Düzeltme (25 Ekim 2026): Önceki sürümde, Yapay Zekâ Dijital Omnibus Tüzüğü'nün yapay zekâ okuryazarlığını Komisyon ile üye devletlerin yükümlülüğüne dönüştürdüğü yazıyordu. Bu doğru değildi: Tüzük (AB) 2026/1744 ile değiştirilen 4. madde uyarınca yükümlülük sağlayıcılarda ve uygulayıcılarda kalmaya devam ediyor; Komisyon ve üye devletler ise onları bu yükümlülüğü yerine getirirken desteklemekle görevli.

Düzeltme (19 Ekim 2026): Takvim, yüksek riskli sistemlere ilişkin yükümlülükleri 2 Aralık 2027 ve 2 Ağustos 2028 tarihlerine erteleyen Yapay Zekâ Dijital Omnibus Tüzüğü'ne (Tüzük (AB) 2026/1744) göre güncellenmiştir; Yasa 2 Ağustos 2026'da tam olarak uygulanır hâle gelmemiştir. Yasaklı uygulamaların tanımı da netleştirilmiştir.

1 Ağustos 2024'te yürürlüğe giren ve aşamalı olarak uygulanan EU AI Act, yapay zeka sistemlerinin güvenli, şeffaf, izlenebilir ve ayrımcılıktan uzak olmasını amaçlayan, küresel ölçekte standart belirleyen bir düzenlemedir. Yasa, teknolojinin kendisini değil, kullanım alanının doğurabileceği riskleri esas alan "risk temelli" bir yaklaşım benimser.

Risk Temelli Sınıflandırma Piramidi

🚫

Kabul Edilemez Risk (Yasaklı)

Zarar doğuran manipülatif veya aldatıcı teknikler, kırılganlıkların istismarı, sosyal puanlama (social scoring) ve kolluk amacıyla kamuya açık alanlarda gerçek zamanlı uzaktan biyometrik tanımlama (dar istisnalar saklı kalmak üzere) gibi uygulamalar yasaktır.

⚠️

Yüksek Risk

Sağlık, eğitim, istihdam ve kritik altyapılarda kullanılan sistemler. Sıkı veri yönetimi, risk azaltma ve zorunlu uygunluk değerlendirmesi (conformity assessment) gerektirir.

👁️

Sınırlı Risk

Chatbotlar ve deepfake (derin kurgu) teknolojileri. Kullanıcıların bir yapay zeka ile etkileşime girdiğini bilmesi için özel şeffaflık yükümlülüklerine tabidir.

✅

Minimum Risk

Spam filtreleri veya yapay zeka destekli video oyunları gibi sistemler. Büyük ölçüde Yasa'nın kapsamı dışındadır; serbestçe geliştirilip kullanılabilir.

Uyum ve Yürürlük Takvimi

Yasa, şirketlerin uyum sağlaması için kademeli bir geçiş süreci öngörmektedir:

2 Şubat 2025
Yasaklı yapay zeka uygulamalarına ilişkin hükümler ile genel yapay zeka okuryazarlığı yükümlülükleri uygulanmaya başlandı. (2026 tarihli Dijital Omnibus, yapay zekâ okuryazarlığı maddesini daha sonra yeniden yazdı: sağlayıcılar ve uygulayıcılar, personelinin ve kendi adlarına yapay zekâ sistemlerini işleten veya kullanan kişilerin yapay zekâ okuryazarlığını desteklemek için önlem almaya devam eder, ancak belirli bir düzeyi güvence altına almak zorunda değildir; Komisyon ve üye devletler de onları bu konuda destekler.)
2 Ağustos 2025
Genel Amaçlı Yapay Zeka (GPAI) modellerine yönelik özel kurallar ve yönetişim standartları uygulanmaya başladı.
2 Ağustos 2026
Kalan hükümlerin büyük bölümü uygulanmaya başladı: 50. maddedeki şeffaflık yükümlülükleri (piyasada hâlihazırda bulunan sistemlerin makinece okunabilir işaretleme yükümlülüğü için 2 Aralık 2026'ya kadar geçiş süresiyle) ve Yapay Zekâ Ofisi'nin genel amaçlı yapay zekâ modelleri üzerindeki yaptırım yetkileri.
2 Aralık 2026
Yapay Zekâ Dijital Omnibus Tüzüğü (Tüzük (AB) 2026/1744) ile eklenen iki yeni yasak uygulanmaya başlar: rıza dışı mahrem görüntü üreten yapay zekâ sistemleri ve çocuk cinsel istismarı materyali üreten sistemler.
2 Aralık 2027 – 2 Ağustos 2028
Dijital Omnibus ile değişen takvime göre Ek III'te sayılan yüksek riskli sistemlere (örn. istihdam, eğitim, kolluk) ilişkin yükümlülükler 2 Aralık 2027'den, düzenlemeye tabi ürünlere (örn. asansörler, tıbbi cihazlar) entegre edilen Ek I kapsamındaki yüksek riskli sistemlere ilişkin yükümlülükler ise 2 Ağustos 2028'den itibaren uygulanır.

Sınır Ötesi Etki ve Yaptırımlar

Avrupa Birliği Yapay Zeka Yasası yalnızca AB'de kurulu şirketlere uygulanmaz; geliştirdiği yapay zeka sistemini AB pazarına sunan veya sistemin ürettiği sonuçlar AB içinde kullanılan tüm global şirketleri (Türkiye dahil) de kapsar. Kuralları ihlal eden şirketlere, ihlalin ağırlığına göre 35 milyon Euro'ya veya küresel yıllık cirolarının %7'sine kadar idari para cezası verilebilir.

EU AI Act'in Orijinal Metnini İndir (PDF)
📄

Kaynak belgeler

Bu yazıda atıf yapılan birincil kaynakları orijinalinden okuyun:

↓ Tüzük (AB) 2024/1689 — AB Yapay Zekâ Yasası (EUR-Lex)