Düzeltme (19 Ekim 2026): Bu yazının önceki sürümü doğrulanamayan olaylara yer veriyordu. Metin, bağlantıları verilen doğrulanabilir kaynaklara göre yeniden yazıldı.

Sanal idoller artık Kore pop müziğinde bir yenilik sayılmıyor. Üyeleri yalnızca ekranda var olan gruplar dijital müzik listelerinin zirvesine çıktı, yüz binlerce albüm sattı ve müzik programlarında ödül aldı. Öte yandan üretken yapay zekâ araçları bugün tek bir komutla şarkı, ses ve video üretebiliyor. Bu iki gelişme, Kore'nin, Avrupa Birliği'nin ve Türkiye'nin farklı biçimlerde yanıtladığı hukuki soruları gündeme getiriyor: Yapay zekâyla üretilen müzik üzerinde kimin, hatta herhangi birinin hakkı var mı? Bir şarkıcının sesi kopyalanmayıp taklit edildiğinde korunur mu? Dinleyicinin neyi dinlediğini bilme hakkı var mıdır?

Bu yazının önceki sürümü, Ağustos 2026'da patlak verdiği ileri sürülen bir "veri seti ifşası", ajans binaları önündeki protesto kamyonları, rekor kıran bir hayran boykotu ve öncelikle görüşülen bir "Yapay Zekâ Müzik Endüstrisi Tasarısı" üzerine kuruluydu. Bunların hiçbirine ilişkin bir kayıt bulamadık ve metinden çıkardık. Doğrulanabilen tablo ise şunu gösteriyor: sayısı artan sanal ve yapay zekâ üretimi gruplar, yapay zekânın belirli kullanımlarına karşı sert hayran tepkileri, yapay zekâ eğitimi için rıza şartı talep eden Koreli müzik hak sahibi kuruluşlarının oluşturduğu bir koalisyon ve yapay zekâ destekli şarkılara ilişkin bir kuralı kabul edip üç hafta sonra geri çeken bir meslek birliği.

Avatarlardan tamamen üretilmiş gruplara

Arkasında insan icracı bulunan sanal gruplar

En bilinen sanal gruplardan ikisi, önceki sürümde yazıldığı gibi 2024'te değil, 2023'ün ilk aylarında çıkış yaptı. Dört üyeli sanal kız grubu MAVE:, The Korea Times'ın aynı gün aktardığına göre ilk mini albümünü 25 Ocak 2023'te Netmarble'ın iştiraki Metaverse Entertainment aracılığıyla yayımladı; grubun tasarımında Kakao Entertainment da yer aldı. VLAST bünyesindeki beş üyeli erkek grubu PLAVE ise Mart 2023'te çıkış yaptı. The Korea Times'a göre PLAVE'in her üyesini, kimliği ajans tarafından gizli tutulan gerçek bir kişi seslendiriyor ve canlandırıyor; üyeler şarkı sözlerinin ve koreografinin yazımına da katılıyor. Grubun ilk mini albümü ilk haftasında 200 binden fazla sattı.

The Korea Times Ocak 2025'te, PLAVE'in bir single'ının çıktığı gün Melon'un HOT100 ve TOP100 listelerinde birinci olduğunu ve bir müzik programında birincilik ödülü kazandığını bildiriyordu. Aynı haberde başka sanal gruplar da anılıyor: bir YouTube içerik üreticisinin oluşturduğu ve 2021'den beri faaliyette olan Isegye Idol ile SM Entertainment'ın Eylül 2024'te çıkış yapan ilk sanal sanatçısı naevis.

Bu gruplar hukuken önemli, çünkü büyük ölçüde "yapay zekâ idolü" değiller. Avatarın arkasında bir insan sesi ve bir insan icrası bulunuyor. Dolayısıyla sözleşme hukuku, icracı sanatçı hakları ve kişilik hakları, adları kamuoyuna açıklanmasa da kimliği belirli kişilere bağlanıyor.

Baştan sona üretilmiş gruplar

Daha yakın zamanda farklı bir model ortaya çıktı. Dazed Nisan 2026'da, Aralık 2025'te çıkış yapan ve görselleri, sesleri ve şarkıları yapay zekâyla, müziği Suno ile üretilen üç kişilik GLXE grubunu konu aldı. Grubun yaratıcısı dergiye sözleri kendisinin yazdığını ve parçaları bu araçla kurduğunu söyledi; hayranların yaklaşık yüzde 90'ının grubun yapay zekâ olmasını önemsemediğini de ileri sürdü. Aynı yazıda Supertone'un 2024'te tanıttığı kısa ömürlü yapay zekâ kız grubu Syndi8'e ve SM Entertainment'ın Eylül 2025'te bir aespa remiksi için yayımladığı tamamen yapay zekâ üretimi videoya da değiniliyor. Yazı ayrıca Suno'nun büyük plak şirketlerinin açtığı telif davalarıyla karşı karşıya olduğunu belirtiyor.

