# OTONOM YAPAY ZEKÂ AJANI YETKİLENDİRME VE SORUMLULUK PROTOKOLÜ

**Belge kodu:** AIA-AGT-03 · **Sürüm:** 1.0 · **Sınıflandırma:** Şirket İçi
**Yürürlük tarihi:** ……/……/20……  ·  **Gözden geçirme:** her yetki değişikliğinde

> Her otonom ajan için **ayrı** bir protokol doldurulur. Yetki sınırı yazılı
> olarak belirlenmemiş bir ajan, hukuken sınırsız yetkili gibi davranmaz —
> aksine, işlemin şirketi bağlayıp bağlamadığı tartışmalı hâle gelir. Bu
> belirsizlik, uyuşmazlıkta şirketin aleyhine sonuç doğurabilir.

---

## MADDE 1 — AJAN KÜNYESİ

| Alan | Değer |
|---|---|
| 1.1 Ajan adı / sürüm | [……] |
| 1.2 İşletim amacı | [……] |
| 1.3 Teknik sağlayıcı (model / çerçeve) | [……] |
| 1.4 Bağlı olduğu iç birim ve sorumlu kişi | [……] |
| 1.5 Karşı tarafla temas kanalı (e-posta, API, portal) | [……] |
| 1.6 Karşı tarafın da otonom ajan olma ihtimali | ☐ Var ☐ Yok ☐ Bilinmiyor |
| 1.7 Çıktının AB içinde kullanılıp kullanılmadığı | ☐ Evet ☐ Hayır |

---

## MADDE 2 — YETKİ SINIRI

**2.1** Ajan, yalnızca aşağıda **açıkça sayılan** işlemleri yapmaya yetkilidir.
Sayılmayan her işlem yetki dışıdır.

| # | İzin verilen işlem | Parasal üst sınır | Ek koşul |
|---|---|---|---|
| 2.1.A | [……] | [……] | [……] |
| 2.1.B | [……] | [……] | [……] |
| 2.1.C | [……] | [……] | [……] |

**2.2 Mutlak yasaklar.** Ajan hiçbir hâlde:
- **2.2.A** Şirket adına bağlayıcı bir sözleşme **imzalayamaz** veya nihai kabul
  beyanında bulunamaz,
- **2.2.B** Fiyat, teslim süresi veya sorumluluk sınırı gibi esaslı unsurlarda
  onaylı aralığın dışına çıkamaz,
- **2.2.C** Ödeme talimatı veremez, banka/ödeme bilgisi değiştiremez,
- **2.2.D** Gizlilik sözleşmesi kapsamındaki bilgiyi karşı tarafa açıklayamaz,
- **2.2.E** Kendi yetki sınırını değiştiremez veya başka bir ajana yetki
  devredemez.

**2.3 Eşik aşımı.** 2.1'deki üst sınırların aşılması gereken hâllerde işlem
durdurulur ve Madde 4 uyarınca insan onayına düşer. Eşik aşımını ajanın kendisi
değerlendiremez; eşik teknik olarak uygulanır.

---

## MADDE 3 — TEMSİL YETKİSİNİN HUKUKİ ÇERÇEVESİ

**3.1** Yapay zekâ ajanı, hukuk düzeninde kendi başına hak ve borç sahibi
değildir. Ajanın yaptığı işlem, onu işleten şirketin işlemi olarak değerlendirilir.

**3.2** Bu nedenle belirleyici olan, ajanın "karar verip vermediği" değil;
şirketin karşı tarafta **yetkili olduğu izlenimini yaratıp yaratmadığıdır**.
Yetki sınırının karşı tarafa bildirilmemiş olması, şirketin işlemle bağlı
sayılması sonucunu doğurabilir.

**3.3 Değerlendirmede esas alınan hükümler:**

| Konu | Dayanak |
|---|---|
| İrade beyanı, icap ve kabul | 6098 s. TBK m. 1–2 |
| Temsil ve yetkinin kapsamı | 6098 s. TBK m. 40 vd. |
| Yetkisiz temsil ve icazet | 6098 s. TBK m. 46 |
| Vekilin özen ve sadakat borcu | 6098 s. TBK m. 506 |
| Ticari mümessil ve vekiller | 6102 s. TTK m. 547 vd. |
| Elektronik ortamda sözleşme | 6563 s. Kanun ve ikincil mevzuat |
| İnsanla etkileşimde ifşa | (AB) 2024/1689 m. 50(1) |
| İnsan gözetimi (yüksek riskli sistemlerde) | (AB) 2024/1689 m. 14 |
| Otomatik karara dayalı işlem | GDPR m. 22 |

> **Doğrulama notu.** Hükümler bu şablonun hazırlandığı tarihteki metne göredir;
> uygulamadan önce güncel metinle teyit ediniz.

---

## MADDE 4 — İNSAN ONAY EŞİKLERİ

**4.1** Aşağıdaki hâllerde ajan işlemi tamamlayamaz; işlem askıya alınır ve
yetkili kişiye düşer:

- **4.1.A** Parasal değer [TUTAR]'ı aşıyorsa,
- **4.1.B** Karşı taraf ilk kez işlem yapılan bir kişi/kuruluşsa,
- **4.1.C** Standart sözleşme metninde değişiklik talep edilmişse,
- **4.1.D** Ajan, kendi güven eşiğinin altında bir çıktı üretmişse,
- **4.1.E** İşlem, kişisel veri işlenmesini gerektiriyorsa,
- **4.1.F** Karşı tarafın da otonom bir ajan olduğu anlaşılmışsa.

