Olay
Başvuru sahibi 17 Ekim 2019'da fraktal profilli bir yiyecek ve içecek kabı için Alman Patent ve Marka Ofisine (DPMA) patent başvurusu yaptı. Resmî mucit bildirim formunda mucit olarak "DABUS" yazılmış ve buluşun bir yapay zekâ tarafından bağımsız olarak üretildiği belirtilmişti. DPMA, mucidin ancak gerçek kişi olabileceği gerekçesiyle başvuruyu reddetti. Başvuru sahibi Federal Patent Mahkemesi önünde asıl talep olarak DABUS'un bildirilmesinin kabulünü, terditli taleplerle de mucit bildirimine gerek olmadığının tespitini, kendi adının yanında tarifnameye buluşun DABUS tarafından yaratıldığı notunun eklenmesini ya da kendisinin "DABUS'u buluşu üretmeye yönelten kişi" olarak bildirilmesini istedi. Federal Patent Mahkemesi yalnızca son talebi kabul etti; iki taraf da Federal Yüksek Mahkemeye başvurdu.
DABUS (X ZB 5/22) kararında hukuki soru neydi?
Mahkemenin cevaplaması gereken soru, Patent Kanunu'nun 37(1). paragrafı anlamında mucidin yalnızca gerçek kişi olup olamayacağı ve yapay zekâ özellikleri taşıyan bir sistemin mucit olarak bildirilip bildirilemeyeceğiydi. Bir sistemin buluşa esaslı katkı yaptığı durumlarda mucit bildirimi zorunluluğunun ortadan kalkıp kalkmadığı da tartışmalıydı. Mahkeme ayrıca, bir gerçek kişinin mucit olarak bildirilmesine eklenen ve yapay zekânın rolünü anlatan notların bildirimi belirsizleştirip belirsizleştirmediğini ve başvurunun bu nedenle Patent Kanunu'nun 42(3). paragrafı uyarınca reddedilip reddedilemeyeceğini değerlendirdi.
Almanya Federal Yüksek Mahkemesi (Bundesgerichtshof, BGH), X. Hukuk Dairesi ne karar verdi?
BGH iki temyizi de reddetti. Patent Kanunu'na göre mucit ancak buluşu yaratıcı faaliyetiyle ortaya koyan gerçek kişi olabilir; yazılım ya da donanımdan oluşan bir sistem, yapay zekâ işlevlerine sahip olsa bile mucit olarak bildirilemez. Buluş yapay zekâ ile bulunmuş olsa da bir gerçek kişinin bildirilmesi hem mümkün hem zorunludur: genel sonuca esaslı biçimde etki eden bir insan katkısı yeterlidir ve bugünkü bilimsel bilgiye göre hiçbir insan hazırlığı ya da etkisi olmadan teknik çözüm arayan bir sistem yoktur. Tarifnameye buluşu DABUS'un yarattığını yazmak, mucit bildirimini belirsizleştirdiği için kabul edilemez. Buna karşılık başvuru sahibinin, DABUS'u buluşu üretmeye yönelten kişi olarak bildirilmesi geçerlidir; ek not hukuken önemsizdir ve DABUS'u yalnızca bir araç olarak gösterir.
DABUS (X ZB 5/22) kararı neden önemli?
BGH, yapay zekânın mucit olamayacağı konusunda Avrupa Patent Ofisi ile Birleşik Krallık, ABD, Avustralya ve Yeni Zelanda mahkemelerinin vardığı sonuca katıldı. Yapay zekâ destekli buluşlarda ise genel sonuca esaslı biçimde etki eden bir insan katkısını yeterli saydı. Mahkeme gerekli katkının türünü (sistemin sahibi olmak, programlama, veri eğitimi, sorguyu başlatmak ya da sonuçları seçmek) açık bıraktı ve mucit bildiriminin doğruluğunu Patent Ofisinin değil, hak sahiplerinin ileride ileri sürebileceğini belirtti.
İlgili aşamalar
Önceki aşama: Federal Patent Mahkemesi, 11 Kasım 2021, 11 W (pat) 5/21. Karar BGHZ'de yayımlanmak üzere seçildi. Aynı başvuru sahibinin diğer ülkelerdeki DABUS dosyaları için bkz. thaler-dabus-uk-supreme-court ve dabus-japan-ip-high-court; telif alanında bkz. thaler-v-perlmutter.