Güncelleme (2 Kasım 2026): Metin birincil kaynaklarla karşılaştırıldı ve kaynaklara bağlantı verildi. AB Direktifi yazılımı ürün sayar; yapay zekâ sistemleri tanımda değil, gerekçede geçer. Direktif yalnızca 9 Aralık 2026'dan sonra uygulanır, ayrımcılığı ve salt ekonomik kaybı kapsamaz; bu yüzden işe alım örneği eskisi gibi geçerli değildir. İspat kuralı, ispat yükünün ters çevrilmesi değil, aksi kanıtlanabilir bir karinedir. ABD hukuku artık okuduğumuz iki kararla anlatılıyor. "1,7 trilyon parametre", yol atlası örneği, "Türk doktrinindeki hâkim görüş" ve yanlış çevrilmiş bir Latince özdeyiş çıkarıldı. Türk tehlike sorumluluğunun yalnızca fiziksel zararı kapsadığı ifadesi kanun metninde yoktu, düzeltildi.

Düzeltme (19 Ekim 2026): Bu yazı önceki hâlinde AB'nin Yapay Zekâ Sorumluluk Direktifi taslağı (AILD) ile nedensellik karinesi getirdiğini söylüyordu; Komisyon bu öneriyi 2025'te geri çekti, ilgili bölüm artık yenilenen Ürün Sorumluluğu Direktifi'ndeki karineleri anlatıyor.

Algoritma hatası AB, ABD veya Türkiye'de tek başına kusursuz sorumluluk doğurmaz. Her şey önceki bir soruya bağlıdır: hukuk sistemi ürün olarak mı, hizmet olarak mı, yoksa tehlikeli işletme olarak mı görüyor? Bu yazı kusur ile kusursuz sorumluluk arasındaki farkı, ABD'de yazılımın ürün olup olmadığı tartışmasını, AB'nin yeni direktifini ve Türk Borçlar Kanunu (TBK) m.71'i ele alıyor.

1. Arka plan: kusur ve onu aşmanın yolu

1.1. Kusur sorumluluğu neden zorlanıyor?

Temel kural kusurdur. TBK m.49 ve m.50'ye göre zarar gören, hukuka aykırı fiili ve kusuru kanıtlar. Algoritma, olağan anlamda bir kod hatası olmadan da zarar verebilir: sistem, verisindeki istatistiksel örüntülerden zararlı bir sonuç çıkarmış olabilir. Geliştirici bu durumda kimsenin dikkatsiz davranmadığını söyleyebilir; kapalı bir modelin içini göremeyen davacı da bunun aksini kanıtlamakta zorlanır.

1.2. Alternatif olarak kusursuz sorumluluk

Kusursuz sorumluluk, kusuru kanıtlama şartını kaldırır. Türk hukuku bunu belirli risklere uygular: motorlu araç işletenleri (Karayolları Trafik Kanunu m.85), nükleer tesis işletenleri (7381 sayılı Kanun m.12) ve çevreyi kirletenler (Çevre Kanunu m.28). Soru, kendi kendine öğrenen yüksek riskli sistemlerin bu gruba girip girmediğidir.

Kusursuz sorumluluk her şeyden sorumlu olmak demek değildir. Ürün talebi yine de ayıp gerektirir, tehlike talebi ölçüte uyan bir işletme gerektirir. İkisi de nedensellik bağı ister.

2. Hukuki çerçeveler: ürün mü, hizmet mi, işletme mi?

2.1. Amerika Birleşik Devletleri: yerleşik bir sınır yok

ABD hukukunda kusursuz ürün sorumluluğu bir "ürün" bulunmasına bağlıdır. Aşağıdaki iki karar da maddi taşınır mal üzerine kurulu Restatement (Third) of Torts: Products Liability'nin 19. bölümüne atıf yapıyor. Bu kararlar, yapay zekâ ve algoritmalar için sorunun ne kadar açık olduğunu gösteriyor:

Bunlar belirli olaylara ilişkin iki karardır, ulusal bir kural değildir. Garcia bir dilekçe aşaması kararıydı ve iki karar da donanıma gömülü yazılımı ele almıyor. Bu yazının önceki hâli ABD mahkemelerinin gömülü algoritmaları ürün saymaya "başladığını" söylüyor ve yol atlası örneği veriyordu. Bunların ikisini de açabildiğimiz bir kaynakla destekleyemedik, çıkardık.

