetic Media) etiketlenmesi kuralı.
TR Hukuku: Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği'ndeki yanıltıcı reklam yasağı.

Madde 27: Deepfake ve Filigran (Watermark) Zorunluluğu

Türkiye'de faaliyet gösteren tüm Üretken YZ (Generative AI) platformları, ürettikleri görsel ve işitsel medyanın piksel veya frekans derinliklerine (metadata) silinemez bir dijital filigran (watermark) eklemek zorundadır.

Neden: Seçim dönemlerinde veya adli vakalarda, sahte (deepfake) kanıtların veya algı operasyonlarının anında tespit edilebilmesini sağlamak. Bu doğrudan bir ulusal güvenlik meselesidir.
Dünya: ABD Beyaz Saray Başkanlık Kararnamesi (Executive Order on AI) filigran tavsiyesi.
TR Hukuku: TCK (Belgede Sahtecilik ve Dezenformasyon Yasası) suçlarının tespiti için altyapı.

Madde 28: Sohbet Botlarında Kimlik Bildirimi

Müşteri hizmetleri, terapi, psikolojik destek veya arkadaşlık amacıyla kullanılan sohbet botları (Companion AI), iletişimin başında ve periyodik olarak "Ben bir insan değilim, yapay bir yazılımım" uyarısı yapmak zorundadır.

Neden: Özellikle çocuklarda ve yalnız yetişkinlerde tehlikeli bir "duygusal bağ" (parasocial etkileşim) ve algısal illüzyon oluşmasını engellemek.
Dünya: Turing Testinin yasal zorunluluğa dönüşmüş modern versiyonu.
TR Hukuku: Dürüstlük kuralı (TMK 2) ve Tüketicinin aydınlatılması.

Madde 29: TR-YZ Uygunluk İşareti (CE Benzeri Marka)

Yüksek riskli YZ sistemleri, bu kanundaki güvenlik, şeffaflık ve etik şartları sağladığını kanıtladıktan sonra, piyasaya sürülmeden evvel bir "TR-YZ Güvenlik İşareti" almak zorundadır. Bu işareti taşımayan sistemler satılamaz ve kullanılamaz.

Neden: Oyuncaklarda veya elektronik eşyalarda olan "CE" güvenlik sertifikası mantığını yazılıma uyarlamak.
Dünya: AB YZ Yasasındaki "CE Marking of Conformity".
TR Hukuku: TSE standartları ve Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu.

Madde 30: Sürekli Piyasa Gözetimi (Post-Market Surveillance)

YZ sistemleri, onay alıp piyasaya çıktıktan sonra (makine öğrenimi ile sürekli değiştiklerinden dolayı) Otorite tarafından sahada kullanımdayken de periyodik olarak denetlenir. Sapma (model drift) gösteren sistemler piyasadan toplatılır.

Neden: Geleneksel yazılımlar sabittir, ancak YZ sahada insanlardan veri aldıkça karakter değiştirir (Microsoft'un Tay botunun 24 saatte ırkçı olması gibi). Denetim sürekli olmalıdır.
Dünya: Post-market monitoring obligations (Sürekli Gözetim).
TR Hukuku: Sağlık Bakanlığı'nın ilaç takip veya BTK'nın cihaz takip sistemlerine benzer dinamik denetim.

DÖRDÜNCÜ KISIM: Yönetişim - Türkiye Yapay Zeka Otoritesi (Madde 31-40)

Madde 31: Türkiye Yapay Zeka Otoritesi'nin (TYZO) Kuruluşu

Bu kanunun uygulanmasını sağlamak, denetimleri yapmak ve ulusal YZ stratejisini yürütmek üzere, idari ve mali özerkliğe sahip Türkiye Yapay Zeka Otoritesi (TYZO) kurulmuştur.

Neden: Sağlık, finans veya tarımdaki YZ ihlalleri tek bir kurumda toplanamaz. Multidisipliner ve yatay bir teknoloji için, yatay ve bağımsız bir üst otorite şarttır.
Dünya: Birleşik Krallık AI Safety Institute ve AB AI Office.
TR Hukuku: KVKK veya Rekabet Kurumu modelinde üst kurul yapılanması.

Madde 32: TYZO'nun Kadro Yapısı ve Liyakat

Otorite personeli sadece hukukçu ve bürokratlardan oluşamaz. Kadronun en az yüzde ellisi veri bilimci, algoritma mühendisi, sosyolog ve etik felsefecilerden oluşmak zorundadır.

