Yapay zekâ ile üretilen görsel, metin ve kod ticari ürüne dönüştüğünde iki ayrı soru ortaya çıkar: Bu içeriği kullanabilir misiniz ve başkalarının kullanmasını engelleyebilir misiniz? İki sorunun cevabı çoğu zaman farklıdır. Aşağıda karar verirken kullanabileceğiniz bir kontrol listesi bulunuyor.
Kontrol listesini indirPazarlama ekibi kampanya görselini yapay zekâ ile üretiyor, yazılım ekibi kodun bir kısmını asistana yazdırıyor. Ürün piyasaya çıktıktan sonra genellikle tek bir soru sorulur: "Başımıza iş açar mı?" Oysa burada birbirine karıştırılan iki ayrı mesele vardır.
Birincisi kullanım izni. Bu soru öncelikle sağlayıcının koşullarına göre cevaplanır ve cevap çoğu araçta abonelik seviyesine göre değişir. Uygulamada en sık rastlanan uyumsuzluk, bireysel hesapla üretilen çıktının ticari üründe kullanılmasıdır.
İkincisi hak sahipliği. Türk hukukunda eser, sahibinin hususiyetini taşıyan fikrî ürünü ifade eder ve eser sahibi gerçek kişidir. İnsan katkısı taşımayan tamamen otomatik bir çıktının eser sayılması bu nedenle tartışmalıdır.
Çıktının eser sayılmaması, onu kullanamayacağınız sonucunu doğurmaz; ancak rakibinizin aynısını kullanmasını engelleyemeyebilirsiniz. Marka kimliğinizin parçası olacak bir logo veya ana görsel söz konusuysa bu fark ticari açıdan önem taşır.
Kontrol listesindeki "insan katkısı kaydı" bölümü bu yüzden biçimsel bir ayrıntı sayılmamalıdır. Yaratıcı seçimleri kimin yaptığı, hangi alternatifler arasından hangi ölçütle seçim yapıldığı ve çıktı üzerinde neyin düzenlendiği belgelenirse hak iddiası güçlenir.
Kod çıktılarında durum farklıdır. Buradaki risk, çıktının copyleft lisanslı bir kod parçasını tekrarlaması ve o lisansın yükümlülüklerinin ürününüzün tamamına yayılmasıdır. Ticari kullanımdan önce lisans taraması yapılması ve tespit edilen bileşenlerin envantere (SBOM) işlenmesi gerekir.
| Dayanak | Konu | Pratik karşılığı |
|---|---|---|
| FSEK m. 1/B | Eser tanımı | "Sahibinin hususiyetini taşıyan" ölçütü |
| FSEK m. 8 | Eser sahipliği | Eser sahibi gerçek kişidir |
| FSEK m. 21–25 | Mali haklar | Çoğaltma, yayma, temsil, umuma iletim |
| FSEK m. 18 | Çalışan eseri | Hakların işverene geçişi |
| 2024/1689 m. 50(2) | İşaretleme | Üretken sistem sağlayıcısı çıktıları makine-okunur ve tespit edilebilir biçimde işaretler |
| 2024/1689 m. 50(4) | Deepfake ifşası | Uygulayıcı, gerçek kişi, yer veya olaylara benzeyen gerçekçi görüntü, ses ya da videoyu ifşa eder (m. 3(60)) |
| 2024/1689 m. 53 | GPAI sağlayıcı | Telif politikası ve eğitim verisi özeti |
| 2019/790 m. 4 | Metin-veri madenciliği | Hak sahibinin makine-okunur kısıtı |
| Lisans hukuku | Kod bileşenleri | Copyleft yükümlülüklerinin yayılması |
Hükümler bu sayfanın hazırlandığı tarihteki metne göredir. Eser sahipliği değerlendirmesi ülkeye göre değişir; ihracat yaptığınız pazarlarda ayrıca teyit ediniz.
Her çıktı ailesi için ayrı doldurulur. Kopyalayabilir veya markdown olarak indirebilirsiniz. Kayıt gerekmez.
# ÜRETKEN YAPAY ZEKÂ ÇIKTISI — TELİF VE TİCARİ KULLANIM KONTROL LİSTESİ
Belge kodu: AIA-IPR-04 · Sürüm 1.0 · Sınıflandırma: Şirket İçi
Değerlendirme: ……/……/20…… Yenileme: her ticari kullanımda
Her çıktı ailesi (kampanya görselleri, ürün kodu, metin) için AYRI doldurulur.