2.2. Avrupa Birliği: yazılım ürün oluyor

(AB) 2024/2853 sayılı Direktif, 1985 tarihli Ürün Sorumluluğu Direktifi'nin yerini alıyor. M.4(1), "ürün" tanımına yazılımı katıyor. 13. gerekçe yapay zekâ sistemlerini yazılım örneği olarak anıyor ve sağlayıcılarını üretici kabul ediyor. Aynı gerekçe bilginin ürün olmadığını, bu yüzden kuralların dijital dosyaların içeriğine veya salt kaynak koda uygulanmayacağını ekliyor. Şu noktalar da önemli:

  • Zaman. 9 Aralık 2026'dan sonra piyasaya sürülen veya hizmete alınan ürünlere uygulanır (m.2(1)). Daha eski ürünler eski direktife tabi kalır (m.21).
  • Zarar. Yalnızca ölüm, tıbben tespit edilen ruhsal zarar dâhil yaralanma, mal zararı ve mesleki olmayan veri kaybı kapsamdadır; yalnızca gerçek kişiler talepte bulunabilir (m.5 ve m.6). 24. gerekçe, salt ekonomik kayıp, mahremiyet ihlali ve ayrımcılığın tek başına sorumluluk doğurmayacağını söyler. İşe alım aracınca haksız yere elenen aday çoğu zaman başka bir yola başvurmak zorundadır.
  • İspat. Davacı ayıbı, zararı ve nedensellik bağını kanıtlar (m.10(1)). Teknik veya bilimsel karmaşıklık bunu aşırı zorlaştırıyor ve davacı bunun muhtemel olduğunu gösteriyorsa mahkeme ayıbı veya nedenselliği karine olarak kabul eder (m.10(4)). Davalı aksini kanıtlayabilir (m.10(5)). Bu, yükü ters çevirmek değil hafifletmektir.
  • Öğrenme. Piyasaya çıktıktan sonra öğrenmeyi sürdürme yeteneği, ayıbı değerlendirmede dikkate alınan unsurlardandır (m.7(2)(c)).
  • Savunma. Bilimsel ve teknik bilgi düzeyi üreticiyi sorumluluktan kurtarabilir (m.11(1)(e)). Üye devletlerin bu savunmayı kaldırma alanı sınırlıdır (m.18). "Algoritma bu sonuca kendi ulaştı" savına en yakın savunma budur.
  • Açık kaynak. Ticari faaliyet dışında geliştirilen veya sunulan özgür ve açık kaynaklı yazılım kapsam dışındadır (m.2(2)).

Sonuç, her hatadan sorumluluk değil, ayıplı yazılım için kusursuz sorumluluktur. 2022'de önerilen ayrı Yapay Zekâ Sorumluluk Direktifi, kusura dayalı davalar için karineler ekleyecekti. Geri çekme 6 Ekim 2025'te yayımlandı. AI Act güvenlik yükümlülükleri koyar, tazminat rejimi yaratmaz; (AB) 2026/1744 sayılı Tüzük sonrasında yüksek risk yükümlülükleri sisteme göre 2 Aralık 2027 veya 2 Ağustos 2028'de başlar.

2.3. Türkiye: TBK m.71

TBK m.71'e göre önemli ölçüde tehlike arz eden bir işletmenin faaliyetinden zarar doğarsa işletme sahibi ve varsa işleten müteselsilen sorumludur. Niteliği veya kullandığı malzeme, araç ya da güçler bakımından, uzman bir kişiden beklenen bütün özen gösterilse bile sıkça veya ağır zarar doğurmaya elverişli olan işletme bu kapsamdadır. Özel tehlike hükümleri saklıdır. Faaliyete hukuken izin verilmiş olsa bile zarar görenler uygun bir bedel isteyebilir.

Yüksek riskli bir yapay zekâ sistemini işleten bir işletmenin bu ölçüte girip girmediği, bulabildiğimiz kadarıyla Yargıtay tarafından karara bağlanmadı; ancak içtihatta tam bir tarama yapmadık. Yazının önceki hâli "Türk doktrininde hâkim görüş"ten söz ediyordu; bunun kaynağı yoktu, çıkardık. Metinden iki şey söylenebilir. Ölçüt, işletmeye ve zararın sıklığına veya ağırlığına bakar; bu yüzden alışveriş öneri sistemi zor, cerrahi robot daha kolay uyar. Ayrıca metin zararın türünü sınırlamaz.

Türkiye'de kanuni bir ürün kuralı da var: 7223 sayılı Kanun m.6'ya göre imalatçı veya ithalatçı üründen doğan zarardan sorumludur. Ürün tanımı yazılımdan söz etmez.

2.4. Özetle sorumluluk türleri

  • Kusur sorumluluğu: bugünkü temel kural. Davacı kusuru kanıtlar (TBK m.49 ve m.50).
  • Ayıba dayalı, karineli kusursuz sorumluluk: AB'de 9 Aralık 2026'dan sonra piyasaya sürülen ürünler için. Davacı ayıbı kanıtlar veya karineye dayanır. Kusur önemli değildir.
  • Tehlike sorumluluğu: ayıp gerekmez. Türkiye'de ölçüte uyan işletmelere uygulanır. AB'de Avrupa Parlamentosu'nun 20 Ekim 2020 tarihli kararında yüksek riskli yapay zekâ için önerildi, kabul edilmedi.

