Düzeltme (19 Ekim 2026): Bazı dayanak atıfları düzeltildi: Birleşik Krallık kurumunun adı artık AI Security Institute, filigran bakımından atıf yapılan 2023 tarihli 14110 sayılı ABD Başkanlık Kararnamesi Ocak 2025'te yürürlükten kaldırıldı, YZ yasalarının "tamamı" askeri kullanımları kapsam dışında bırakmıyor ve "bir aramanın 10 katı" elektrik verisi tartışmalı bir 2024 tahmini olarak sunuluyor.

Türkiye Yapay Zeka Kanunu Tasarısı: 100 Maddelik Kurucu Vizyon

Bu tasarı taslağı, rapor serimizin ilk 4 bölümündeki kapsamlı sosyo-ekonomik analizlerin kanun metnine dönüştürülmüş halidir. Taslakta yasakların yanı sıra istihdamı koruyan, telif haklarını güvenceye alan ve inovasyonun önünü açan hükümlere yer verilmiş; metnin tamamı insan onurunu merkeze alan bir anlayışla, küresel ölçekte öncü bir düzenleme olarak kurgulanmıştır.
BİRİNCİ KISIM: Amaç, Kapsam ve Temel İlkeler (Madde 1-10)

Madde 1: Kanunun Amacı

Bu kanunun amacı; yapay zeka sistemlerinin insan onuruna, temel haklara ve demokratik değerlere uygun olarak geliştirilmesini, piyasaya sürülmesini ve kullanılmasını sağlamak; teknolojik inovasyonu desteklerken istihdamı ve kamu güvenliğini korumaktır.
  • Neden: Teknolojik determinizme karşı hukukun ve insanın üstünlüğünü kanunun merkezine yerleştirmek.
  • Dünya: EU AI Act (Madde 1) ile benzerlik taşır ancak istihdam vurgusuyla ondan ayrılır.
  • TR Hukuku: Anayasa Md. 5 (Devletin temel amaç ve görevleri) ile doğrudan bağlantılıdır.

Madde 2: Kapsam

Bu kanun, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde YZ sistemi geliştiren, piyasaya süren, ithal eden veya kullanan tüm kamu kurumları, gerçek ve tüzel kişileri kapsar. Ulusal güvenlik ve askeri amaçlı YZ sistemleri bu kanunun kapsamı dışındadır.
  • Neden: Sivil ve ticari hayatı düzenlerken savunma sanayiinin (İHA/SİHA) elini kolunu bağlamamak.
  • Dünya: AB Yapay Zekâ Yasası (md. 2/3) gibi başlıca YZ yasaları askeri, savunma ve ulusal güvenlik amaçlı kullanımları kapsam dışında bırakır.
  • TR Hukuku: Savunma Sanayii Başkanlığı mevzuatına alan bırakılır.

Madde 3: Ekstraterritoryal (Sınır Ötesi) Etki

Geliştiricisi veya sunucuları yurt dışında olsa dahi, ürettiği çıktılar Türkiye'deki kullanıcıları etkileyen veya Türkiye'deki vatandaşların verilerini işleyen tüm YZ sistemleri bu Kanuna tabidir.
  • Neden: OpenAI, Google gibi ABD şirketlerinin "Bizim merkezimiz ABD'de, Türk yasalarına uymayız" demesini engellemek.
  • Dünya: GDPR ve EU AI Act'in uyguladığı "Brüksel Etkisi" mantığıdır.
  • TR Hukuku: KVKK Madde 1 ve 5651 sayılı İnternet Kanunu'ndaki sınır ötesi etki doktrini ile uyumludur.

Madde 4: Yapay Zeka Tanımı

Yapay Zeka Sistemi: İnsanların belirlediği hedefler doğrultusunda fiziksel veya sanal ortamlardan veri alan ve bu verileri modelleyerek içerik, tahmin veya karar üretebilen, otonom ya da yarı otonom çalışan makine tabanlı sistemdir.
  • Neden: Basit bir hesap makinesi ile öğrenen bir algoritmayı birbirinden ayırmak.
  • Dünya: OECD'nin 2023'te güncellediği ve dünya genelinde esas alınan YZ tanımıdır.
  • TR Hukuku: Hukuki belirlilik ilkesi, yaptırıma konu olacak sistemin açıkça tanımlanmasını gerektirir.

Madde 5: İnsan Merkezlilik ve İnsan Kararı İlkesi

Yapay zeka, nihai karar mercii olarak insanın yerini alamaz; insanın kapasitesini artıran bir yardımcı ve danışman işlevi görür. Kritik konularda son karar daima insana aittir.
  • Neden: Makineyi yöneten, ona boyun eğmeyen bir toplum oluşturmak.
  • Dünya: UNESCO'nun Yapay Zeka Etiğine İlişkin Tavsiye Kararı.
  • TR Hukuku: İdari işlemi (örneğin vergi cezasını) tesis eden makamın bir makine değil, insan olması.

Madde 6: Şeffaflık İlkesi

Yapay zeka sistemleri ile etkileşime giren bireylerin, bir insanla değil bir makine ile muhatap olduklarını açıkça ve kolayca anlayabilmeleri esastır.
  • Neden: İnsanların duygularının manipüle edilmesini (örneğin müşteri hizmetlerinde kandırılmayı) önlemek.
  • Dünya: EU AI Act (Şeffaflık yükümlülükleri).
  • TR Hukuku: Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun - Doğru bilgilendirme hakkı.

Madde 7: Algoritmik Ayrımcılık Yasağı

YZ sistemleri; ırk, dil, din, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç veya bölgesel aidiyet (posta kodu) temelinde ayrımcılık yapacak şekilde eğitilemez ve kullanılamaz.
  • Neden: İşe alım ve kredi puanlamasında algoritmaların örtülü ırkçılık yapmasını engellemek.
  • Dünya: ABD Algorithmic Accountability Act (Tasarı).
  • TR Hukuku: Anayasa Madde 10 (Kanun önünde eşitlik).

Madde 8: Açıklanabilirlik (XAI) İlkesi

Bireylerin aleyhine sonuç doğuran (kredi reddi, iş başvuru reddi vb.) YZ kararlarının hangi parametrelere dayanılarak alındığının vatandaşın anlayabileceği bir dille açıklanması zorunludur. "Kara kutu" (black box) mazereti kabul edilmez.
  • Neden: Vatandaşın itiraz hakkını kullanabilmesi için kararın gerekçesini bilmesi gerekir.
  • Dünya: "Right to Explanation" (GDPR ve EU AI Act).
  • TR Hukuku: Anayasa Md. 40 ve İYUK (Gerekçeli karar hakkı).

Madde 9: Çevresel Sürdürülebilirlik İlkesi

Büyük Dil Modelleri (LLM) eğiten şirketler, sunucularının enerji tüketimini, karbon ayak izini ve su tüketimini yıllık olarak raporlamakla yükümlüdür.
  • Neden: 2024 tarihli bazı tahminlere (IEA) göre bir sohbet botu sorgusu, bir web aramasının yaklaşık 10 katı elektrik tüketiyordu; sonraki tahminler ise büyük farklılık gösteriyor.
  • Dünya: Yeşil YZ (Green AI) doktrini.
  • TR Hukuku: Çevre Kanunu kapsamındaki izleme yükümlülükleriyle uyumlu bir düzenleme.

