Düzeltme (19 Ekim 2026): Bu yazının önceki sürümü doğrulanamayan olaylara yer veriyordu. Metin, bağlantıları verilen doğrulanabilir kaynaklara göre yeniden yazıldı.

Bir gün önce imzalanan 2026/9 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi, 18 Ağustos 2026 tarihli ve 33344 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı ve Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı'nı (2026-2030) yürürlüğe koydu. Plan, Ağustos 2021'de 2021/18 sayılı Genelge ile yürürlüğe konulan Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi'nin (2021-2025) devamıdır. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının koordinasyonunda; kamu, özel sektör, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşlarının katkısıyla hazırlandı. Genelge, tüm kamu kurum ve kuruluşlarından Planda kendilerine düşen görevleri yerine getirmelerini istiyor.

Bu inceleme doğrudan Plan metnine dayanıyor. Metin Bakanlıkça yayımlandı; Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığının Kamuda Stratejik Yönetim portalında da erişime açık. Aşağıda Planın içeriğini, yönetişim yapısını ve hukuki niteliğini ele alıyor, ardından hangi noktalarda güçlendirilebileceğine ilişkin değerlendirmemizi sunuyoruz.

Önceki sürümdeki hatalar

Önceki sürüm Planı "üç temel sütun" üzerine kurulu gösteriyordu. Ayrıca Planın e-Devlet, UYAP ve e-Nabız'da yabancı API'ler yerine yerli dil modellerinin kullanılmasını zorunlu kıldığını, "her öğrenciye bir yapay zekâ asistanı" hedefi koyduğunu, KOBİ'lere vergi muafiyeti tanıdığını ve "bürokrasinin algoritmik optimizasyonu" başlıklı bir hüküm içerdiğini ileri sürüyordu. Bunların hiçbiri Planda yok. Plan dört eksen ve on altı eylemden oluşuyor; KOBİ'lere yönelik temel aracı bir kupon programı. Önceki sürümün "öneri" olarak sunduğu enerji stratejisi ve düzenleyici deney alanları ise Planda zaten mevcut. Plana atfedilen alıntılar metinden çıkarıldı.

Mimari: dört eksen, on altı eylem

Plan kendisini "4×4" bir çerçeve olarak tanımlıyor. Dört eksen, yapay zekâ olgunluk yolculuğunun aşamaları olarak sunuluyor:

  • Fark Et: farkındalık, yetenek, veri ekosistemi ve kuralların oluşturulması;
  • İstifade Et: altyapının kurulması ve kullanılması, kamuda ve sektörde benimseme;
  • Üret: üretim, finansman, model geliştirme ve fiziksel yapay zekâ;
  • Yönet: küresel yatırım, uluslararası diplomasi, bölgesel liderlik ve model güvenliği.

Her eksenin altında dört eylem yer alıyor. Eksenleri kesen ikinci boyut, ekosistemin katmanlı modeli: beş katman (enerji, hesaplama donanımı, altyapı, modeller ve veri, uygulamalar) ve üç kesişen bileşen (yetenek, finansman, "düzenleme ve güven"). Uygulama fazlı olacak. 2026-2027 döneminde yönetişim yapılarının kurulması, veri alanı pilotları, kamudaki ilk uygulamalar ve hesaplama yatırımlarının netleştirilmesi öne çıkıyor. 2028-2030 döneminde ise pilotların ölçeklenmesi, sektörel modellerin ticarileştirilmesi ve yatırım hedeflerinin gerçekleştirilmesi ağırlık kazanacak.

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır sunuş yazısında, 500'e yakın sektör profesyoneliyle çalıştaylar yapıldığını ve Vatandaş Görüşü Anketi ile 2.200'ü aşkın eylem önerisi alındığını belirtiyor. Sunuşta 1 trilyon lirayı aşan bir ekonomik değer öngörülüyor; ancak bu rakam eylem hedefleri arasında yer almıyor.

