Olay
Hessen eyaleti 2017'de Palantir şirketinin “Gotham” yazılımını satın aldı ve bunu “hessenDATA” adıyla işletmeye başladı. Bu analiz platformu, daha önce birbirinden ayrı tutulan polis veritabanlarını birbirine bağlıyordu. Uygulamanın yasal dayanağı Hessen Güvenlik ve Kamu Düzeni Kanunu'nun (HSOG) 25a maddesinin 1. fıkrasıydı. Hamburg da Polisin Veri İşlemesi Hakkında Kanun'un (HmbPolDVG) 49. maddesinin 1. fıkrasında benzer bir yetki öngörmüştü. İki düzenlemeye karşı ayrı ayrı, birden fazla başvurucu tarafından anayasa şikâyeti yapıldı. Başvurucular, polise elindeki büyük veri yığınlarını otomatik olarak analiz etme yetkisi veren hükümlerin, bilgi üzerindeki kendi kaderini tayin hakkını ihlal ettiğini ileri sürdü.
Hukuki soru
Mahkeme, polisin depoladığı verileri otomatik analiz ya da otomatik değerlendirme yoluyla işlemesine izin veren hükümlerin Temel Kanun'a uygun olup olmadığını inceledi. Bu çerçevede, hukuka uygun olarak elde tutulan verilerin yeniden işlenmesinin kendi başına ayrı bir temel hak müdahalesi oluşturup oluşturmadığı ve oluşturuyorsa kanun koyucunun hangi eşikleri ve güvenceleri öngörmesi gerektiği tartışıldı. Mahkeme, kanunun veri türlerini ve miktarını ya da analiz yöntemlerini sınırlamadığı, özellikle kendi kendine öğrenen sistemlere ve öngörücü polisliğe (predictive policing) kapı bıraktığı durumlarda müdahalenin ağırlığının nasıl değerlendirileceğini de ele aldı.
Karar
Birinci Senato 16 Şubat 2023 tarihli kararında iki hükmü de bilgi üzerindeki kendi kaderini tayin hakkına aykırı buldu. Otomatik veri analizi, verilerin ilk toplanmasından ayrı bir müdahaledir; çünkü yeni bilgiler üretebilir ve kişiler, gruplar ve çevreler hakkında kapsamlı profiller oluşturulmasını mümkün kılar. Hükümler veri türü, miktarı ve analiz yöntemi bakımından hiçbir sınır getirmediği için ağır bir müdahaleye izin veriyordu. Böyle bir müdahale ancak hayat, vücut bütünlüğü ve özgürlük gibi özellikle ağırlıklı hukuki değerlere yönelik belirlenebilir bir tehlike varsa haklı görülebilir. Hamburg hükmü hükümsüz ilan edildi. Hessen hükmü ise özellikle ağır suçlara işaret eden somut olguların bulunması gibi sıkı koşullarla 30 Eylül 2023'e kadar uygulanabilecekti.
Neden önemli
Karar, polis verilerinin yazılım aracılığıyla birbirine bağlanmasını ve analiz edilmesini, kendine özgü anayasal şartları olan ayrı bir müdahale olarak ele aldı. Mahkeme, kendi kendine öğrenen sistemlerin polis çalışmasında ancak azalan denetim imkânını telafi eden özel usul güvenceleriyle kullanılabileceğini de belirtti. Buna göre kolluk alanında yapay zekâ destekli analiz araçlarını düzenleyen kanun koyucunun, hangi verilerin ve yöntemlerin hangi eşikte kullanılabileceğini kanunda açıkça göstermesi gerekiyor.