Neden: Teknolojiyi anlamayan bir bürokrasinin, kodları ve algoritmik ağırlıkları denetlemesi fiziksel olarak imkansızdır. Otoritenin hızı ve zekası, Big Tech (teknoloji devleri) ile eşdeğer olmalıdır.
Dünya: Yeni nesil Çevik Regülasyon (Agile Regulation) kurum modelleri.
TR Hukuku: Üst Kurul personel kanunlarında spesifik "teknik kadro" şartı.

Madde 33: Dijital Adli Bilişim Yetkisi (Kara Kutu İncelemesi)

TYZO, şikayet üzerine veya resen, ağır bir ihlal şüphesi durumunda mahkeme kararı ile teknoloji şirketlerinin gizli algoritmalarının kaynak kodlarını (Source Code) ve eğitim veri setlerini laboratuvar ortamında inceleme yetkisine sahiptir.

Neden: Şirketlerin "ticari sır" bahanesinin arkasına saklanarak algoritmik ırkçılığı veya dolandırıcılığı örtbas etmesini engellemek.
Dünya: Algorithmic Auditing and Forensics yetkisi.
TR Hukuku: Rekabet Kurumu'nun yerinde inceleme (baskın) yetkisinin koda uyarlanması.

Madde 34: Açık Kaynak (Open Source) Teşviki

Otorite, Türkiye'deki akademik kurumların ve start-up'ların "Açık Kaynaklı" YZ modelleri geliştirmesini desteklemek için özel fonlar ayırır. Açık kaynak kodlu sistemler, şeffaflığı doğası gereği sağladığı için belirli idari denetimlerden muaf tutulur.

Neden: YZ ekosisteminin sadece birkaç büyük Amerikan şirketinin tekeline girmesini engellemek, demokratik ve şeffaf kod gelişimini (Mistral, Llama mantığı) yerelde desteklemek.
Dünya: Fransa'nın AI fonları ve Avrupa'nın açık kaynak teşvikleri.
TR Hukuku: TÜBİTAK ve KOSGEB teşvik mevzuatı.

Madde 35: Sektörel Düzenleyicilerle Koordinasyon

Tıbbi bir YZ sisteminin denetimi Sağlık Bakanlığı, finansal bir YZ'nin denetimi BDDK ile TYZO'nun ortak komisyonları tarafından yürütülür. TYZO çatı kurallar koyar, sektörel kurumlar ise dikey denetim yapar.

Neden: Yetki karmaşasını (conflict of jurisdiction) önlemek ve kurumlar arası çift mükerrer ceza kesilmesini engellemek.
Dünya: Hub-and-spoke (Merkez ve Konuşmacı) regülasyon modeli.
TR Hukuku: İdare hukukunda kurumlar arası görev uyuşmazlığını çözen koordinasyon doktrini.

Madde 36: Bağımsız Algoritma Denetçileri (Audit Firms) Sektörü

TYZO, piyasadaki YZ sistemlerini test etmek üzere "Yetkilendirilmiş Özel Algoritma Denetim Şirketleri" lisanslar. Finansal Yeminli Mali Müşavirlik gibi, bu şirketler YZ sistemlerine bağımsız etik ve güvenlik denetimi yapar.

Neden: Devletin her yazılımı tek başına incelemesi imkansızdır. Özel sektörde yepyeni bir "Algoritma Denetimi" istihdamı (müfettişliği) yaratılmalıdır.
Dünya: AI Auditing endüstrisinin (PwC, EY benzeri) yasal altyapısı.
TR Hukuku: Bağımsız Denetim ve YMM (Yeminli Mali Müşavirlik) yasasının kopyalanması.

Madde 37: Küresel Kurumlarla İşbirliği ve Veri Paylaşımı

TYZO, global yapay zeka tehditlerine (AGI riskleri, biyoterrorizm vb.) karşı uluslararası YZ otoriteleri ile istihbarat ve veri paylaşımı anlaşmaları yapmaya yetkilidir.

Neden: Yapay zekanın sınırı yoktur. Çin'de üretilen bir zararlı model saniyeler içinde Türkiye'deki sunucuları vurabilir.
Dünya: Bletchley Park YZ Güvenlik Zirvesi anlaşmaları.
TR Hukuku: Milletlerarası antlaşmalar ve kurumlar arası MOU (Mutabakat) yetkileri.

Madde 38: Toplum Bilgilendirme ve Algoritma Okuryazarlığı

Otorite, vatandaşların yapay zeka tarafından nasıl manipüle edilebileceklerini anlamaları için "Algoritma Okuryazarlığı" kampanyaları düzenlemek ve Milli Eğitim müfredatına içerik sağlamakla görevlidir.