Madde 10: İnovasyonu Boğmama İlkesi

Bu kanun uygulanırken, idari tedbirlerin yerli start-up'ların ve akademik araştırmaların gelişmesini engelleyecek orantısız bürokratik yükler doğurmamasına azami özen gösterilir.
  • Neden: Yalnızca büyük teknoloji şirketlerinin ayakta kalabildiği bir düzenleme duvarı (regulatory capture) örmemek.
  • Dünya: İngiltere'nin inovasyon yanlısı (pro-innovation) YZ yaklaşımı.
  • TR Hukuku: Teşebbüs hürriyeti ve Ar-Ge teşvikleri.
İKİNCİ KISIM: Risk Sınıflandırması ve Yasaklı Sistemler (Madde 11-20)

Madde 11: Dört Kademeli Risk Yaklaşımı

Yapay zeka sistemleri, topluma verebilecekleri zarar potansiyeline göre; Kabul Edilemez Risk, Yüksek Risk, Sınırlı Risk ve Minimal Risk olmak üzere dört kategoriye ayrılır. Denetimlerin yoğunluğu risk düzeyiyle orantılı olarak belirlenir.
  • Neden: Spam e-posta filtresine otonom araçla aynı yasal yükü getirmemek.
  • Dünya: AB'nin benimsediği ve küresel standart hâline gelen risk piramidi.
  • TR Hukuku: İdare hukukundaki "Orantılılık" ilkesinin teknolojiye uyarlanması.

Madde 12: Yasaklı YZ - Sosyal Skorlama (Social Scoring)

Vatandaşların genel davranışlarını ve sosyal medya hareketlerini puanlayarak bu puanlara göre onları krediden, seyahatten veya kamu hizmetlerinden mahrum bırakan sistemlerin devlet ya da özel şirketler tarafından kullanılması Türkiye'de yasaktır.
  • Neden: Çin'dekine benzer bir "dijital diktatörlük" distopyasının önünü baştan kesmek.
  • Dünya: EU AI Act'teki yasaklı uygulamalar (Madde 5).
  • TR Hukuku: İnsan haklarını ve eşitlik ilkesini açıkça ihlal eder.

Madde 13: Yasaklı YZ - Subliminal Manipülasyon

Kişilerin bilinçaltını hedef alarak iradelerini sakatlayan ve davranışlarını kendilerine zarar verecek şekilde (dürtüsel tüketim veya kendine zarar verme gibi) değiştirmeyi amaçlayan YZ teknikleri yasaktır.
  • Neden: İnsan zihnini istismar eden karanlık tasarımların (dark patterns) önüne geçmek.
  • Dünya: Nöro-haklar (Neuro-rights) ve Bilişsel Özgürlük hareketi.
  • TR Hukuku: TCK (İradeyi sakatlama) ve Tüketici Kanunu (Haksız ticari uygulama).

Madde 14: Yasaklı YZ - Kamusal Alanda Gerçek Zamanlı Biyometrik Tanıma

Kolluk kuvvetleri dışındaki özel şirketlerin veya kurumların meydanlarda, sokaklarda ya da AVM'lerde rıza olmaksızın gerçek zamanlı yüz tanıma (biometric identification) ve fişleme yapması yasaktır.
  • Neden: Sürekli izlenme (Panoptikon) duygusunun toplum psikolojisini bozmasını önlemek.
  • Dünya: San Francisco'daki yüz tanıma yasağı ve AB YZ Yasası'ndaki istisnalar.
  • TR Hukuku: KVKK Madde 6 (Özel nitelikli kişisel veri) ihlalidir.

Madde 15: Yasaklı YZ - İşyeri ve Eğitimde Duygu Tahmini

İşyerlerinde çalışanların veya okullarda öğrencilerin mikro yüz mimiklerini veya ses tonlarını analiz ederek yorgunluk, üzüntü veya verimlilik seviyelerini anlık olarak ölçen ve fişleyen "Duygu Tanıma" (Emotion Recognition) sistemleri yasaktır.
  • Neden: Çalışanların makine karşısında sürekli tetikte olmak zorunda hissetmesini önlemek.
  • Dünya: AB YZ Yasası'nın işyerleri ve eğitim kurumları için öngördüğü özel yasak.
  • TR Hukuku: İş Kanunu (gözetim yetkisi ile işçinin mahremiyeti arasındaki sınır).

Madde 16: Yasaklı YZ - Biyometrik Kategorizasyon

Bireylerin yüz hatlarından veya biyometrik verilerinden onların cinsel yönelimlerini, siyasi görüşlerini veya dini inançlarını tahmin etmeye çalışan yapay zeka sistemlerinin kullanımı ve satışı yasaktır.
  • Neden: Sözde bilim (pseudoscience) olan frenolojinin yapay zeka aracılığıyla geri dönmesini engellemek.
  • Dünya: İnsan onuruna aykırı profil çıkarma yasağı.
  • TR Hukuku: KVKK (Özel nitelikli kişisel verilerin rıza olmaksızın tahmin edilmesi).

Madde 17: Yasaklı YZ - Zafiyet Sömürüsü

Çocukların, yaşlıların veya zihinsel/fiziksel engellilerin yaş, sağlık veya sosyal durumlarından kaynaklanan zafiyetlerini sömüren ve onları maddi/manevi zarara uğratan YZ sistemleri yasaktır.
  • Neden: Dezavantajlı grupları, onlara arkadaş gibi yaklaşan YZ botlarından korumak.
  • Dünya: UNICEF'in YZ'ye ilişkin etik ilkeleri.
  • TR Hukuku: Medeni Kanun (Ehliyetsizlik) ve TCK (Dolandırıcılık).

Madde 18: Yasaklı YZ - Yargısal Suç Tahmini (Minority Report)

Kişilerin geçmiş verilerine dayanarak "gelecekte suç işleme ihtimalini" yüzde olarak hesaplayan ve bu tahmine dayanarak önleyici tutuklama/gözaltı öneren yargısal (Predictive Policing) YZ sistemleri yasaktır.
  • Neden: Masumiyet karinesini (suçluluğu kanıtlanana kadar herkes masumdur) korumak.
  • Dünya: ABD'de COMPAS sisteminin siyahileri haksız yere tutuklatmasıyla ortaya çıkan skandala karşı önlem.
  • TR Hukuku: Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) masumiyet karinesi ilkesi.

Madde 19: Yasakların Kapsam İstisnası

Madde 12 ile Madde 18 arasında sayılan yasaklar; terörle mücadele, ağır organize suçlar veya ulusal güvenliği ilgilendiren çok acil durumlarda, bağımsız bir mahkemenin kararı (hâkim izni) bulunması şartıyla istisnai olarak esnetilebilir.
  • Neden: Ağır bir ulusal güvenlik krizinde (örneğin canlı bomba takibi) devleti çaresiz bırakmamak.
  • Dünya: AB YZ Yasası'ndaki kolluk istisnası.
  • TR Hukuku: Anayasa Md. 13 (Temel hakların kamu güvenliği için kanunla sınırlanması).