3. Kusursuz sorumluluk sektör için ne anlama gelebilir?

Algoritma hatalarını kusursuz sorumluluğa bağlamanın hukuki olduğu kadar ekonomik sonuçları da olur. Aşağıdakiler ölçülmüş sonuçlar değil, gerekçeli kaygılardır.

  • Küçük şirketler. Tek bir büyük talep, yeni bir girişime büyük şirketten çok daha fazla zarar verebilir. AB Direktifi m.12(2) buna kısmen değinir: mikro veya küçük işletmeden yazılım alıp ürününe katan üretici, sözleşmeyle rücu hakkından vazgeçebilir.
  • Açık kaynak. Sonraki kullanımlardan sorumlu tutulmak açık yayımlamayı caydırabilir. AB bu sınırı çizdi: Direktif m.2(2)'nin yanında AI Act m.2(12) ve m.53(2) sınırlı açık kaynak istisnaları içerir.
  • Savunmacı tasarım. Geliştiriciler sorumluluğu azaltmak için sistemlerinin yapabileceklerini kısıtlayabilir. Bunun olup olmayacağı, iyi mi kötü mü olacağı sisteme bağlıdır.

4. Sonuç

Burada incelenen üç sistemin hiçbiri, yüksek riskli her algoritmaya salt bu nedenle kusursuz sorumluluk yüklemiyor. AB ayıba dayalı sorumluluğu seçti. ABD sorunu dava dava çözüyor. Türkiye'de ise bulabildiğimiz kadarıyla yapay zekâ üzerinde sınanmamış genel bir tehlike hükmü var. Daha geniş bir rejim, bedelini karşılayacak bir yol da gerektirir: tazminat havuzu veya sigorta yapay zekâ sorumluluk sigortası yazımızda, tıbbi alan yanlış teşhis yazımızda ele alınıyor. Otonom yapay zekâ ajanlarının sorumluluğu rehberi bu kuralları ajanlara uyguluyor.

Burhan Doğuş Ayparlar'ın Görüşü

Yapay zekâ zararlarını geleneksel ürün sorumluluğu çerçevesine sığdırmaya çalışmak, kavramların teknolojiye ne kadar az uyduğunu gösteriyor. Mikrodalga fırın satıştan sonra değişmez; öğrenmeyi sürdüren bir sistem değişebilir. AB, öğrenmeyi ayıp değerlendirmesinde bir unsur yaparak bunu kabul etti, ama bilgi düzeyi savunması ve zarar sınırları gerçek boşluklar bırakıyor.

Yüksek riskli algoritmaların hataları kusursuz (tehlike) sorumluluğa göre değerlendirilmelidir. Bu sistemleri piyasaya süren şirketler öngörülemeyen sonuç riskini bilerek üstlenir ve bundan kazanç sağlar. Bir algoritmik sistemin istatistiksel hatalarının bedeli, bundan habersiz insanlara değil, sistemi piyasaya süren şirkete ait olmalıdır.

Türk hukuku bu noktada güncellenmelidir. Bana göre geleneksel tehlike sorumluluğumuz esas olarak patlama ve zehirlenme gibi fiziksel tehlikelere odaklanır; TBK m.71'in metni bunlarla sınırlı olmasa da. Yapay zekâ dijital, ekonomik ve psikolojik zarar yaratabilir: birini haksız yere işten mahrum edebilir, kredi notunu düşürebilir, deepfake ile itibarını zedeleyebilir. Türkiye yeni bir dijital tehlike sorumluluğu kavramı geliştirmeli, bunu zorunlu sigortayla desteklemeli ve ispat yükünü tamamen yapay zekâ sağlayıcısına vermelidir. Bu, kanun koyucuya bir öneridir, yürürlükteki hukukun anlatımı değildir.

Kaynaklar (2 Kasım 2026'da kontrol edildi): 6098 sayılı TBK, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, 2872 sayılı Çevre Kanunu ile 7223 ve 7381 sayılı Kanunlar (mevzuat.gov.tr'deki güncel metinler); (AB) 2024/2853 sayılı Direktif, (AB) 2024/1689 ve (AB) 2026/1744 sayılı Tüzükler ve OJ C/2025/5423 (Resmî Gazete nüshaları); Avrupa Parlamentosu'nun P9_TA(2020)0276 sayılı kararı (OJ nüshası); Rodgers v. Christie, No. 19-2616 (3d Cir. 2020); Garcia v. Character Technologies, No. 6:24-cv-1903, Doc. 115 (M.D. Fla. 2025). Restatement'ın 19. bölümü Rodgers ve Garcia'daki alıntılara göre anlatıldı; Restatement'ın kendisini açamadık. Sulh bildirimi karar özetimize ve basın haberlerine dayanıyor; dava dosyasını açamadık. Türk içtihadı tam taranmadı. Genel bilgidir, hukuki danışmanlık değildir.