Neden: En güçlü yasa bile, bilinçsiz bir toplumu deepfake ve dezenformasyondan koruyamaz. İnsan güvenlik duvarını güçlendirmek şarttır.
Dünya: Finlandiya ve Singapur'un halka açık ulusal YZ kursları.
TR Hukuku: RTÜK kamu spotları ve MEB müfredat belirleme görevlerine destek.

Madde 39: İhbarcıyı Koruma (Whistleblower Protection)

Bir teknoloji şirketinde çalışan mühendisin, şirketinin tehlikeli, ayrımcı veya gizli bir YZ modeli geliştirdiğini TYZO'ya ihbar etmesi durumunda, mühendisin iş akdi feshedilemez ve kimliği gizli tutulur.

Neden: Şirketlerin kapalı kapılar ardındaki karanlık kodlamalarını dışarıdan denetlemek çok zordur; içeriden vicdanlı mühendislerin konuşması teşvik edilmelidir.
Dünya: ABD Whistleblower Protection Act (Örn: Facebook/Google ifşacıları).
TR Hukuku: Tanık Koruma Kanunu ve İş Kanunu (Haksız feshe karşı koruma).

Madde 40: Yıllık Ulusal YZ Etki Raporu

TYZO, her yıl TBMM'ye yapay zekanın Türkiye ekonomisi, istihdamı ve demokrasisi üzerindeki etkilerini matematiksel verilerle sunan bir "Durum Raporu" sunar. Yasalar bu rapora göre güncellenir.

Neden: Teknolojinin hızı yasaları eskitmektedir. Yasanın sürekli yaşayan ve güncellenen bir organizma olması sağlanmalıdır.
Dünya: AI State of the Nation Reports.
TR Hukuku: Sayıştay veya Merkez Bankası yıllık meclis brifingleri mantığı.

BEŞİNCİ KISIM: İstihdam, Kotalar ve Çalışma Hayatı (Madde 41-50)

Madde 41: Sektörel "İnsan Oranı" Kotası (Human-in-the-Loop)

Çağrı merkezleri, bankacılık ve perakende gibi yoğun istihdam sağlayan hizmet sektörlerinde, müşteri işlemlerinin tamamının (%100) uçtan uca YZ botlarına devredilmesi yasaktır. İşletmeler, işlem hacminin en az %25'ini yönetecek şekilde insan destek personeli istihdam etmek zorundadır.

Neden: Şirketlerin maliyet düşürme hırsıyla ülkeyi devasa bir işsizlik krizine sokmasını engellemek; tüketiciye daima "gerçek bir insana bağlanma" hakkı sunmak.
Dünya: İşçi sendikalarının küresel çapta talep ettiği "Right to Human Contact" (İnsanla İletişim Hakkı).
TR Hukuku: İstihdamı korumaya yönelik sosyal devlet (Anayasa Md. 2) müdahalesi.

Madde 42: Karar Verici Asistan Doktrini

İnsan sağlığını, hürriyetini veya kariyerini doğrudan etkileyen kararlarda (Tıbbi teşhis, adli hüküm, işe alım), yapay zeka asla nihai "Karar Verici" (Decision Maker) olamaz; sadece "Asistan" olarak kullanılabilir. Altındaki imza ve nihai onay mutlak surette bir insana ait olmalıdır.

Neden: İnsanın kaderini ruhsuz bir makineye teslim etmemek ve hata durumunda muhatap bulabilmek.
Dünya: "Human over the loop" (İnsanın nihai gözetimi) prensibi.
TR Hukuku: İdari ve adli işlemlerde imza yetkisinin sadece gerçek kişilere ait olması.

Madde 43: Yapay Zeka Otomasyon Vergisi (AI Tax)

Eğer bir işletme, geçmişte insan gücüyle (örneğin 10 kişiyle) yaptığı bir işi lisanslı bir YZ yazılımı ile tek bir bilgisayara devrediyor ve net istihdam daralmasına gidiyorsa, iş gücü maliyetinden (SGK/Maaş) elde ettiği tasarrufun %15'i oranında "Otomasyon Vergisi" ödemekle yükümlüdür.

Neden: Şirket kar ederken, işsiz kalan kitlelerin yükünü devletin (toplumun) omuzlarına bırakmasını engellemek. Bu servet transferini regüle etmek.
Dünya: Bill Gates ve Bernie Sanders tarafından desteklenen "Robot Vergisi" (Robot Tax) tartışmaları.
TR Hukuku: Kurumlar Vergisi Kanununa eklenecek yeni bir vergi kalemi / fon kesintisi.