Madde 20: Yasakların İhlalinin Yaptırımı

Bu Kısımda sayılan yasaklı (kabul edilemez risk taşıyan) yapay zeka sistemlerini geliştiren, satan veya Türkiye pazarında kullanıma sunan şirketlere, küresel cirolarının %7'sine veya 500 Milyon TL'ye kadar (hangisi yüksekse) idari para cezası verilir.
  • Neden: Yasakların teknoloji devleri için sıradan bir "iş yapma maliyeti"ne dönüşmesini önlemek ve caydırıcılığı en üst düzeye çıkarmak.
  • Dünya: GDPR ve EU AI Act'tekine benzer asimetrik ve oransal ceza yapısı.
  • TR Hukuku: Rekabet Kurumu cezalarında olduğu gibi ciro esaslı cezalandırma modeli.
ÜÇÜNCÜ KISIM: Yüksek Riskli Sistemler ve Şeffaflık (Madde 21-30)

Madde 21: Yüksek Riskli YZ Sistemlerinin Tanımı

Kritik altyapı yönetimi, ulaşım (otonom araçlar), eğitim (sınav notlandırma), istihdam (CV eleme algoritmaları), kolluk kuvvetleri ve adli sistemlerde kullanılan YZ sistemleri "Yüksek Riskli" olarak kabul edilir; bu sistemler piyasaya sürülmeden önce sıkı denetime tabi tutulur.
  • Neden: İnsan hayatını kalıcı olarak değiştirebilecek sektörleri belirlemek.
  • Dünya: YZ düzenlemelerinin özünü oluşturan "Annex III" listesi.
  • TR Hukuku: Sektörel regülasyonlar (Sağlık Bakanlığı, BDDK) için ortak bir çatı tanım.

Madde 22: Algoritmik Etki Değerlendirmesi

Yüksek riskli bir YZ sistemini piyasaya sürecek sağlayıcılar, sistemin temel haklar, istihdam ve çevre üzerindeki etkilerini analiz eden "Yapay Zeka Etki Değerlendirme Raporu" hazırlamak ve Otoriteye sunmak zorundadır.
  • Neden: Ürünü satıp "sorumluluk bende değil" demek yerine, riskleri önceden bertaraf etmek.
  • Dünya: Kanada Algorithmic Impact Assessment (AIA) modeli.
  • TR Hukuku: Çevre Kanunu'ndaki ÇED (Çevresel Etki Değerlendirmesi) raporu mantığı.

Madde 23: Veri Kalitesi ve Önyargı (Bias) Testi

Yüksek riskli sistemlerin eğitiminde kullanılan veri setleri, ayrımcılığı önlemek amacıyla Türkiye'nin demografik gerçeklerine, kültürel yapısına uygun ve hatalı/eksik verilerden arındırılmış olmak zorundadır. Veri kalitesi belgelenmelidir.
  • Neden: Hatalı veriyle eğitilen YZ hatalı karar verir ("garbage in, garbage out" kuralı).
  • Dünya: Veri yönetişimi ve model eğitimi şeffaflığı standartları.
  • TR Hukuku: Ayrımcılık ve Eşitlik Kurumu (TİHEK) standartları ile uyum.

Madde 24: İnsan Gözetimi (Human Oversight) ve Acil Kapatma (Kill-Switch)

Yüksek riskli YZ sistemleri, bir insanın her an anlayabileceği ve gerektiğinde anında müdahale ederek devre dışı bırakabileceği donanımsal veya yazılımsal bir "acil kapatma" (kill-switch) mekanizmasıyla tasarlanmalıdır.
  • Neden: Kontrolden çıkan (emergent behavior) otonom bir sistemi, felakete yol açmadan donanım düzeyinde durdurabilmek.
  • Dünya: Asimov'un Robot Yasaları ve modern "Stop-Button" regülasyonları.
  • TR Hukuku: İş sağlığı ve güvenliği mevzuatının makineler için öngördüğü acil durdurma butonu mantığı.

Madde 25: Olay Logları (Kayıt Tutma) Zorunluluğu

Yüksek riskli sistemler, kullanım ömürleri boyunca verdikleri önemli kararları, meydana gelen hataları ve yapılan insan müdahalelerini kriptografik olarak değiştirilemez bir "olay günlüğüne" (log kaydı) işlemek zorundadır.
  • Neden: Bir YZ hatası nedeniyle dava açıldığında mahkemede "kara kutu" (black box) mazeretinin ileri sürülmesini önlemek ve dijital delil oluşturmak.
  • Dünya: Avrupa Birliği YZ Yasası Madde 12 (Record-keeping).
  • TR Hukuku: 5651 sayılı kanundaki log tutma (dijital ayak izi) zorunluluğu.

Madde 26: Sınırlı Risk: Üretken YZ'de Şeffaflık

Metin, ses, görüntü veya video üreten sistemler (ChatGPT, Midjourney vb.), kullanıcıya "Bu içerik yapay zeka tarafından üretilmiştir" bilgisini açıkça vermekle yükümlüdür.
  • Neden: İnsanların, bir görselin gerçek bir fotoğraf mı yoksa YZ ürünü mü olduğu konusunda yanılgıya düşmesini önlemek.
  • Dünya: Sentetik medyanın (Synthetic Media) etiketlenmesi kuralı.
  • TR Hukuku: Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği'ndeki yanıltıcı reklam yasağı.

Madde 27: Deepfake ve Filigran (Watermark) Zorunluluğu

Türkiye'de faaliyet gösteren tüm Üretken YZ (Generative AI) platformları, ürettikleri görsel ve işitsel içeriğin piksel ya da frekans katmanlarına (metadata) silinemeyen bir dijital filigran (watermark) eklemek zorundadır.
  • Neden: Seçim dönemlerinde ya da adli olaylarda sahte (deepfake) delillerin ve algı operasyonlarının anında tespit edilebilmesini sağlamak; bu, doğrudan ulusal güvenliği ilgilendirir.
  • Dünya: ABD Beyaz Saray'ın YZ'ye ilişkin 2023 tarihli 14110 sayılı Başkanlık Kararnamesi'ndeki (Executive Order on AI; Ocak 2025'te yürürlükten kaldırıldı) filigran önerisi.
  • TR Hukuku: TCK'daki belgede sahtecilik ve dezenformasyon suçlarının tespiti için altyapı.

Madde 28: Sohbet Botlarında Kimlik Bildirimi

Müşteri hizmetleri, terapi, psikolojik destek veya arkadaşlık amacıyla kullanılan sohbet botları (Companion AI), iletişimin başında ve belirli aralıklarla "Ben bir insan değilim, yapay bir yazılımım" uyarısında bulunmak zorundadır.
  • Neden: Özellikle çocuklarda ve yalnız yetişkinlerde tehlikeli bir "duygusal bağ" (parasosyal etkileşim) ve algı yanılsaması oluşmasını engellemek.
  • Dünya: Turing Testi'nin yasal yükümlülüğe dönüşmüş çağdaş bir uyarlaması.
  • TR Hukuku: Dürüstlük kuralı (TMK 2) ve Tüketicinin aydınlatılması.