Önceki sürümde yer alan, listelerin zirvesindeki bir sanal grubun gerçek vokalistlerin internetten toplanmış sesleriyle eğitildiği iddiasını destekleyen hiçbir kaynağa rastlamadık.

Hayran tepkisi: gerçek, ama hedefli

Kore'de yapay zekâ ya da sanal idollere karşı kitlesel bir boykota ilişkin kayıt bulamadık. Kayıtlarda görülen, belirli ürünlere yönelik odaklı tepkiler. En açık örnek Haziran 2025'te yaşandı: Mamamoo ve Oh My Girl'ün ajansı RBW, sanatçılarının yapay zekâ sohbet botu sürümlerini Klleon'un Almigo uygulamasında sundu. Korea JoongAng Daily'nin aktardığına göre hayranlar hizmetin sanatçıları tacize açık hâle getirdiğini savundu, ücretli "Spicy" seçeneğini eleştirdi ve şirketlere karşı bir etiket (hashtag) kampanyası yürüttü. RBW 6 Haziran'da özür diledi ve karakterler ertesi gün kaldırıldı. Uygulamaya karşı örgütlenen bir hayran koalisyonu ardından daha ayrıntılı bir açıklama, tekrarını önleyecek adımlar ve geliştirme dosyalarının silinmesini talep etti. Klleon ise materyali sanatçıların rızasıyla kendisinin kaydettiğini belirterek deepfake teknolojisiyle herhangi bir bağlantıyı reddetti.

Dazed, hayranlar arasında eser sahipliği ve özgünlük konusundaki daha geniş bir huzursuzluğu da anlatıyor; buna yapay zekânın K-pop videolarında açıklanmadan kullanıldığına ilişkin haberlere duyulan öfke de dahil. Eldeki veriler, bu tepkilerin sanal idollerin kendisine karşı bir isyan olmadığını gösteriyor. Tepkiler rıza, şeffaflık ve gerçek sanatçılara nasıl davranıldığıyla ilgili; hukukun bugün ele aldığı sorular da tam olarak bunlar. "İsyan" sözcüğünü başlıktan bu nedenle çıkardık.

Sektörün yanıtı: rıza ve tescil

Hak sahibi kuruluşlardan bir koalisyon

26 Şubat 2026'da altı Koreli müzik hak sahibi kuruluşu ortak bir komite kurdu: Kore Müzik Telif Birliği (KOMCA), Kore Plak Endüstrisi Birliği, Kore Eğlence Yapımcıları Birliği, Together Müzik Telif Birliği, Kore Müzik İcracıları Birliği ve Kore Müzik İçerik Birliği. Sports Kyunghyang'ın aktardığı ortak bildirge; yaratıcıların rızası olmadan yapay zekâ eğitiminin yasaklanmasını, yapay zekâ üretim süreçlerinde şeffaflığı ve insan eseriyle yapay zekâ çıktısı arasında kurumsal düzeyde açık bir ayrım yapılmasını talep ediyor. Komiteye başkanlık eden KOMCA başkanı, önümüzdeki iki yılı Kore müzik endüstrisinin geleceği bakımından "altın dönem" olarak nitelendirdi. Digital Music News'e göre komitenin öncelikleri arasında eğitim verilerinde şeffaflık ve dijital platformlarda yapay zekâ çıktılarının etiketlenmesi de yer alıyor.

Yeni başlıktaki "rıza mücadelesi" budur. Bu bir sektör kampanyası, bir yasa değil. Ulusal Meclis'te önceki sürümdeki tarife uyan bir tasarı bulamadık.

KOMCA'nın tescil kuralı: kabul ve geri çekilme

KOMCA besteciler ve söz yazarları adına telif ücreti topluyor; dolayısıyla neyi tescil ettiği, kimin ödeme alacağını belirliyor. Birlik 2025'te katı bir tutum benimsedi. RouteNote'un Nisan 2025'te aktardığına göre KOMCA, yapay zekânın herhangi bir ölçüde kullanıldığı eserleri tescil etmeyecek, üyeler yapay zekâ kullanılmadığını beyan edecek, yapay zekâ kullanımı sonradan tespit edilirse ödemeler durdurulabilecek ve eser silinebilecekti.