BÖLÜM A — ÇIKTI KÜNYESİ
A.1 Çıktı türü: ( ) Görsel ( ) Metin ( ) Kod ( ) Ses/video ( ) Diğer
A.2 Kullanılan araç ve sürüm: [……]
A.3 Abonelik türü: ( ) Bireysel ( ) Kurumsal ( ) API
A.4 Üretim tarihi: [……]
A.5 Öngörülen ticari kullanım: [……]
A.6 Kullanım coğrafyası: [……]
A.7 İstem (prompt) kaydı saklandı mı: ( ) Evet ( ) Hayır
BÖLÜM B — HAK SAHİPLİĞİ
B.1 FSEK m. 1/B ve m. 8: eser, sahibinin hususiyetini taşıyan fikrî üründür
ve eser sahibi GERÇEK KİŞİDİR. İnsan katkısı taşımayan tamamen otomatik
çıktının eser sayılması tartışmalıdır.
B.2 PRATİK SONUÇ: Çıktı eser sayılmıyorsa üzerinde münhasır hak iddia
edilemeyebilir. Kullanabilirsiniz; ancak üçüncü kişilerin aynısını
kullanmasını engelleyemeyebilirsiniz.
B.3 İNSAN KATKISI KAYDI (hak iddiasını güçlendirir):
B.3.A Yaratıcı seçim ve yönlendirmeleri yapan kişi: [……]
B.3.B Çıktı üzerinde yapılan düzenleme/uyarlamalar: [……]
B.3.C Hangi alternatifler arasından, hangi ölçütle seçildiği: [……]
B.3.D Bu kayıt saklanıyor mu: ( ) Evet ( ) Hayır
B.4 Katkı bir çalışan tarafından yapıldıysa hakların işverene geçişine
ilişkin sözleşmesel düzenleme kontrol edilir.
BÖLÜM C — SAĞLAYICI KOŞULLARI
C.1.A Çıktının ticari kullanımına izin veriliyor mu? ( ) E ( ) H
C.1.B Ticari kullanım abonelik seviyesine bağlı mı? ( ) E ( ) H
C.1.C Sağlayıcı çıktı üzerinde hak iddia ediyor mu? ( ) E ( ) H
C.1.D Girdiler model eğitiminde kullanılıyor mu? ( ) E ( ) H
C.1.E Telif talebi hâlinde tazminat taahhüdü var mı? ( ) E ( ) H
C.1.F Taahhüt hangi koşullara bağlı: [……]
C.2 C.1.B "Evet" ise: çıktıyı üreten hesabın FİİLEN o seviyede olduğu
doğrulanır. Bireysel hesapla üretilip ticari üründe kullanılan çıktı,
en sık karşılaşılan uyumsuzluktur.
BÖLÜM D — İHLAL TARAMASI
D.1 GÖRSEL
D.1.A Tanınabilir marka, logo, ticari takdim şekli içeriyor mu? ( ) E ( ) H
D.1.B Yaşayan bir kişinin tanınabilir görüntüsü var mı? ( ) E ( ) H
D.1.C Belirli bir sanatçının üslubunu taklit ediyor mu? ( ) E ( ) H
D.1.D Tersine görsel arama yapıldı mı? ( ) E ( ) H
D.2 METİN
D.2.A Kaynak metinlerden birebir alıntı içeriyor mu? ( ) E ( ) H
D.2.B İntihal taraması yapıldı mı? ( ) E ( ) H
D.2.C Doğrulanmamış olgusal iddia içeriyor mu? ( ) E ( ) H
D.3 KOD
D.3.A Lisans uyumluluk taraması yapıldı mı? ( ) E ( ) H
D.3.B Copyleft (GPL vb.) kod parçası tespit edildi mi? ( ) E ( ) H
D.3.C Tespit edilenlerin lisans yükümlülükleri karşılandı mı? ( ) E ( ) H
D.3.D Bileşen envanterine (SBOM) işlendi mi? ( ) E ( ) H
D.4 D.1 veya D.3'te "Evet" çıkan her madde için kullanımdan ÖNCE yazılı
değerlendirme yapılır. Tarama yapılmamış olması iyi niyet savunmasını
zayıflatır.