Madde 29: TR-YZ Uygunluk İşareti (CE Benzeri Marka)

Yüksek riskli YZ sistemlerinin, bu Kanundaki güvenlik, şeffaflık ve etik şartları sağladıklarını kanıtlayarak piyasaya sürülmeden önce "TR-YZ Güvenlik İşareti" almaları zorunludur. Bu işareti taşımayan sistemler satılamaz ve kullanılamaz.
  • Neden: Oyuncaklarda ve elektronik eşyalarda aranan "CE" güvenlik sertifikası mantığını yazılıma uyarlamak.
  • Dünya: AB YZ Yasası'ndaki "CE Marking of Conformity".
  • TR Hukuku: TSE standartları ve Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu.

Madde 30: Sürekli Piyasa Gözetimi (Post-Market Surveillance)

YZ sistemleri makine öğrenimiyle sürekli değiştiğinden, onay alıp piyasaya çıktıktan sonra da kullanımda oldukları sürece Otorite tarafından düzenli aralıklarla denetlenir. Sapma (model drift) gösteren sistemler piyasadan toplatılır.
  • Neden: Geleneksel yazılımlar sabittir; YZ ise sahada insanlardan veri aldıkça davranışını değiştirir (Microsoft'un Tay botunun 24 saat içinde ırkçı söylemler üretmeye başlaması gibi). Bu nedenle denetim sürekli olmalıdır.
  • Dünya: Piyasa sonrası izleme yükümlülükleri (post-market monitoring).
  • TR Hukuku: Sağlık Bakanlığı'nın ilaç takip veya BTK'nın cihaz takip sistemlerine benzer dinamik denetim.
DÖRDÜNCÜ KISIM: Yönetişim - Türkiye Yapay Zeka Otoritesi (Madde 31-40)

Madde 31: Türkiye Yapay Zeka Otoritesi'nin (TYZO) Kuruluşu

Bu kanunun uygulanmasını sağlamak, denetimleri yapmak ve ulusal YZ stratejisini yürütmek üzere, idari ve mali özerkliğe sahip Türkiye Yapay Zeka Otoritesi (TYZO) kurulmuştur.
  • Neden: Sağlık, finans veya tarım alanındaki YZ ihlalleri tek bir sektör kurumunun yetki alanına sığmaz. Disiplinler arası ve yatay nitelikteki bir teknoloji, yine yatay ve bağımsız bir üst otorite gerektirir.
  • Dünya: Birleşik Krallık AI Security Institute (eski adıyla AI Safety Institute) ve AB AI Office.
  • TR Hukuku: KVKK veya Rekabet Kurumu modelinde üst kurul yapılanması.

Madde 32: TYZO'nun Kadro Yapısı ve Liyakat

Otorite personeli yalnızca hukukçu ve bürokratlardan oluşamaz. Kadronun en az yüzde ellisinin veri bilimci, algoritma mühendisi, sosyolog ve etik felsefecilerden oluşması zorunludur.
  • Neden: Teknolojiyi anlamayan bir bürokrasinin kodları ve algoritmik ağırlıkları denetlemesi mümkün değildir. Otorite, hız ve yetkinlik bakımından büyük teknoloji şirketleriyle (Big Tech) boy ölçüşebilmelidir.
  • Dünya: Yeni nesil Çevik Regülasyon (Agile Regulation) kurum modelleri.
  • TR Hukuku: Üst kurulların personel mevzuatındaki özel "teknik kadro" şartı.

Madde 33: Dijital Adli Bilişim Yetkisi (Kara Kutu İncelemesi)

TYZO, ağır bir ihlal şüphesi bulunması hâlinde şikâyet üzerine veya re'sen, mahkeme kararıyla teknoloji şirketlerinin gizli algoritmalarının kaynak kodlarını (source code) ve eğitim veri setlerini laboratuvar ortamında inceleyebilir.
  • Neden: Şirketlerin "ticari sır" bahanesinin arkasına saklanarak algoritmik ırkçılığı veya dolandırıcılığı örtbas etmesini engellemek.
  • Dünya: Algoritmik denetim ve adli bilişim (algorithmic auditing and forensics) yetkisi.
  • TR Hukuku: Rekabet Kurumu'nun yerinde inceleme (baskın) yetkisinin koda uyarlanması.

Madde 34: Açık Kaynak (Open Source) Teşviki

Otorite, Türkiye'deki akademik kurumların ve start-up'ların "Açık Kaynaklı" YZ modelleri geliştirmesini desteklemek için özel fonlar ayırır. Açık kaynak kodlu sistemler, doğaları gereği şeffaf olduklarından belirli idari denetimlerden muaf tutulur.
  • Neden: YZ alanının birkaç büyük Amerikan şirketinin tekeline girmesini engellemek ve demokratik, şeffaf kod geliştirmeyi (Mistral ve Llama örneklerinde olduğu gibi) yerel düzeyde desteklemek.
  • Dünya: Fransa'nın YZ fonları ve Avrupa'nın açık kaynak teşvikleri.
  • TR Hukuku: TÜBİTAK ve KOSGEB teşvik mevzuatı.

Madde 35: Sektörel Düzenleyicilerle Koordinasyon

Tıbbi YZ sistemlerinin denetimi Sağlık Bakanlığı ile, finansal YZ sistemlerinin denetimi BDDK ile TYZO'nun oluşturacağı ortak komisyonlar tarafından yürütülür. TYZO çerçeve kuralları koyar, sektörel kurumlar ise kendi alanlarında denetim yapar.
  • Neden: Yetki karmaşasını (conflict of jurisdiction) ve farklı kurumların aynı fiil için mükerrer ceza vermesini önlemek.
  • Dünya: Hub-and-spoke (merkez ve uçlar) düzenleme modeli.
  • TR Hukuku: İdare hukukunda kurumlar arası görev uyuşmazlığını çözen koordinasyon doktrini.

Madde 36: Bağımsız Algoritma Denetçileri (Audit Firms) Sektörü

TYZO, piyasadaki YZ sistemlerini test etmek üzere "Yetkilendirilmiş Özel Algoritma Denetim Şirketleri"ne lisans verir. Yeminli mali müşavirlik modeline benzer şekilde bu şirketler, YZ sistemlerini etik ve güvenlik bakımından bağımsız olarak denetler.
  • Neden: Devletin her yazılımı tek başına incelemesi mümkün değildir. Özel sektörde "algoritma denetçiliği" adıyla yeni bir istihdam alanı oluşturulmalıdır.
  • Dünya: YZ denetimi (AI auditing) sektörünün (PwC, EY benzeri) yasal altyapısı.
  • TR Hukuku: Bağımsız Denetim ve YMM (Yeminli Mali Müşavirlik) mevzuatının örnek alınması.