KOMCA Ağustos 2026'nın başında yön değiştirdi. Değiştirilen kurallar yapay zekâ destekli eserlerin tescilini mümkün kılıyor, ancak bunu yalnızca söz, beste ya da düzenlemede insanın esaslı ve belirleyici bir yaratıcı katkı yaptığı kısımlarla sınırlıyordu; yalnızca komutla üretilen parçalar kapsam dışındaydı (Edaily). Kyunghyang Shinmun, KOMCA'nın "belirleyici" katkıyı yaratıcı emeğin en az yarısı olarak yorumladığını ve değişikliğin, Kore Denetim ve Teftiş Kurulu'nun (감사원) üretken yapay zekâyla yapıldığı değerlendirilen tescilli eserler tespit ettiği bir incelemenin ardından geldiğini bildirdi.

Kural yaklaşık üç hafta yürürlükte kaldı. 10 Ağustos'ta Kore Yeniden Yapılanma Partisi (Rebuilding Korea Party) milletvekili Kim Jae-won bir basın toplantısında, yapay zekâ destekli müzikte telif konusunda toplumsal uzlaşı ya da yasama düzeyinde bir sonuç bulunmadığını söyledi. 18 Ağustos'ta Kültür, Spor ve Turizm Bakanlığı KOMCA'ya yazı göndererek önce kültür sektörünün tamamında geniş bir tartışma yapılmasını tavsiye etti. 25 Ağustos'ta KOMCA yönetim kurulu değişiklikleri geri çekti (Korea JoongAng Daily). KOMCA, bu kural kapsamında yapılmış tescillerin iptali için işlem başlatacağını, tamamen yapay zekâyla üretilmiş eserlerin yine kabul edilmeyeceğini ve sahte beyanlara karşı denetimlerin süreceğini açıkladı. Birlik başkanı, yapay zekâ kullanılan eserlere ilişkin standartların belirlenmesinin "artık ertelenemeyeceğini" söyledi (Sports Kyunghyang).

Meselenin pratik boyutu telif havuzlarıdır. Kyunghyang ayrıca kafe ve restoranlarda çalınan yapay zekâ üretimi fon müziğine ilişkin müşteri şikâyetlerini ve bazı işletmelerin bu müziği telif ödememek için kullandığına dair iddiaları aktardı.

Kore hukuku: Sesi ne korur?

Telif için insan eser sahibi gerekir

Kore'nin yapay zekâ çıktılarına ilişkin tutumu büyük ölçüde idari rehberlerde ortaya konmuş durumda. İlk kez Aralık 2023'te yayımlanan ve Nisan 2024'te İngilizceye çevrilen Üretken Yapay Zekâ Telif Rehberi'ne göre yalnızca insanın düşünce veya duygularını ifade eden eserler tescil edilebilir; insanın yaratıcı müdahalesi bulunmayan yapay zekâ çıktısı tescile konu olamaz, ancak insanın yaratıcı katkısı istisna olarak korunabilir (Kültür, Spor ve Turizm Bakanlığı). Rehber ayrıca yapay zekâ şirketlerine eğitim verilerini kullanma hakkını edinmelerini ve uygun bedel ödemelerini tavsiye ediyor; eğitime itiraz eden hak sahiplerinin bunu sözleşme hükümleriyle ya da robots.txt gibi teknik önlemlerle açıkça bildirmesini öneriyor.

Haziran 2025'te Bakanlık ve Kore Telif Komisyonu, üretken yapay zekâyla yapılan eserlerin tesciline ilişkin bir rehber ile yapay zekâ çıktılarına dair uyuşmazlıkları önlemeye yönelik bir rehber daha yayımladı (Mondaq). Başvuru sahipleri yapay zekâ üretimi kısımları insan eliyle yapılan kısımlardan ayırmak zorunda ve yalnızca ikincisi korunuyor. Bir komut girmek kural olarak yeterli değil; yapay zekâ çıktısını insan eseri gibi tescil ettirmek hukuki yaptırım doğurabiliyor.

Ne var ki telif hukuku, sesi taklit edilen bir şarkıcıya pek az koruma sağlıyor. Bir sanatçının "sesiyle" yeni bir şarkı üreten bir model, herhangi bir besteyi ya da kaydı kopyalamak zorunda değil. İcracı hakları gerçek bir icranın tespitine bağlanır, bir benzerliğe değil.