Madde 44: Evrensel Yeniden Niteliklendirme (Reskilling) Fonu

Madde 43'ten elde edilen Otomasyon Vergisi gelirleri, Hazine'ye değil doğrudan "Yeniden Niteliklendirme Fonuna" aktarılır. Bu fon SADECE, işini yapay zekaya kaybeden bireylerin yeni nesil teknoloji eğitimlerini (veri analistliği, drone pilotluğu vb.) finanse etmekte kullanılır.

Neden: Teknolojik işsizliği çözmenin tek yolu, işsize balık vermek değil, onu yeni çağın yetenekleriyle donatmaktır.
Dünya: İskandinav ülkelerinin (Finlandiya) aktif işgücü piyasası fonları.
TR Hukuku: İşsizlik Sigortası Fonu'nun teknoloji çağına özel alt fonu olarak yapılandırılması.

Madde 45: İstihdam Etki Değerlendirme Raporu (İEDR)

250'den fazla çalışanı olan büyük işletmeler, devasa bir YZ otomasyonuna geçmeden en az 6 ay önce devlete ve şirket sendikasına İEDR sunmak zorundadır. Rapor, kaç kişinin işsiz kalacağını ve bu personelin şirket içi başka departmanlara kaydırılması (rotasyon) planını açıklamak zorundadır.

Neden: Çevreyi kirleten fabrika nasıl ÇED raporu alıyorsa, sosyal dokuyu (istihdamı) bozan teknoloji de Sosyal Etki raporu sunmalıdır. "Bir gecede 100 kişiyi kovdum yerine bot koydum" vahşiliğini bitirmek.
Dünya: Almanya Sendikalar Birliği'nin teknolojik geçiş sözleşmeleri.
TR Hukuku: İş Kanunu Md. 29 (Toplu İşten Çıkarma) kurallarının teknoloji odaklı genişletilmesi.

Madde 46: İnsan-YZ Sinerjisi (Human-AI Synergy) Kurumlar Vergisi İndirimi

Bir işletme, süreçlerine YZ'yi entegre etmesine rağmen toplam istihdam sayısını düşürmüyor, aksine YZ verimliliğiyle yeni departmanlar kurarak istihdamını koruyor veya artırıyorsa, bu işletmeye "Sinerji Kurumlar Vergisi İndirimi" (%5) uygulanır.

Neden: Şirketleri yasakla korkutmanın yanı sıra, YZ'yi insan kovmak için değil, işi büyütmek için kullanmaya teşvik eden bir havuç (incentive) sunmak.
Dünya: İşgücünü koruyan teknoloji (Labor-augmenting tech) vergi teşvikleri.
TR Hukuku: KVK ve SGK prim teşviklerinin teknolojik istihdama uyarlanması.

Madde 47: Algoritmik Performans Profilleme Yasağı (İşyerinde Zulüm)

Çalışanların tuvalet molalarını, ekrana bakma sürelerini, klavye tıklama hızlarını saniye saniye ölçerek yapay zeka üzerinden "Verimlilik Skoru" çıkartan ve çalışanı insanüstü bir makine hızıyla yarışmaya zorlayan sistemler işyerlerinde yasaktır.

Neden: Modern çağın dijital köleliğini engellemek. İnsanın robot gibi çalışmaya zorlanması ciddi psikolojik yıkımlar (burnout) yaratır.
Dünya: Amazon depolarındaki algoritmik işten çıkarma skandallarına karşı ILO (Uluslararası Çalışma Örgütü) uyarıları.
TR Hukuku: İşçinin kişisel haklarının ve sağlığının korunması (TBK 417).

Madde 48: Algoritmik Yönetim ve Sendikal Şeffaflık

Gig ekonomisi (yemek kuryeleri, araç çağırma uygulamaları) platformlarında çalışan kurye ve şoförlerin ücretlerini, vardiyalarını ve cezalarını belirleyen YZ algoritmalarının temel mantığı şeffaf olmalı ve çalışanların sendikalarına açıklanmalıdır.

Neden: Çalışanın patronu bir insan değil de "bilgisayar kodu" olduğunda, kodun haksızlık (adaletsiz puan kırma) yapmasını engellemek.
Dünya: AB Platform Çalışanları Direktifi (Platform Work Directive).
TR Hukuku: Sendikalar Kanunu ve İş Kanunu'nun Gig (Esnek) ekonomisine uyarlanması.