Madde 37: Küresel Kurumlarla İşbirliği ve Veri Paylaşımı

TYZO, küresel yapay zeka tehditlerine (AGI riskleri, biyoterörizm vb.) karşı uluslararası YZ otoriteleri ile istihbarat ve veri paylaşımı anlaşmaları yapmaya yetkilidir.
  • Neden: Yapay zeka sınır tanımaz; Çin'de geliştirilen zararlı bir model, saniyeler içinde Türkiye'deki sunuculara saldırabilir.
  • Dünya: Bletchley Park YZ Güvenlik Zirvesi anlaşmaları.
  • TR Hukuku: Milletlerarası antlaşmalar ve kurumlar arası mutabakat zaptı (MOU) imzalama yetkisi.

Madde 38: Toplum Bilgilendirme ve Algoritma Okuryazarlığı

Otorite, vatandaşların yapay zeka tarafından nasıl manipüle edilebileceklerini anlamaları için "Algoritma Okuryazarlığı" kampanyaları düzenlemek ve Milli Eğitim müfredatına içerik sağlamakla görevlidir.
  • Neden: En güçlü yasa bile bilinçsiz bir toplumu deepfake ve dezenformasyondan koruyamaz; bu nedenle toplumun farkındalığını güçlendirmek şarttır.
  • Dünya: Finlandiya ve Singapur'un halka açık ulusal YZ kursları.
  • TR Hukuku: RTÜK kamu spotları ve MEB müfredat belirleme görevlerine destek.

Madde 39: İhbarcıyı Koruma (Whistleblower Protection)

Bir teknoloji şirketinde çalışan mühendisin, şirketinin tehlikeli, ayrımcı veya gizli bir YZ modeli geliştirdiğini TYZO'ya ihbar etmesi durumunda, mühendisin iş akdi feshedilemez ve kimliği gizli tutulur.
  • Neden: Şirketlerin kapalı kapılar ardında yürüttüğü gizli yazılım çalışmalarını dışarıdan denetlemek çok zordur; bu nedenle içerideki mühendislerin vicdani sorumlulukla konuşması teşvik edilmelidir.
  • Dünya: ABD Whistleblower Protection Act (Örn: Facebook/Google ifşacıları).
  • TR Hukuku: Tanık Koruma Kanunu ve İş Kanunu (Haksız feshe karşı koruma).

Madde 40: Yıllık Ulusal YZ Etki Raporu

TYZO, yapay zekanın Türkiye ekonomisi, istihdamı ve demokrasisi üzerindeki etkilerini sayısal verilerle ortaya koyan bir "Durum Raporu"nu her yıl TBMM'ye sunar. Mevzuat bu rapor doğrultusunda güncellenir.
  • Neden: Teknolojinin hızı yasaları kısa sürede eskitir; bu nedenle yasa, sürekli güncellenen yaşayan bir metin olmalıdır.
  • Dünya: AI State of the Nation Reports.
  • TR Hukuku: Sayıştay'ın ve Merkez Bankası'nın Meclis'e yaptığı yıllık bilgilendirmeler.
BEŞİNCİ KISIM: İstihdam, Kotalar ve Çalışma Hayatı (Madde 41-50)

Madde 41: Sektörel "İnsan Oranı" Kotası (Human-in-the-Loop)

Çağrı merkezleri, bankacılık ve perakende gibi yoğun istihdam sağlayan hizmet sektörlerinde, müşteri işlemlerinin tamamının (%100) uçtan uca YZ botlarına devredilmesi yasaktır. İşletmeler, işlem hacminin en az %25'ini yönetecek şekilde insan destek personeli istihdam etmek zorundadır.
  • Neden: Şirketlerin maliyet düşürme hırsıyla ülkeyi büyük bir işsizlik krizine sürüklemesini engellemek; tüketiciye her zaman "gerçek bir insana bağlanma" hakkı tanımak.
  • Dünya: İşçi sendikalarının küresel çapta talep ettiği "Right to Human Contact" (İnsanla İletişim Hakkı).
  • TR Hukuku: İstihdamı korumaya yönelik sosyal devlet (Anayasa Md. 2) müdahalesi.

Madde 42: Karar Verici Asistan Doktrini

İnsan sağlığını, hürriyetini veya kariyerini doğrudan etkileyen kararlarda (tıbbi teşhis, adli hüküm, işe alım) yapay zeka hiçbir zaman nihai karar verici (decision maker) olamaz; yalnızca yardımcı (asistan) olarak kullanılabilir. Kararın altındaki imza ve nihai onay mutlaka bir insana ait olmalıdır.
  • Neden: İnsanın kaderini ruhsuz bir makineye teslim etmemek ve hata durumunda muhatap bulabilmek.
  • Dünya: "Human over the loop" (İnsanın nihai gözetimi) prensibi.
  • TR Hukuku: İdari ve adli işlemlerde imza yetkisinin sadece gerçek kişilere ait olması.

Madde 43: Yapay Zeka Otomasyon Vergisi (AI Tax)

Daha önce insan gücüyle (örneğin 10 kişiyle) yürüttüğü bir işi lisanslı bir YZ yazılımı aracılığıyla tek bir bilgisayara devreden ve bu nedenle net istihdamını azaltan işletme, iş gücü maliyetinden (SGK/Maaş) elde ettiği tasarrufun %15'i oranında "Otomasyon Vergisi" ödemekle yükümlüdür.
  • Neden: Şirketin kâr ederken işsiz kalan kitlelerin yükünü devletin (toplumun) sırtına yüklemesini engellemek ve bu servet transferini düzenlemek.
  • Dünya: Bill Gates ve Bernie Sanders tarafından desteklenen "Robot Vergisi" (Robot Tax) tartışmaları.
  • TR Hukuku: Kurumlar Vergisi Kanununa eklenecek yeni bir vergi kalemi / fon kesintisi.

Madde 44: Evrensel Yeniden Niteliklendirme (Reskilling) Fonu

Madde 43 uyarınca toplanan Otomasyon Vergisi gelirleri Hazine'ye değil, doğrudan "Yeniden Niteliklendirme Fonu"na aktarılır. Bu fon yalnızca işini yapay zekaya kaptıran kişilerin yeni nesil teknoloji eğitimlerinin (veri analistliği, drone pilotluğu vb.) finansmanında kullanılır.
  • Neden: Teknolojik işsizliği çözmenin tek yolu, işsize balık vermek değil, onu yeni çağın yetenekleriyle donatmaktır.
  • Dünya: İskandinav ülkelerinin (Finlandiya) aktif işgücü piyasası fonları.
  • TR Hukuku: İşsizlik Sigortası Fonu'nun teknoloji çağına özel alt fonu olarak yapılandırılması.