Kimliği belirleyen bir unsur olarak ses

Kore'nin bu noktada özel bir yasal aracı var. Haksız Rekabetin Önlenmesi ve Ticari Sırların Korunması Hakkında Kanun'un 7 Aralık 2021 tarihli ve 18548 sayılı Kanunla eklenen 2(1)(ta) maddesi 8 Haziran 2022'den bu yana, Kore'de geniş çevrelerce tanınan ve ekonomik değer taşıyan başka birinin adını, görüntüsünü, sesini, imzasını veya onu tanımlayan diğer işaretleri, dürüst ticari uygulamalara ya da rekabet düzenine aykırı biçimde ve izinsiz olarak kendi işi için kullanmayı haksız rekabet sayıyor (güncel metin; Shin & Kim). Hüküm sesi açıkça sayıyor.

Sınırları da aynı ölçüde açık. Hüküm yalnızca zaten tanınmış kişileri koruyor, ticari kullanımlara uygulanıyor ve bağımsız bir kişilik hakkı olarak değil, bir haksız rekabet kuralı olarak kurgulanmış. Bir ürünü ya da parçayı satmak için kullanılan klonlanmış ses, hükmün öngördüğü türden bir örnek; ticari olmayan bir hayran yorumu ya da henüz geniş çevrelerce tanınmayan bir stajyerin veya stüdyo vokalistinin sesi ise kapsam dışında kalabilir.

Yapay Zekâ Temel Kanunu kapsamında etiketleme

26 Aralık 2024'te kabul edilen ve 22 Ocak 2026'dan bu yana yürürlükte olan Yapay Zekâ Temel Kanunu şeffaflık yükümlülükleri getiriyor. Kanun'un 31. maddesine göre üretken yapay zekâ sağlayıcıları çıktıların yapay zekâyla üretildiğini belirtmek zorunda; gerçeğinden ayırt edilmesi güç sanal ses, görüntü ve videolar ise açıkça bildirilmeli ya da etiketlenmeli. Etiketleme, sanatsal ve yaratıcı ifadeyi engellemeyecek biçimde uyarlanabiliyor. Ürün veya hizmetin üretken ya da yüksek etkili yapay zekâya dayandığının 31. maddenin 1. fıkrası uyarınca kullanıcıya önceden bildirilmemesi, 43. madde uyarınca 30 milyon wona kadar idari para cezasına yol açabiliyor; etiketleme yükümlülüklerinin kendisi için Kanun'da ayrı bir para cezası öngörülmemiş (resmî metin; Future of Privacy Forum). Kore'de bir ses ya da parçanın sentetik olduğunu dinleyiciye bildirmenin gerçek hukuki dayanağı, bir "Yapay Zekâ Müzik Endüstrisi Tasarısı" değil, bu kanundur.

Kısaca AB ve Türkiye

Avrupa Birliği

AB Yapay Zekâ Tüzüğü yapay zekâ müziğine iki yoldan ulaşıyor. Girdi tarafında, genel amaçlı yapay zekâ modeli sağlayıcıları AB telif hukukuna uyum için bir politika benimsemek, bu çerçevede 2019/790 sayılı Direktif'in 4(3). maddesi uyarınca yapılan hak saklı tutma beyanlarını (metin ve veri madenciliğinden çıkma) tespit edip bunlara uymak ve eğitimde kullanılan içeriğin yeterince ayrıntılı bir özetini kamuya açıklamak zorunda (Madde 53(1)(c) ve (d)). Bu yükümlülükler 2 Ağustos 2025'ten beri uygulanıyor (Madde 113).

Çıktı tarafında, 50(2). madde sentetik ses üreten sistemlerin sağlayıcılarının bu içeriği makinece okunabilir ve yapay olduğu tespit edilebilir biçimde işaretlemesini; 50(4). madde ise ses dâhil deepfake içerik kullanan uygulayıcıların içeriğin yapay olarak üretildiğini veya manipüle edildiğini açıklamasını öngörüyor. Açıkça sanatsal, yaratıcı ya da kurgusal eserlerde bu yükümlülük, eserin sunumunu veya ondan alınan keyfi engellemeyecek uygun bir biçimde böyle bir içeriğin varlığını açıklamakla sınırlı (Madde 50). 50. madde 2 Ağustos 2026'dan itibaren uygulanıyor; 111(4). maddedeki geçiş hükmüne göre sistemleri bu tarihten önce piyasaya sürülmüş sağlayıcılar işaretleme yükümlülüğüne 2 Aralık 2026'ya kadar uyum sağlayabilir (Madde 111). Tüzük, kişinin sesi üzerinde kendiliğinden bir hak yaratmıyor; bu konu ulusal hukuklara bırakılmış durumda.