Madde 49: İşe Alımda (HR) Algoritmik Mülakat Kısıtı

Adayların video mülakatlarındaki ses tonu, göz bebeklerinin hareketi veya terleme gibi biyometrik verilerini analiz ederek "yalan söylüyor" veya "uyumsuz" şeklinde YZ ile elenmesi kesinlikle yasaktır. CV tarama botları ise sadece objektif kriterlere (yıl, eğitim) bakabilir.

Neden: Sözde-bilim olan mikromimik analizleriyle insanların kariyerlerinin yok edilmesini ve ayrımcılığı engellemek.
Dünya: New York Şehri YZ İşe Alım Yasası (AEDT).
TR Hukuku: Kişisel Verilerin Korunması (Biyometrik verilerin rızasız ve orantısız işlenmesi yasağı).

Madde 50: YZ ve Mesai Dışı Bağlantıyı Kesme Hakkı (Right to Disconnect)

Yapay zeka asistanlarının ve otonom sistemlerin işyerinde 7/24 çalışması, insan çalışanlardan da 7/24 yanıt beklenmesi anlamına gelemez. İnsan çalışanların, mesai saatleri dışında YZ bildirimlerini ve maillerini kapatma "Bağlantıyı Kesme" hakkı kanunla güvence altındadır.

Neden: Makineler uyumaz, ancak insanlar uyur. Uyumayan sistemlerin, insanın dinlenme hakkını gasp etmesini önlemek.
Dünya: Fransa ve Belçika'da uygulanan "Right to Disconnect" yasaları.
TR Hukuku: İş Kanunu'ndaki azami çalışma ve dinlenme sürelerinin dijital çağa güncellenmesi.

ALTINCI KISIM: Veri Egemenliği, Gizlilik ve Güvenlik (Madde 51-60)

Madde 51: Kritik Altyapılarda Yerli LLM Zorunluluğu

Savunma, sağlık (e-Nabız), adalet (UYAP) ve enerji şebekesi gibi devletin kritik altyapılarına entegre edilecek YZ asistanları, sunucuları fiziksel olarak Türkiye sınırlarında bulunan ve kaynak kodları devlete açık olan "Yerli (Lokal)" YZ modelleri olmak zorundadır. Yabancı şirketlerin bulut (Cloud) API'leri bu sistemlere entegre edilemez.

Neden: Milli güvenlik ve veri egemenliği. Türkiye'nin sırlarını Amerikan sunucularında eğittirmemek.

Madde 52: Sentetik Veri (Synthetic Data) Kullanım Şartı

Kamu kurumları, vatandaşların sağlık veya finans verilerini yerli YZ modellerini eğitmek için kullanacaksa, bu verileri mutlak surette anonimleştirmek ve "Sentetik Veriye" dönüştürmek zorundadır. Gerçek şahıs isimleriyle YZ eğitimi yasaktır.

Neden: YZ bir kez öğrendiği veriyi "unutmaz". Gerçek veriler modelin içinde sızmaya açık hale gelir.

Madde 53: Sınır Ötesi Büyük Veri Çıkışı (Data Localization)

Küresel teknoloji devlerinin, Türkiye'deki milyonlarca kullanıcının davranışsal ve metinsel verilerini, kendi YZ modellerini eğitmek üzere (açık rıza olsa dahi) toplu halde (Bulk Transfer) yurt dışına çıkarması TYZO iznine ve özel veri vergisine tabidir.

Neden: Türkiye'nin kolektif dijital ayak izi, milli bir servettir. Bedavaya sömürülmesini engellemek.

Madde 54: Bulut (Cloud) İnceleme Yetkisi

Türkiye'de faaliyet gösteren küresel YZ şirketleri (OpenAI, Google), Türkiye'deki kullanıcılarının verilerinin bulutta güvenle şifrelendiğini ve "model eğitiminde (training) kullanılmadığını" TYZO'nun atayacağı bağımsız denetçilere kanıtlamak zorundadır.

Madde 55: YZ Unutulma Hakkı (Machine Unlearning)

Kişisel verisi bir YZ modeli tarafından izinsiz kazınarak (scraping) öğrenilmiş vatandaşlar, KVKK kapsamında "Verimi modelin beyin ağlarından sil (Machine Unlearning)" talebinde bulunma hakkına sahiptir. Şirket "bu teknik olarak imkansız" bahanesini öne süremez, gerekirse modeli baştan eğitmek zorundadır.