Madde 45: İstihdam Etki Değerlendirme Raporu (İEDR)

250'den fazla çalışanı olan büyük işletmeler, geniş çaplı bir YZ otomasyonuna geçmeden en az 6 ay önce devlete ve işyerindeki sendikaya İEDR sunmak zorundadır. Raporda kaç kişinin işsiz kalacağı ve bu personelin şirket içinde başka birimlere kaydırılmasına (rotasyon) ilişkin plan açıklanır.
  • Neden: Çevreyi kirletebilecek bir fabrika nasıl ÇED raporu almak zorundaysa, sosyal dokuyu (istihdamı) bozan teknoloji de sosyal etki raporu sunmalıdır. Amaç, bir gecede 100 kişiyi işten çıkarıp yerlerine bot koymak gibi acımasız uygulamalara son vermektir.
  • Dünya: Almanya Sendikalar Birliği'nin teknolojik geçiş sözleşmeleri.
  • TR Hukuku: İş Kanunu Md. 29 (Toplu İşten Çıkarma) kurallarının teknoloji odaklı genişletilmesi.

Madde 46: İnsan-YZ Sinerjisi (Human-AI Synergy) Kurumlar Vergisi İndirimi

Süreçlerine YZ'yi dahil etmesine rağmen toplam çalışan sayısını azaltmayan, aksine YZ'nin sağladığı verimlilikle yeni birimler kurarak istihdamını koruyan veya artıran işletmelere "Sinerji Kurumlar Vergisi İndirimi" (%5) uygulanır.
  • Neden: Şirketleri yalnızca yasaklarla caydırmakla yetinmeyip YZ'yi işten çıkarmak için değil, işi büyütmek için kullanmaya özendiren bir teşvik (havuç) sunmak.
  • Dünya: İşgücünü koruyan teknoloji (Labor-augmenting tech) vergi teşvikleri.
  • TR Hukuku: KVK ve SGK prim teşviklerinin teknolojik istihdama uyarlanması.

Madde 47: Algoritmik Performans Profilleme Yasağı (İşyerinde Zulüm)

Çalışanların tuvalet molalarını, ekrana bakma sürelerini, klavye tıklama hızlarını saniye saniye ölçerek yapay zeka aracılığıyla "Verimlilik Skoru" çıkaran ve çalışanı insanüstü bir makine hızıyla yarışmaya zorlayan sistemlerin işyerlerinde kullanılması yasaktır.
  • Neden: Çağımızın dijital köleliğini engellemek; insanın robot gibi çalışmaya zorlanması tükenmişlik (burnout) gibi ağır psikolojik sonuçlar doğurur.
  • Dünya: Amazon depolarındaki algoritmik işten çıkarma skandallarına karşı ILO (Uluslararası Çalışma Örgütü) uyarıları.
  • TR Hukuku: İşçinin kişisel haklarının ve sağlığının korunması (TBK 417).

Madde 48: Algoritmik Yönetim ve Sendikal Şeffaflık

Gig ekonomisi (yemek kuryeleri, araç çağırma uygulamaları) platformlarında çalışan kurye ve şoförlerin ücretlerini, vardiyalarını ve cezalarını belirleyen YZ algoritmalarının temel mantığı şeffaf olmalı ve çalışanların sendikalarına açıklanmalıdır.
  • Neden: Çalışanı yöneten bir insan değil de bir "bilgisayar kodu" olduğunda, bu kodun haksızlık yapmasını (adaletsiz puan kırma gibi) engellemek.
  • Dünya: AB Platform Çalışanları Direktifi (Platform Work Directive).
  • TR Hukuku: Sendikalar Kanunu ve İş Kanunu'nun Gig (Esnek) ekonomisine uyarlanması.

Madde 49: İşe Alımda (HR) Algoritmik Mülakat Kısıtı

Adayların video mülakatlardaki ses tonu, göz bebeği hareketleri veya terleme gibi biyometrik verileri analiz edilerek YZ tarafından "yalan söylüyor" ya da "uyumsuz" gerekçesiyle elenmesi kesinlikle yasaktır. CV tarama botları ise yalnızca nesnel ölçütleri (yıl, eğitim) değerlendirebilir.
  • Neden: Sözde bilime dayanan mikromimik analizleriyle insanların kariyerlerinin yok edilmesini ve ayrımcılığa uğramasını engellemek.
  • Dünya: New York Şehri YZ İşe Alım Yasası (AEDT).
  • TR Hukuku: Kişisel Verilerin Korunması (Biyometrik verilerin rızasız ve orantısız işlenmesi yasağı).

Madde 50: YZ ve Mesai Dışı Bağlantıyı Kesme Hakkı (Right to Disconnect)

Yapay zeka asistanlarının ve otonom sistemlerin işyerinde 7/24 çalışması, çalışanlardan da 7/24 yanıt beklenebileceği anlamına gelmez. Çalışanların mesai saatleri dışında YZ bildirimlerini ve e-postalarını kapatma hakkı ("bağlantıyı kesme hakkı") kanunla güvence altındadır.
  • Neden: Makineler uyumaz ama insanlar uyur. Amaç, hiç durmayan sistemlerin insanın dinlenme hakkını elinden almasını önlemek.
  • Dünya: Fransa ve Belçika'da uygulanan "Right to Disconnect" yasaları.
  • TR Hukuku: İş Kanunu'ndaki azami çalışma ve dinlenme sürelerinin dijital çağa uyarlanması.
ALTINCI KISIM: Veri Egemenliği, Gizlilik ve Güvenlik (Madde 51-60)

Madde 51: Kritik Altyapılarda Yerli LLM Zorunluluğu

Savunma, sağlık (e-Nabız), adalet (UYAP) ve enerji şebekesi gibi devletin kritik altyapılarına entegre edilecek YZ asistanları, sunucuları fiziksel olarak Türkiye sınırlarında bulunan ve kaynak kodları devlete açık olan "Yerli (Lokal)" YZ modelleri olmak zorundadır. Yabancı şirketlerin bulut (Cloud) API'leri bu sistemlere entegre edilemez.
  • Neden: Milli güvenliği ve veri egemenliğini korumak; Türkiye'nin gizli bilgilerinin Amerikan sunucularında model eğitiminde kullanılmasını önlemek.

Madde 52: Sentetik Veri (Synthetic Data) Kullanım Şartı

Kamu kurumları, vatandaşların sağlık veya finans verilerini yerli YZ modellerinin eğitiminde kullanacaksa bu verileri mutlaka anonim hâle getirmek ve sentetik veriye dönüştürmek zorundadır. Gerçek kişilerin isimlerini içeren verilerle YZ eğitimi yapılması yasaktır.
  • Neden: YZ bir kez öğrendiği veriyi "unutmaz"; model içindeki gerçek veriler sızıntıya açık hâle gelir.

Madde 53: Sınır Ötesi Büyük Veri Çıkışı (Data Localization)

Küresel teknoloji devlerinin, Türkiye'deki milyonlarca kullanıcının davranışsal ve metinsel verilerini, kendi YZ modellerini eğitmek üzere (açık rıza olsa dahi) toplu halde (Bulk Transfer) yurt dışına aktarması TYZO iznine ve özel veri vergisine tabidir.
  • Neden: Türkiye'nin kolektif dijital ayak izi milli bir servettir; amaç, bu servetin karşılıksız sömürülmesini engellemektir.

Madde 54: Bulut (Cloud) İnceleme Yetkisi

Türkiye'de faaliyet gösteren küresel YZ şirketleri (OpenAI, Google), Türkiye'deki kullanıcılarının verilerinin bulutta güvenle şifrelendiğini ve "model eğitiminde (training) kullanılmadığını" TYZO'nun atayacağı bağımsız denetçilere kanıtlamak zorundadır.