BÖLÜM E — İŞARETLEME VE ŞEFFAFLIK
E.1 Çıktıların makine-okunur işaretlenmesi (m. 50(2), sağlayıcı yükümlülüğü):
( ) Uygulanır ( ) Uygulanmaz
E.2 Deepfake ifşası (m. 50(4); gerçek kişi, nesne, yer veya olaylara
benzeyen gerçekçi görüntü, ses ya da video, m. 3(60)):
( ) Uygulanır ( ) Uygulanmaz
E.3 Kamuoyunu ilgilendiren YZ metni ifşası: ( ) Uygulanır ( ) Uygulanmaz
E.4 GPAI sağlayıcılarının telif politikası ve eğitim verisi özeti
yükümlülükleri (m. 53) saklıdır; tedarikçi seçiminde sorulur.
BÖLÜM F — EĞİTİM VERİSİ (kendi modelinizi eğitiyorsanız)
F.1.A Eğitim verisinin kaynağı ve edinme yöntemi: [……]
F.1.B Kaynakların makine-okunur kullanım kısıtı (opt-out) kontrol edildi mi?
( ) E ( ) H
F.1.C Veri içinde kişisel veri var mı? ( ) E ( ) H (varsa KVKK/GDPR ayrıca)
F.1.D Lisanslı veri setlerinin şartları kayda alındı mı? ( ) E ( ) H
BÖLÜM G — KARAR
G.1 ( ) Ticari kullanıma uygun
( ) Şartlı uygun — koşullar: [……]
( ) Uygun değil — gerekçe: [……]
G.2 Gerekçe (zorunlu): [……]
G.3 Karar, gerekçesi ve tarihiyle saklanır. Telif talebi geldiğinde ilk
istenecek belge budur.
İMZA: Değerlendiren / Hukuki gözden geçirme / Onaylayan
Bu liste genel niteliktedir ve hukuki mütalaa teşkil etmez.
İzin öncelikle sağlayıcının koşullarına bağlıdır ve çoğu araçta abonelik seviyesine göre değişir. İzin bulunsa dahi çıktının üçüncü kişilere ait korunan bir eseri tekrarlayıp tekrarlamadığı ayrıca kontrol edilmelidir.
FSEK bakımından eser, sahibinin hususiyetini taşıyan fikrî üründür ve eser sahibi gerçek kişidir. İnsan katkısı taşımayan tamamen otomatik çıktının eser sayılması tartışmalıdır. Dolayısıyla çıktıyı kullanabilirsiniz, ancak başkasının aynısını kullanmasını engelleyemeyebilirsiniz.
Kodda asıl risk telif hakkından çok lisans uyumluluğuyla ilgilidir. Çıktı copyleft lisanslı bir parçayı tekrarlıyorsa, o lisansın yükümlülükleri ürününüzün tamamına yayılabilir. Ticari kullanımdan önce lisans taraması ve envanter kaydı gerekir.
AB Yapay Zekâ Tüzüğü m. 50(2), üretken yapay zekâ sistemlerinin sağlayıcılarına çıktıları makine tarafından okunabilir ve tespit edilebilir biçimde işaretleme yükümlülüğü getirir. Böyle bir sistemi yalnızca kullanıyorsanız uygulayıcı konumundasınız ve yükümlülüğünüz m. 50(4)’tedir: deepfake içeriği (gerçek kişi, nesne, yer veya olaylara benzeyen ve gerçekmiş gibi görünen, yapay zekâ ile üretilmiş ya da manipüle edilmiş görüntü, ses veya video; m. 3(60)) ifşa etmeniz; kamuoyunu kamu yararını ilgilendiren konularda bilgilendirmek amacıyla yayımlanan yapay zekâ üretimi metni de, bir kişi editoryal sorumluluğu üstlenmedikçe ifşa etmeniz gerekir.
Kısmen. Bu taahhütler çoğunlukla belirli bir abonelik seviyesi, filtrelerin kapatılmamış olması veya çıktının değiştirilmemesi gibi koşullara bağlıdır. Taahhüde güvenmeden önce bu koşullar okunmalıdır; liste bunu C.1.F'de sorar.