Madde 56-60: Siber Güvenlik, Veri Zehirlenmesi (Data Poisoning) ve API Standartları

YZ modellerine yönelik dışarıdan yapılan "Veri Zehirlenmesi" (modeli yanlış verilerle eğiterek çökertme) saldırıları Türk Ceza Kanunu kapsamında "Bilişim Sistemine Girme ve Bozma" suçu sayılarak ağırlaştırılmış hapisle cezalandırılır. Ayrıca YZ sağlayıcıları, sistemlerinin API'lerini siber saldırılara karşı askeri standartlarda korumakla yükümlüdür.

YEDİNCİ KISIM: Telif Hakları, Fikri Mülkiyet ve Medya (Madde 61-70)

Madde 61: Eğitim Verisinde Telif ve "Opt-Out" Mekanizması

Yapay zeka modellerinin telifli eserler (kitap, resim, haber) üzerinden izinsiz eğitilmesi, "Makine okuması" kapsamında geçici kopyalama sayılır. Ancak eser sahipleri, sitelerine ekleyecekleri basit bir "Beni YZ eğitiminde kullanma (Opt-Out)" kodu ile bunu yasaklama hakkına mutlak sahiptir. Opt-out uyarılarını aşarak veri kazıyan şirketler FSEK kapsamında telif ihlali yapmış sayılır.

Neden: Ne içerik üreticisinin emeğini çaldırmak, ne de YZ inovasyonunu tamamen durdurmak; adil bir denge kurmak.
TR Hukuku: Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) "Adil Kullanım" (Fair Use) istisnasının güncellenmesi.

Madde 62: Veri Seti Şeffaflığı Zorunluluğu

Üretken YZ şirketleri, modellerini eğitirken hangi veri setlerini kullandıklarını (örneğin hangi kitapları, hangi resim veri tabanlarını) detaylı bir liste olarak (Training Data Transparency Report) kamuya açıklamak zorundadır. Ticari sır bahanesi bu şeffaflığı engelleyemez.

Madde 63: YZ Çıktılarının Telifsizliği (Kamu Malı - Public Domain)

Sadece bilgisayar yazılımına verilen bir metin komutuyla (prompt) tamamen yapay zeka tarafından üretilen bir resim, müzik veya şiir "Eser" sayılamaz ve telif hakkına konu olamaz. Bu çıktılar anında "Kamu Malı" sayılır.

Neden: İnsan emeği olmayan bir şeye tekel hakkı vermek, insan yaratıcılığına hakarettir.

Madde 64: İşlenme Eser İstisnası

Madde 63'ün istisnası olarak; eğer bir sanatçı/insan, yapay zekanın ürettiği taslak bir çıktıyı alıp, onun üzerinde haftalarca ciddi bir emek, kompozisyon, renklendirme ve editoryal manipülasyon yaparsa, o "insan dokunuşu" telif hakkı koruması (İşlenme Eser) kazanır.

Madde 65-70: Medya Şeffaflığı, Ses Klonlama Yasağı ve Haber Telifi

Medyada ünlülerin veya vatandaşların seslerini/görüntülerini klonlayarak (Deepfake/Voice Cloning) izinsiz reklam, müzik veya içerik üretmek doğrudan "Kişilik Haklarına Saldırı" ve "Nitelikli Dolandırıcılık"tır. Haber sitelerinin (gazeteciliğin) ürettiği güncel haberlerin LLM'ler (ChatGPT) tarafından anında kopyalanıp kullanıcıya sunulması, yayıncılara telif ödemesini zorunlu kılan "Haber Vergisi" (Link Tax) mekanizmasına bağlanır.

SEKİZİNCİ KISIM: Hukuki Sorumluluk, Tazminat ve Tüketici (Madde 71-80)

Madde 71: Yüksek Riskli YZ'de "Kusursuz Sorumluluk" (Tehlike Sorumluluğu)

Otonom araçlar veya cerrahi robotlar gibi yüksek riskli bir YZ sistemi bir insana zarar verirse, sistemi piyasaya süren şirket "benim yazılımımda hata yoktu, yapay zeka kendi kendine öğrendi (kara kutu)" diyerek sorumluluktan kurtulamaz. Şirket, kusuru olmasa dahi oluşan bedeni/maddi zararı (Tehlike Sorumluluğu kapsamında) ödemekle yükümlüdür.

TR Hukuku: Türk Borçlar Kanunu Md. 71 (Tehlike Sorumluluğu) ilkesinin teknolojiye devrimi.

