# İŞE ALIMDA YAPAY ZEKÂ — AYRIMCILIK RİSKİ DEĞERLENDİRME VE ADAY BİLGİLENDİRME FORMU

**Belge kodu:** AIA-HR-05 · **Sürüm:** 1.0 · **Sınıflandırma:** Şirket İçi
**Değerlendirme tarihi:** ……/……/20……  ·  **Yenileme:** yılda bir ve her model değişikliğinde

> İşe alım ve çalışan yönetiminde kullanılan yapay zekâ sistemleri, AB Yapay
> Zeka Tüzüğü'nde **yüksek riskli** alanlar arasında sayılmıştır (Ek III, 4).
> Bu form, hem o rejime hazırlık hem de KVKK/GDPR ve iş hukuku bakımından
> savunulabilir bir kayıt üretmek için hazırlanmıştır.

---

## BÖLÜM A — SİSTEM KÜNYESİ

| Alan | Değer |
|---|---|
| A.1 Sistem / araç adı | [……] |
| A.2 Sağlayıcı | [……] |
| A.3 Süreçteki yeri | ☐ CV eleme ☐ Sıralama ☐ Video analizi ☐ Test puanlama ☐ Diğer |
| A.4 Karar üzerindeki etkisi | ☐ Belirleyici ☐ Tavsiye ☐ Hazırlık |
| A.5 Yıllık işlenen aday sayısı | [……] |
| A.6 AB'de bulunan adaylar var mı | ☐ Evet ☐ Hayır |
| A.7 Rolünüz | ☐ Uygulayıcı ☐ Sağlayıcı ☐ m. 25 uyarınca sağlayıcı sayılan |

---

## BÖLÜM B — RİSK SINIFI VE YÜKÜMLÜLÜK

**B.1** Sistem, istihdam ve işçi yönetimi alanında kullanılıyorsa Ek III
kapsamındadır ve kural olarak **yüksek risklidir**.

**B.2 İstisna değerlendirmesi (m. 6(3)).** Sistem karar sonucunu esaslı biçimde
etkilemiyor ve yalnızca dar bir usuli görev, hazırlık işlemi veya tamamlanmış
bir insan faaliyetinin iyileştirilmesiyle sınırlıysa istisna tartışılabilir.
**Ancak:** sistem adayları **profilliyorsa istisnadan yararlanılamaz.** CV
sıralama ve aday puanlama uygulamalarının önemli bölümü profilleme sayılır.

- **B.2.A** Sistem profilleme yapıyor mu? ☐ Evet → istisna yok ☐ Hayır
- **B.2.B** İstisnaya dayanılıyorsa yazılı gerekçe ekli mi? ☐ E ☐ H

**B.3 Uygulayıcı yükümlülükleri (m. 26)** — yüksek riskli ise:

| # | Yükümlülük | Durum |
|---|---|---|
| B.3.A | Kullanım talimatına uygun kullanım | ☐ |
| B.3.B | Yetkin ve eğitimli insan gözetimi ataması | ☐ |
| B.3.C | Girdi verisinin amaca uygun ve temsil edici olması | ☐ |
| B.3.D | Sistem kayıtlarının saklanması | ☐ |
| B.3.E | **Etkilenen çalışan ve temsilcilerinin bilgilendirilmesi** | ☐ |
| B.3.F | Ciddi olay ve risk hâlinde sağlayıcıya/mercilere bildirim | ☐ |

**B.4** İlgili hâllerde temel haklar etki değerlendirmesi (FRIA — m. 27)
yapılır. ☐ Gerekli ☐ Gerekli değil — gerekçe: [……]

---

## BÖLÜM C — VERİ KORUMA

**C.1 Hukuki sebep.** Aday verisinin işlenmesi hangi sebebe dayanıyor? [……]
> Açık rıza, iş ilişkisinin doğası gereği çoğu hâlde tartışmalıdır; rızanın
> özgür iradeyle verilip verilmediği sorgulanır.

**C.2 Aydınlatma.** Adaya, sürece yapay zekâ dâhil olduğu ve hangi aşamada
kullanıldığı bildiriliyor mu? ☐ E ☐ H (KVKK m. 10; GDPR m. 13–14)

**C.3 Tamamen otomatik karar.** Aday, yalnızca otomatik işlemeye dayanan ve
kendisi hakkında hukuki sonuç doğuran bir karara tabi tutuluyor mu?
☐ Evet ☐ Hayır  → Evet ise GDPR m. 22 kapsamında ek güvenceler gerekir:
insan müdahalesi talep hakkı, görüş bildirme ve karara itiraz hakkı.

**C.4 Özel nitelikli veri.** Sistem sağlık, engellilik, etnik köken veya
benzeri verileri **dolaylı olarak** çıkarsıyor mu? ☐ E ☐ H
> Video analizi ve ses tonu değerlendirmesi bu riski taşır.