Madde 55: YZ Unutulma Hakkı (Machine Unlearning)

Kişisel verileri izinsiz kazınarak (scraping) bir YZ modeline öğretilmiş vatandaşlar, KVKK kapsamında "Verimi modelin sinir ağlarından sil" (machine unlearning) talebinde bulunma hakkına sahiptir. Şirket "bu teknik olarak imkânsız" gerekçesini ileri süremez; gerekirse modeli baştan eğitmek zorundadır.

Madde 56-60: Siber Güvenlik, Veri Zehirlenmesi (Data Poisoning) ve API Standartları

YZ modellerine dışarıdan yöneltilen "Veri Zehirlenmesi" (modeli yanlış verilerle eğiterek çökertme) saldırıları Türk Ceza Kanunu kapsamında "Bilişim Sistemine Girme ve Bozma" suçu sayılır ve ağırlaştırılmış hapis cezasıyla cezalandırılır. Ayrıca YZ sağlayıcıları, sistemlerinin API'lerini siber saldırılara karşı askeri standartlarda korumakla yükümlüdür.
YEDİNCİ KISIM: Telif Hakları, Fikri Mülkiyet ve Medya (Madde 61-70)

Madde 61: Eğitim Verisinde Telif ve "Opt-Out" Mekanizması

Yapay zeka modellerinin telif hakkıyla korunan eserler (kitap, resim, haber) kullanılarak izinsiz eğitilmesi, "makine okuması" kapsamında geçici çoğaltma sayılır. Ancak eser sahipleri, internet sitelerine ekleyecekleri basit bir "Beni YZ eğitiminde kullanma" (opt-out) koduyla bunu yasaklama konusunda mutlak bir hakka sahiptir. Opt-out uyarılarına rağmen veri kazıyan şirketler FSEK kapsamında telif hakkını ihlal etmiş sayılır.
  • Neden: İçerik üreticisinin emeğini çaldırmadan ve YZ inovasyonunu tamamen durdurmadan adil bir denge kurmak.
  • TR Hukuku: Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) "Adil Kullanım" (Fair Use) istisnasının güncellenmesi.

Madde 62: Veri Seti Şeffaflığı Zorunluluğu

Üretken YZ şirketleri, modellerini eğitirken hangi veri setlerini kullandıklarını (örneğin hangi kitapları, hangi resim veri tabanlarını) ayrıntılı bir liste hâlinde (Training Data Transparency Report) kamuya açıklamak zorundadır. Ticari sır gerekçesi bu şeffaflık yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Madde 63: YZ Çıktılarının Telifsizliği (Kamu Malı - Public Domain)

Yalnızca yazılıma verilen bir metin komutu (prompt) üzerine tamamen yapay zeka tarafından üretilen resim, müzik veya şiir "eser" sayılmaz ve telif hakkına konu olamaz. Bu çıktılar doğrudan "kamu malı" sayılır.
  • Neden: İnsan emeği olmayan bir şeye tekel hakkı vermek, insan yaratıcılığına hakarettir.

Madde 64: İşlenme Eser İstisnası

Madde 63'ün istisnası olarak, bir kişi (sanatçı) yapay zekanın ürettiği taslak bir çıktıyı alıp üzerinde haftalarca ciddi emek harcar; kompozisyon, renklendirme ve editoryal düzenleme yaparsa, bu "insan dokunuşu" işlenme eser olarak telif hakkı korumasından yararlanır.

Madde 65-70: Medya Şeffaflığı, Ses Klonlama Yasağı ve Haber Telifi

Medyada ünlülerin veya vatandaşların seslerini/görüntülerini klonlayarak (Deepfake/Voice Cloning) izinsiz reklam, müzik veya içerik üretmek doğrudan "Kişilik Haklarına Saldırı" ve "Nitelikli Dolandırıcılık" sayılır. Haber sitelerinin ürettiği güncel haberlerin LLM'ler (ChatGPT gibi) tarafından anında kopyalanarak kullanıcıya sunulması, yayıncılara telif ödemesi yapılmasını zorunlu kılan "Haber Vergisi" (Link Tax) mekanizmasına tabidir.
SEKİZİNCİ KISIM: Hukuki Sorumluluk, Tazminat ve Tüketici (Madde 71-80)

Madde 71: Yüksek Riskli YZ'de "Kusursuz Sorumluluk" (Tehlike Sorumluluğu)

Otonom araçlar veya cerrahi robotlar gibi yüksek riskli bir YZ sistemi bir insana zarar verirse, sistemi piyasaya süren şirket "benim yazılımımda hata yoktu, yapay zeka kendi kendine öğrendi (kara kutu)" diyerek sorumluluktan kurtulamaz. Şirket, kusuru olmasa dahi doğan bedensel ve maddi zararı tehlike sorumluluğu kapsamında tazmin etmekle yükümlüdür.
  • TR Hukuku: Türk Borçlar Kanunu Md. 71 (Tehlike Sorumluluğu) ilkesinin teknolojiye uyarlanması.

Madde 72: İspat Yükünün Ters Çevrilmesi

Yapay zekanın karar mekanizması (algoritması) vatandaş için erişilemez bir kara kutu olduğundan, YZ kaynaklı zararlarda ispat yükü zarar gören vatandaştan alınarak YZ şirketine yüklenir. Vatandaş zararı ispatlar; şirket ise zararın kendi YZ sisteminden kaynaklanmadığını teknik olarak ispatlamak zorundadır.

Madde 73: Zorunlu YZ Mali Sorumluluk Sigortası

Trafik sigortasına benzer şekilde, yüksek riskli yapay zeka sistemlerini ticari olarak satan veya kullanan tüm teşebbüsler "Zorunlu YZ Mali Sorumluluk Sigortası" yaptırmak zorundadır. Bir kaza veya hata meydana geldiğinde zarar gören vatandaşın zararı sigorta havuzundan derhal karşılanır.

Madde 74: Algoritmik Tüketici Sömürüsü ve Dinamik Fiyatlandırma Yasağı

E-ticaret sitelerinin veya havayolu şirketlerinin müşterilere ait verileri (hangi cihazı kullandığı, ne kadar parası olduğu, ne kadar çaresiz durumda olduğu gibi) YZ ile analiz ederek "Kişiye Özel Gizli Zamlı Fiyat" (Ayrımcı Dinamik Fiyatlandırma) uygulaması haksız rekabet ve tüketici sömürüsü niteliğinde olup yasaktır.

