Küresel teknoloji pazarında rekabet eden veya Avrupa'ya açılmayı hedefleyen Türk yapay zeka şirketleri iki ayrı hukuki ve stratejik çerçeveyi birlikte gözetmek durumundadır. Bir yanda Türkiye'nin Ar-Ge ve yapay zeka ekosistemini büyütme hedeflerini belirleyen Ulusal Yapay Zeka Stratejisi (2021-2025), diğer yanda dünya genelinde yapay zeka uyumunun standartlarını belirleyen Avrupa Birliği Yapay Zeka Yasası (EU AI Act) yer alır.
Ulusal Yapay Zeka Stratejisi (2021-2025)
Türkiye'nin yapay zeka alanındaki "gelişim ve kapasite inşası" vizyonunu çizen temel strateji belgesidir.
- Odak Noktası: Ar-Ge, inovasyon, veri paylaşım altyapısı ve nitelikli istihdamı artırmak.
- Yaklaşım: Teşvik edici, ekosistem odaklı ve vizyoner.
- Temel Değer: "Güvenilir Yapay Zeka" (Trustworthy AI) konseptini ulusal politikanın merkezine koymak.
Avrupa Birliği YZ Yasası (EU AI Act)
Küresel ölçekte "Brüksel Etkisi" doğuran ve pazara sunulacak sistemlerin hukuki ve etik sınırlarını çizen katı bir düzenlemedir.
- Odak Noktası: İnsan haklarını, tüketici güvenliğini ve veri gizliliğini korumak.
- Yaklaşım: Risk temelli (Kabul Edilemez, Yüksek, Sınırlı, Minimum Risk) ve denetleyici.
- Temel Değer: Uygunluk değerlendirmeleri (Conformity Assessments) ve yüksek idari para cezalarıyla desteklenen yasal yaptırım.
Sınır Ötesi Büyüme İçin Hukuki Tasarım
Avrupa Birliği Yapay Zeka Yasası'nın en belirleyici özelliği sınır ötesi (extraterritorial) uygulanabilirliğidir. Kod İstanbul'da ya da Ankara'da yazılmış olsa bile, geliştirilen yapay zeka modeli veya ürünü AB pazarındaki bir müşteriye ulaşıyorsa şirket, EU AI Act'in ağır yaptırımlarına ve şeffaflık yükümlülüklerine tabidir.
Geliştirme süreçleri yalnızca yerel teşviklerden en çok yararlanacak şekilde değil, küresel yatırımcıların aradığı "savunulabilir yasal altyapıya" sahip olacak şekilde de kurgulanmalıdır.
Kaynak belgeler
Bu yazıda atıf yapılan birincil kaynakları orijinalinden okuyun:
↓ AB Yapay Zekâ Yasası — Tüzük (AB) 2024/1689 (EUR-Lex) ↓ Türkiye Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi 2021–2025 — PDF