**4.2 Onayın niteliği.** Onay, işlemin esasını gören bir kişi tarafından
verilir. Toplu ve içeriği görülmeden verilen onay, insan gözetimi sayılmaz;
uyuşmazlıkta "insan kontrolü vardı" savunmasını zayıflatır.

**4.3** Onay veren kişi, onay tarihi ve gerekçesi [EK-2] kaydına işlenir.

---

## MADDE 5 — KARŞI TARAFA İFŞA

**5.1** Ajan, insanlarla doğrudan etkileşime girdiğinde muhatabın bir yapay zekâ
ile iletişim kurduğu, **ilk etkileşim anında** ve açıkça bildirilir.

**5.2** Standart ifşa metni:
> *"Bu görüşmeyi [ŞİRKET] adına otonom bir yapay zekâ asistanı yürütmektedir.
> Asistanın yetkisi [KAPSAM] ile sınırlıdır ve bağlayıcı sözleşme kurma yetkisi
> bulunmamaktadır. Nihai onay [BİRİM] tarafından verilir."*

**5.3** Bu ifşa hem şeffaflık yükümlülüğünü karşılar hem de yetki sınırını karşı
tarafa bildirerek Madde 3.2'deki riski azaltır. İfşanın yapıldığı, kayıt altına
alınır.

---

## MADDE 6 — KAYIT VE İZ SÜRÜLEBİLİRLİK

**6.1** Ajanın her işlemi için asgari şu veriler saklanır:
- (a) Zaman damgası ve karşı taraf kimliği,
- (b) Ajana verilen girdi ve ürettiği çıktı,
- (c) Uygulanan yetki sınırı sürümü,
- (d) Eşik aşımı ve insan onayı kayıtları,
- (e) Kullanılan model sürümü.

**6.2 Saklama süresi:** [SÜRE]. Süre, ilgili işlemden doğabilecek taleplere
ilişkin zamanaşımı süresi dikkate alınarak belirlenir.

**6.3** Kayıtlar, sonradan değiştirilemeyecek biçimde tutulur. Değiştirilebilir
bir kayıt, uyuşmazlıkta delil değeri bakımından tartışmaya açıktır.

---

## MADDE 7 — HATA VE GERİ ALMA

**7.1** Ajanın yetki dışı veya hatalı bir işlem yaptığı tespit edilirse:
1. Ajanın ilgili yetkisi **derhâl** askıya alınır,
2. Karşı tarafa gecikmeksizin bildirim yapılır,
3. İşlemin geri alınabilirliği hukuken değerlendirilir,
4. Olay [EK-3] kaydına işlenir,
5. Yetki sınırı ve eşikler gözden geçirilir.

**7.2** Bildirimin gecikmesi, işlemin zımnen kabul edildiği (icazet) yönünde
yorumlanma riski taşır. Bu nedenle bildirim süresi [SÜRE] olarak belirlenmiştir.

---

## MADDE 8 — TEDARİKÇİ VE KARŞI TARAF İLİŞKİSİ

**8.1** Ajanı sağlayan tedarikçiyle yapılan sözleşmede asgari şu hususlar
düzenlenir: model değişikliği bildirimi, hata hâlinde sorumluluk, kayıtlara
erişim hakkı, girdilerin model eğitiminde kullanılıp kullanılmayacağı.

**8.2** Üçüncü taraf bir ajanı **kendi ad veya markanız** altında sunuyorsanız,
(AB) 2024/1689 m. 25 uyarınca sağlayıcı sayılabilirsiniz. Bu tespit yapılmadan
sorumluluk dağılımı kurulamaz.

**8.3** Karşı tarafın da otonom bir ajan olduğu hâllerde, iki ajan arasındaki
yazışmanın hangi noktada bağlayıcı bir irade beyanına dönüştüğü sözleşmeyle
açıkça kararlaştırılır.

---

## MADDE 9 — YÜRÜRLÜK

**9.1** Bu protokol [TARİH] itibarıyla yürürlüğe girer.
**9.2** Ajanın yetkisi genişletildiğinde protokol yeniden onaylanır.

---

### İMZA BLOKU

| | Ad-Soyad | Unvan | Tarih | İmza |
|---|---|---|---|---|
| Hazırlayan (Teknik) | | | | |
| Gözden geçiren (Hukuk) | | | | |
| Onaylayan (Yönetim) | | | | |

### EKLER
- **EK-1** Yetki Matrisi (işlem türü × üst sınır × onay mercii)
- **EK-2** İnsan Onay Kaydı
- **EK-3** Hata ve Geri Alma Kaydı

---

*Bu şablon genel niteliktedir ve hukuki mütalaa teşkil etmez. Yürürlüğe
konmadan önce şirketin fiili süreçlerine göre uyarlanmalı ve yetkili bir hukuk
müşaviri tarafından gözden geçirilmelidir.*