Madde 75-80: Müteselsil Sorumluluk, Cayma Hakkı ve Ürün Güvenliği

Açık kaynaklı bir YZ modelini alıp, ince ayar (fine-tuning) yaparak ticari bir ürüne dönüştüren start-up'lar, ana modelden kaynaklanan büyük hatalarda modeli geliştiren şirketle (örn. Meta) birlikte müteselsilen sorumlu tutulur. Tüketicilerin bir insanla değil de bir YZ botuyla sözleşme (mesafeli satış) kurması hâlinde olağan cayma hakkı süresi 2 katına çıkarılır.
DOKUZUNCU KISIM: Eğitim, Nöro-Haklar ve Demokrasinin Korunması (Madde 81-90)

Madde 81: Nöro-Haklar (Bilişsel Özgürlük ve Zihinsel Mahremiyet)

Giyilebilir teknolojiler, beyin-bilgisayar arayüzleri (BCI) veya göz takip cihazları ile vatandaşların beyin dalgalarını, düşüncelerini ve nörolojik tepkilerini ticari amaçla izleyen, okuyan ve manipüle eden tüm yapay zeka sistemleri yasaktır. "Zihinsel Mahremiyet", anayasal güvence altındaki bir dokunulmazlık alanıdır.
  • Neden: Dünyada ilk kez Şili Anayasası'nda tanınan nöro-hakları Türkiye'de kanuni güvenceye kavuşturmak ve teknolojinin zihnimize girmesini engellemek.

Madde 82: Çocukların Etik Korunması (Companion AI Age Limit)

Kişiselleştirilmiş, duygusal bağ kurmayı hedefleyen "Sohbet ve Arkadaşlık Botları"nın (Replika, Character.ai vb.) 18 yaş altındaki çocuklara sunulması ebeveyn onayına ve sıkı Yaş Doğrulama (Age Verification) sistemlerine tabidir. Bu botlar çocukların özel verilerini asla saklayamaz.

Madde 83: Eğitimde YZ Asistan Sınırı

Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okullarda, YZ destekli eğitim asistanları kullanılabilir. Ancak öğrencilerin kendi başına problem çözme, sosyalleşme ve eleştirel düşünme yeteneklerinin körelmesini engellemek için öğrencinin YZ ile geçireceği ekran süresine yasal ve pedagojik sınırlar getirilir.

Madde 84: Seçim Güvenliği ve Siyasi Deepfake Yasağı

Seçimlere 90 gün kala siyasi parti liderlerini, adayları veya kamu görevlilerini söylemedikleri sözleri söylemiş, yapmadıkları eylemleri yapmış gibi gösteren "Deepfake" içerikleri yaymak, ulusal güvenliğe yönelik tehdit ve "Demokratik İradeyi Gasp" suçu sayılır ve ağır hapis cezasıyla cezalandırılır. Büyük sosyal medya platformları bu içerikleri 1 saat içinde kaldırmakla yükümlüdür.

Madde 85-90: Sosyal Medya Bot Şeffaflığı ve Acil Durum

Sosyal medyada insan gibi davranan, sahte isimle propaganda yapan algoritmik YZ bot ağları (Troll Ağları) suç örgütü kapsamında değerlendirilir. Platformlar, bot hesapları profillerinde "🤖 BOT" simgesiyle etiketlemek zorundadır. Kritik altyapılarda kontrolden çıkan bir yapay zekaya karşı devletin, ilgili sunucunun internet bağlantısını ve elektriğini derhal kesebilmesini sağlayacak donanımsal yetkisi güvence altına alınır.
ONUNCU KISIM: Kum Havuzu (Sandbox), Yaptırımlar ve Yürürlük (Madde 91-100)

Madde 91: Regülatif Kum Havuzu (Regulatory Sandbox) Kurulması

Türkiye Yapay Zeka Otoritesi (TYZO), yerli start-up'ların ve üniversitelerin yeni YZ modellerini piyasaya sürmeden önce güvenle test edebilecekleri kapalı bir "Kum Havuzu" ortamı sağlar. Bu havuzda Ar-Ge yapan girişimciler, test süresi boyunca bu kanundaki ağır yasal sorumluluklardan, bürokrasiden ve cezalardan muaftır.
  • Neden: Ceza korkusuyla inovasyonu ve parlak zihinlerin projelerini boğmamak. Avrupa bu hatayı yaptı; Türkiye yapmamalıdır.

Madde 92: Oransal İdari Para Cezası (Asimetrik Yaptırım)

Bu Kanun kapsamında;
- Şeffaflık ihlallerinde şirketin küresel yıllık cirosunun %2'sine (veya 100 Milyon TL),
- Yüksek Risk kuralları ihlalinde cirosunun %4'üne (veya 500 Milyon TL),
- Yasaklı sistem (Sosyal Skorlama/Manipülasyon) ihlalinde cirosunun %7'sine (veya 1 Milyar TL'ye) kadar idari para cezası verilir.
  • Neden: Sabit tutarlı bir TL cezası Apple, Google gibi şirketler için çerez parası kalır. Cezanın caydırıcı olması için ciro üzerinden yüzdesel olarak hesaplanması gerekir.

Madde 93: Start-Up ve KOBİ'lere Asimetrik İndirim

Madde 92'de belirtilen ağır idari para cezaları; yıllık cirosu düşük olan yerli KOBİ'lere, yeni kurulan start-up'lara ve akademik araştırma merkezlerine %90 oranında indirimli olarak uygulanır veya ilk ihlalde sadece "Uyarı/Düzeltme" verilir.
  • Neden: Aynı cezanın hem Google'a hem de üniversiteden yeni mezun üç mühendisin kurduğu şirkete verilmesi yerli girişimleri yok eder.

Madde 94: Yöneticilerin Şahsi Ceza Sorumluluğu (Hapis)

Şirket tüzel kişiliğinin yanı sıra; insan sağlığını bilerek tehlikeye atan, kasıtlı olarak ayrımcılık ya da seçim manipülasyonu (deepfake) yapan bir YZ modelinin geliştirilmesine doğrudan onay veren CEO'lar, yönetim kurulu üyeleri ve Baş Veri Yöneticileri (CDO) hakkında Türk Ceza Kanunu kapsamında şahsi hapis cezası hükümleri uygulanır.
  • Neden: Şirketler "cezayı öderim, riskli sistemi yine de satarım" diyememelidir; hapis riski, yöneticiler için göze alınamayacak bir caydırıcılık oluşturmalıdır.

Madde 95: Piyasadan Toplatma (Recall) ve Erişim Engeli

İnsan sağlığına, güvenliğine veya ulusal ekonomiye ciddi tehdit oluşturan YZ sistemleri (yazılımları), Otorite kararı ile derhal Türkiye piyasasından toplatılır (recall). Sistem bulut tabanlı ve yabancı menşeliyse, 5651 sayılı Kanun kapsamında Türkiye'den ilgili API'ye veya hizmete erişim derhal engellenir.

Madde 96-100: Geçiş Süreci, Yönetmelikler, Yürütme ve Yürürlük

Bu kanunun yayımı tarihinden itibaren, halihazırda piyasada bulunan Yüksek Riskli YZ sistemlerinin uyum sağlaması için şirketlere 24 aylık, diğer sistemler için 12 aylık geçiş süresi (grace period) tanınır. Kanunun uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar (etiketleme standartları, sandbox kuralları) TYZO tarafından 6 ay içinde çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir. Bu kanun hükümlerini Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı yürütür. Kanun, Resmi Gazete'de yayımlandığı tarihten 1 yıl sonra yürürlüğe girer.