Türkiye

Türk hukuku aynı sorulara genel kurallar üzerinden yaklaşıyor. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) eseri "sahibinin hususiyetini taşıyan" fikir ve sanat ürünü, eser sahibini ise eseri meydana getiren kişi olarak tanımlıyor (m. 1/B); bu tanım, salt makine çıktısı üzerinde eser sahipliği savunmasını güçleştiriyor. FSEK m. 80 uyarınca icracı sanatçılar, tespit edilmiş icralarının itibarlarını zedeleyecek biçimde tahrif edilmesine karşı çıkabiliyor ve icralarının tespiti, çoğaltılması ve umuma iletimi üzerinde münhasır haklara sahip bulunuyor (FSEK). Kore'de olduğu gibi bu haklar sentetik bir taklidi değil, gerçek kayıtları kapsıyor.

Sesin kendisi bakımından başlıca yol, Türk Medeni Kanunu'nun 24 ve 25. maddelerindeki kişilik hakkının korunmasıdır. Bu hükümler, hukuka aykırı saldırının önlenmesini veya durdurulmasını, maddi ve manevi tazminatı ve saldırıdan elde edilen kazancın vekâletsiz iş görme hükümlerine göre verilmesini isteme imkânı tanıyor (TMK). Ses bir kişiyi tanımlamak amacıyla işlendiğinde biyometrik veri de sayılabilir; 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun 6. maddesi biyometrik verileri özel nitelikli kişisel veri sayıyor ve işlenmelerini, açık rıza gibi sayılan şartlardan biri bulunmadıkça yasaklıyor (KVKK).

Burhan Doğuş Ayparlar'ın Görüşü

Aşağıdakiler görüş niteliğindedir. K-pop'ta yapay zekânın doğrulanabilir hikâyesi, makinelerin idollerin yerini alması değil; rıza ve şeffaflıktır. PLAVE ve MAVE:, en azından avatarın arkasında bir insan icracı bulunduğunda dinleyicinin sanal sanatçıları kabul ettiğini gösteriyor. RBW olayı ise hayranların, gerçek sanatçıların kimliğinin kendilerine dayatılmış gibi görünen kullanımlarını reddettiğini ortaya koyuyor. Hukuk da aynı çizgide ilerliyor.

Kore'nin araç seti bazı bakımlardan ileride: sesi açıkça sayan bir haksız rekabet hükmü, yürürlükteki bir etiketleme yükümlülüğü ve insan eser sahipliğine ilişkin ayrıntılı bakanlık rehberleri. Eksik olan, eğitim için rıza. Hak sahibi kuruluşların rıza şartı talebi bir kural değil, bir kampanya; bakanlık rehberi ise hâlâ büyük ölçüde hak sahiplerinin itiraz etmesine (opt-out) dayanıyor. Haksız rekabet hükmü de yalnızca zaten tanınmış kişileri koruyor. Kanaatimizce, şöhretten bağımsız olarak herkese tanınan, dar kapsamlı biçimde düzenlenmiş bir ses ve görüntü hakkı bu boşluğu, telif hukukunu ses tınısını kapsayacak şekilde genişletmeye çalışmaktan daha temiz biçimde kapatır.

KOMCA olayı ikinci bir ders de içeriyor. Bir meslek birliği eser sahipliği sorularını tek başına çözemez ve geri adım, usul bakımından savunulabilirdi. Ancak geride kalan belirsizliğin yükü, yapay zekâyı bir araç olarak kullanan ve artık hiçbir şeyi tescil ettiremeyen yaratıcıların omzunda. Bakanlığın tescil rehberi üzerine kurulu kamusal bir standart, birbirini izleyen özel kurallar ve geri çekilmelerden daha iyi bir çözüm olur.

Türkiye'de ise sese özgü bir düzenleme yok. Kişilik hakları ve kişisel verilerin korunması hukuku bu işi görüyor; ancak bu kurallar sentetik sesler düşünülerek tasarlanmadı ve sağladıkları korumaya ulaşmak zaman alıyor. AB ve Kore'deki etiketleme modelleri, Türkiye'de ileride yapılacak her türlü yapay zekâ düzenlemesi için yararlı bir referans noktası sunuyor: Dinleyici, duyduğu sesin bir insana ait olmadığını bilebilmeli.

Kaynaklar

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. 19 Ekim 2026 itibarıyla durumu yansıtmaktadır.