**C.5 Saklama süresi.** Aday verisi ne kadar saklanıyor? [……]
**C.6 DPIA/veri koruma etki değerlendirmesi yapıldı mı?** ☐ E ☐ H

---

## BÖLÜM D — AYRIMCILIK RİSKİ TESTİ

**D.1 Eşit davranma.** İşveren, iş ilişkisinde dil, ırk, cinsiyet, engellilik,
siyasal düşünce, din ve benzeri sebeplere dayalı ayrım yapamaz (4857 s. İş K.
m. 5). Ayrımcılık, sistemin niyetinden değil **sonucundan** doğar.

**D.2 Dolaylı ayrımcılık taraması.** Sistem, doğrudan kullanmasa da aşağıdaki
göstergeler üzerinden korunan bir özelliği dolaylı olarak yansıtabilir:

- **D.2.A** İkametgâh / posta kodu ☐ Kullanılıyor
- **D.2.B** Mezun olunan okul ☐ Kullanılıyor
- **D.2.C** Kariyer boşlukları (doğum izni etkisi) ☐ Kullanılıyor
- **D.2.D** Fotoğraf, video görüntüsü, ses ☐ Kullanılıyor
- **D.2.E** İsim ☐ Kullanılıyor
- **D.2.F** Yaş veya mezuniyet yılı ☐ Kullanılıyor

**D.3 Sonuç farkı ölçümü.** Aşağıdaki gruplar arasında geçiş oranı farkı
ölçüldü mü ve kayda geçti mi?

| Grup kırılımı | Başvuru | Geçen | Oran | Fark |
|---|---|---|---|---|
| [……] | | | | |
| [……] | | | | |

- **D.3.A** Ölçüm periyodu: [……]
- **D.3.B** Anlamlı fark tespit edildiğinde izlenen yol: [……]

**D.4 Eğitim verisi.** Sistem, geçmiş işe alım kararlarınızla eğitildiyse,
geçmişteki dengesizlikleri öğrenmiş olabilir. Bu kontrol edildi mi? ☐ E ☐ H

---

## BÖLÜM E — İNSAN GÖZETİMİ

**E.1** Nihai kararı veren kişi: [……]
**E.2** Bu kişi sistemin önerisini **reddedebiliyor mu?** ☐ E ☐ H
**E.3** Son [SÜRE] içinde önerinin reddedildiği vaka sayısı: [……]
> Bu sayı sıfıra yakınsa, uygulamada insan gözetiminin biçimsel kaldığı
> yönünde değerlendirilebilir.

**E.4** Gözetimi yapan kişi sistemin sınırları konusunda eğitildi mi? ☐ E ☐ H
**E.5** Elenen adayın dosyası insan tarafından görülüyor mu? ☐ E ☐ H

---

## BÖLÜM F — ADAY BİLGİLENDİRME METNİ (ÖRNEK)

> *"Başvurunuzun değerlendirilmesinde, ön eleme aşamasında yapay zekâ destekli
> bir [SİSTEM TÜRÜ] kullanılmaktadır. Sistem, başvurunuzu [DEĞERLENDİRİLEN
> ÖLÇÜTLER] bakımından değerlendirir ve bir öneri üretir. Nihai karar
> [BİRİM/UNVAN] tarafından verilir; sistemin önerisi tek başına belirleyici
> değildir.*
>
> *Değerlendirmede kullanılan kişisel verileriniz [HUKUKİ SEBEP] kapsamında
> işlenmekte ve [SÜRE] boyunca saklanmaktadır. Süreçle ilgili olarak insan
> tarafından yeniden değerlendirme talep etme, görüşünüzü bildirme ve karara
> itiraz etme hakkına sahipsiniz. Talepleriniz için: [İLETİŞİM]"*

**F.1** Bu metin ilan sayfasında / başvuru formunda yayımlandı mı? ☐ E ☐ H

---

## BÖLÜM G — KARAR VE İMZA

**G.1 Sonuç:** ☐ Kullanıma uygun ☐ Şartlı uygun ☐ Uygun değil
**G.2 Koşullar / gerekçe (zorunlu):** [……]
**G.3 Sonraki gözden geçirme tarihi:** [……]

| | Ad-Soyad | Unvan | Tarih | İmza |
|---|---|---|---|---|
| Değerlendiren (İK) | | | | |
| Veri koruma sorumlusu | | | | |
| Hukuki gözden geçirme | | | | |
| Onaylayan | | | | |

---

*Bu form genel niteliktedir ve hukuki mütalaa teşkil etmez. Anılan hükümler
hazırlık tarihindeki metne göredir; kullanmadan önce yürürlükteki güncel metin
ve yetkili merci kararlarıyla teyit edilmelidir.*