Olay
Dr. Stephen Thaler, Ekim ve Kasım 2018'de Birleşik Krallık'ta iki patent başvurusu yaptı. Başvurularda kendisinin buluşçu olmadığını, buluşları yapay zekâ ile çalışan ve bağımsız hareket eden DABUS adlı bir makinenin yaptığını ve patent hakkını makinenin sahibi olarak edindiğini belirtti. Fikri Mülkiyet Ofisi adına karar veren Hearing Officer, 4 Aralık 2019'da DABUS'un buluşçu sayılamayacağına ve makinenin sahipliğinin başvuru hakkı vermediğine karar verdi; başvuruların on altı aylık sürenin sonunda geri çekilmiş sayılacağını belirtti. High Court itirazı reddetti; Court of Appeal da çoğunlukla bu kararı onadı.
Hukuki soru
Mahkeme üç soruyu inceledi. İlk olarak, 1977 tarihli Patent Kanunu'nun 7. ve 13. maddelerindeki “buluşçu” kavramının DABUS gibi bir makineyi kapsayıp kapsamadığını değerlendirdi. İkinci olarak, Thaler'in DABUS'un sahibi olarak onun yaptığı teknik ilerlemeler için patent başvurusu yapma ve patent alma hakkına sahip olup olmadığını inceledi. Üçüncü olarak, Hearing Officer'ın başvuruları geri çekilmiş sayarken doğru karar verip vermediğini ele aldı. Mahkeme, yapay zekânın bağımsız olarak ürettiği teknik ilerlemelerin patentlenebilir olması gerekip gerekmediği şeklindeki daha genel sorunun davanın konusu olmadığını ayrıca vurguladı.
Karar
Yüksek Mahkeme temyizi oybirliğiyle reddetti; kararı Lord Kitchin yazdı. Kanun anlamında buluşçunun gerçek kişi olması gerekir. 7. madde, patent hakkının kime ait olduğunu belirleyen eksiksiz bir düzenlemedir; bir buluşçu bulunmalı ve buluşçu dışındaki her başvuru sahibi hakkını buluşçudan türetmelidir. DABUS bir kişi olmadığından buluşçu değildir. Thaler'in makinenin sahibi olarak buluşlar üzerinde hak kazandığı yönündeki ve mülkiyetin kendiliğinden genişlemesi (accession) ilkesine dayanan savunması da reddedildi. Başvurular, 2007 tarihli Patent Kuralları'nın 10(3). kuralındaki on altı aylık sürenin sonunda geri çekilmiş sayıldı.
Neden önemli
Karar, Birleşik Krallık'ta patent başvurusunda buluşçu olarak bir gerçek kişinin gösterilmesi gerektiğini kesin biçimde ortaya koydu. Mahkeme, yapay zekânın ürettiği buluşların korunup korunmayacağı sorusunu kanun koyucuya bıraktı. Yapay zekâyı araç olarak kullanan bir insanın buluşçu gösterilip gösterilemeyeceği ise, Thaler böyle bir iddiada bulunmadığı için incelenmedi. Karar, DABUS başvurularının diğer bazı ülkelerde reddedilmesiyle aynı doğrultudadır; ancak Güney Afrika 2021'de DABUS başvurusuna patent vermişti.
İlgili aşamalar
Önceki aşama: Court of Appeal, [2021] EWCA Civ 1374 (çoğunlukla ret). Sonraki gelişme: High Court, 1 Eylül 2025 tarihli Thaler v Comptroller [2025] EWHC 2202 (Ch) kararıyla Thaler'in bölünmüş başvuruya ilişkin itirazını reddetti.