Madde 72: İspat Yükünün Ters Çevrilmesi

Yapay zekanın karar mekanizması (algoritması) vatandaş için erişilemez bir kara kutu olduğundan; YZ kaynaklı zararlarda "İspat Yükü" mağdur vatandaştan alınarak YZ şirketine verilir. Vatandaş zararı kanıtlar; şirket ise zararın kendi YZ'sinden kaynaklanmadığını teknik olarak kanıtlamak zorundadır.

Madde 73: Zorunlu YZ Mali Sorumluluk Sigortası

Trafik sigortası mantığına benzer şekilde; yüksek riskli yapay zeka sistemlerini ticari olarak satan veya kullanan tüm teşebbüsler "Zorunlu YZ Mali Sorumluluk Sigortası" yaptırmak zorundadır. Herhangi bir kaza/hata anında mağdur vatandaşın zararı anında sigorta havuzundan karşılanır.

Madde 74: Algoritmik Tüketici Sömürüsü ve Dinamik Fiyatlandırma Yasağı

E-ticaret sitelerinin veya havayollarının, müşterilerin (hangi cihazı kullandığı, ne kadar parası olduğu, çaresizlik durumu) verilerini YZ ile analiz edip "Kişiye Özel Gizli Zamlı Fiyat" (Ayrımcı Dinamik Fiyatlandırma) uygulaması haksız rekabet ve tüketici sömürüsüdür, yasaklanmıştır.

Madde 75-80: Müteselsil Sorumluluk, Cayma Hakkı ve Ürün Güvenliği

Açık kaynaklı bir YZ modelini alıp, ince ayar (fine-tuning) yaparak ticari bir ürüne dönüştüren start-up'lar, ana modelin yapacağı büyük hatalarda orijinal dev şirket (örn. Meta) ile müteselsilen (ortaklaşa) sorumlu tutulur. Tüketiciler, bir insanla değil de bir YZ botu ile sözleşme (mesafeli satış) yaptıklarında, olağan cayma hakkı süreleri 2 katına çıkarılır.

DOKUZUNCU KISIM: Eğitim, Nöro-Haklar ve Demokrasinin Korunması (Madde 81-90)

Madde 81: Nöro-Haklar (Bilişsel Özgürlük ve Zihinsel Mahremiyet)

Giyilebilir teknolojiler, beyin-bilgisayar arayüzleri (BCI) veya göz takip cihazları ile vatandaşların beyin dalgalarını, düşüncelerini ve nörolojik tepkilerini ticari amaçla izleyen, okuyan ve manipüle eden tüm yapay zeka sistemleri yasaktır. "Zihinsel Mahremiyet", Anayasal bir dokunulmazlık alanıdır.

Neden: Şili Anayasası'nda dünyada ilk kez tanınan "Nöro-Haklar" devrimini Türkiye'de kanunlaştırmak. Teknolojinin kafamızın içine girmesini engellemek.

Madde 82: Çocukların Etik Korunması (Companion AI Age Limit)

Kişiselleştirilmiş, duygusal bağ kurmayı hedefleyen "Sohbet ve Arkadaşlık Botları"nın (Replika, Character.ai vb.) 18 yaş altındaki çocuklara sunulması ebeveyn onayına ve sıkı Yaş Doğrulama (Age Verification) sistemlerine tabidir. Bu botlar çocukların özel verilerini asla saklayamaz.

Madde 83: Eğitimde YZ Asistan Sınırı

Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okullarda, YZ destekli eğitim asistanları kullanılabilir. Ancak öğrencilerin kendi başına problem çözme, sosyalleşme ve kritik düşünme yeteneklerinin körelmesini engellemek için, öğrencinin YZ ile geçireceği ekran süresine yasal/pedagojik kotalar getirilir.

Madde 84: Seçim Güvenliği ve Siyasi Deepfake Yasağı

Seçimlere 90 gün kala; siyasi parti liderlerinin, adayların veya kamu görevlilerinin söylemediği sözleri söylemiş gibi, yapmadığı eylemleri yapmış gibi gösteren "Deepfake" içerikleri yaymak, ulusal güvenliğe tehdit ve "Demokratik İradeyi Gasp" suçu sayılarak ağır hapisle cezalandırılır. Sosyal medya devleri bu içerikleri 1 saat içinde silmekle yükümlüdür.

Madde 85-90: Sosyal Medya Bot Şeffaflığı ve Acil Durum

Sosyal medyada insan gibi davranan, sahte isimle propaganda yapan algoritmik YZ bot ağları (Troll Ağları) suç örgütü kapsamında değerlendirilir. Platformlar, bot hesapları profilinde "🤖 BOT" simgesiyle etiketlemek zorundadır. Kritik altyapılarda kontrolden çıkan bir yapay zekaya karşı, devletin o sunucunun internetini ve elektriğini anında kesecek donanımsal yetkisi güvence altına alınır.

ONUNCU KISIM: Kum Havuzu (Sandbox), Yaptırımlar ve Yürürlük (Madde 91-100)

Madde 91: Regülatif Kum Havuzu (Regulatory Sandbox) Kurulması

Türkiye Yapay Zeka Otoritesi (TYZO), yerli start-up'ların ve üniversitelerin yeni YZ modellerini piyasaya sürmeden önce güvenle test edebilecekleri kapalı bir "Kum Havuzu" ortamı sağlar. Bu havuzda Ar-Ge yapan girişimciler, test süresi boyunca bu kanundaki ağır yasal sorumluluklardan, bürokrasiden ve cezalardan muaftır.

Neden: Ceza korkusuyla inovasyonu, pırıl pırıl beyinlerin projelerini boğmamak. Avrupa bu hatayı yaptı, Türkiye yapmamalı.

Madde 92: Oransal İdari Para Cezası (Asimetrik Yaptırım)

Bu kanundaki;
- Şeffaflık ihlallerinde şirketin küresel yıllık cirosunun %2'sine (veya 100 Milyon TL),
- Yüksek Risk kuralları ihlalinde cirosunun %4'üne (veya 500 Milyon TL),
- Yasaklı sistem (Sosyal Skorlama/Manipülasyon) ihlalinde cirosunun %7'sine (veya 1 Milyar TL) kadar idari para cezası kesilir.

Neden: Sabit bir TL cezası Apple, Google gibi devler için çerez parasıdır. Ceza, ciro üzerinden yüzdelik oranla can yakıcı olmalıdır.

Madde 93: Start-Up ve KOBİ'lere Asimetrik İndirim

Madde 92'de belirtilen ağır idari para cezaları; yıllık cirosu düşük olan yerli KOBİ'lere, yeni kurulan start-up'lara ve akademik araştırma merkezlerine %90 oranında indirimli olarak uygulanır veya ilk ihlalde sadece "Uyarı/Düzeltme" verilir.

Neden: Aynı cezayı hem Google'a hem de üniversiteden yeni mezun üç mühendisin kurduğu şirkete keserseniz, yerli ekosistemi katledersiniz.

Madde 94: Yöneticilerin Şahsi Ceza Sorumluluğu (Hapis)

Şirket tüzel kişiliğinin yanı sıra; insan sağlığını bilerek tehlikeye atan, kasıtlı olarak ayrımcı veya seçim manipülasyonu (deepfake) yapan bir YZ modelinin geliştirilmesine doğrudan onay veren CEO'lar, yönetim kurulu üyeleri ve Baş Veri Sorumluları (CDO) için Türk Ceza Kanunu kapsamında doğrudan şahsi hapis cezası hükümleri uygulanır.

Neden: Şirketler "cezayı öderim, riskli sistemi yine de satarım" diyememeli. Yönetici, parmaklıklar ardına girmeyi göze alamamalıdır.

Madde 95: Piyasadan Toplatma (Recall) ve Erişim Engeli

İnsan sağlığına, güvenliğine veya ulusal ekonomiye ciddi tehdit oluşturan YZ sistemleri (yazılımları), Otorite kararı ile derhal Türkiye piyasasından toplatılır (recall). Eğer sistem bulut tabanlı yabancı bir sistemse, 5651 sayılı kanun kapsamında Türkiye'den o API'ye/servise erişim anında engellenir.

Madde 96-100: Geçiş Süreci, Yönetmelikler, Yürütme ve Yürürlük

Bu kanunun yayımı tarihinden itibaren, halihazırda piyasada olan Yüksek Riskli YZ sistemlerinin uyum sağlaması için şirketlere 24 aylık, diğer sistemler için 12 aylık bir geçiş (Grace Period) süresi tanınır. Kanunun uygulanmasına ilişkin ince detaylar (etiketleme standartları, sandbox kuralları) TYZO tarafından 6 ay içinde çıkarılacak Yönetmeliklerle belirlenir. Bu kanun hükümlerini Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı yürütür. Kanun, Resmi Gazete'de yayımlandığı tarihten 1 yıl sonra yürürlüğe girer.