Birinci eksen, Fark Et: okuryazarlık, yetenek, veri ve kurallar

Eylem 1, herkesin erişebileceği ve teknik bilgi gerektirmeyen bir Ulusal Yapay Zekâ Okuryazarlığı ve Güvenli Kullanım Programı öngörüyor. Program e-Devlet, EBA, halk kütüphaneleri ve toplum merkezleri üzerinden sunulacak. e-Devlet'e entegre bir değerlendirme sistemiyle vatandaşlar düzeylerini ölçebilecek ve uygun eğitimlere yönlendirilecek. Hedefler şöyle: ilk 12 ayda 1,5 milyon, 24 ayda 5 milyon vatandaşın programı tamamlaması, 81 ilde düzenli atölyeler ve ilk altı ayda 1.000 eğitici.

Eylem 2, 10.000 ileri düzey yapay zekâ uzmanı ile 100.000 yapay zekâ uygulama profesyoneli yetiştirmeyi ve 2027 sonuna kadar en az 50 üniversitede temel yapay zekâ dersini devreye almayı amaçlıyor. İkame etkisine en açık meslekler için bir Mesleki Yeniden Yönlendirme Programı da kuruluyor: ilk 12 ayda bir "ikame etkisi haritası" yayımlanacak, plan dönemi sonuna kadar en az 1 milyon çalışan mesleki dönüşüm değerlendirmesinden geçirilecek.

Eylem 3, veriye erişimi iki katmanlı bir yapıya kavuşturuyor. Kamu yararına açık veri setleri Ulusal Veri Kütüphanesi'nde makine okunabilir, lisanslı ve anonimleştirilmiş biçimde yayımlanacak. Sağlık, savunma, finans ve kamu güvenliği gibi hassas alanlardaki veriler ise yalnızca yetkilendirilmiş aktörlere, güvenli veri alanları üzerinden açılacak. Kütüphanedeki veri setlerinin kişisel veri içermemesi ya da anonim hâle getirilmiş olması esas alınıyor; anonimleştirme standartları KVKK ile koordinasyon içinde geliştirilecek. Veri sağlayıcı kuruluşlara vergi/Ar-Ge indirimi, GPU ve veri kredileri ile "Güvenilir Veri Sağlayıcı" statüsü gibi teşvikler sağlanacak. Hedef, Kütüphanede en az 2.000 kamu veri seti; bunların en az 100'ü API üzerinden erişilebilen yüksek değerli veri ürünü olacak.

Eylem 4: düzenleyici ortam

Hukukçular açısından en önemli eylem bu. Plan, Avrupa Birliği'nin orantılı risk yaklaşımını dikkate alan ulusal bir hukuki-etik çerçeve öngörüyor ve yükümlülükleri risk düzeyine göre kademelendiriyor. Düşük riskli uygulamalar için sade kontrol listeleri, orta riskliler için kısa-form Algoritmik Etki Değerlendirmesi öngörülüyor. Yüksek etkili sistemlerde ise genişletilmiş Algoritmik Etki Değerlendirmesi, kamuya açık özet Model Kartı ve denetleyici kurumlara sunulacak ayrıntılı teknik dosya aranacak. "Yüksek etkili" kapsamına sağlık, eğitim, istihdam, sosyal yardım, kredi değerlendirme, biyometrik tanıma, kolluk ve adalet süreçleri ile çocukları ve hassas grupları doğrudan etkileyen uygulamalar giriyor.

Çok paydaşlı bir Ulusal Yapay Zekâ Etik Kurulu; yanlılık, açıklanabilirlik, veri menşei, sağlamlık, insan gözetimi ve çocuklara yönelik uygulamalar konusunda rehberler yayımlayacak, vatandaş başvurularını da ilgili kurumlara yönlendirecek. Plan, Kurulun görevinin rehberlik olduğunu açıkça vurguluyor: bağlayıcı denetim ve yaptırım yetkisi sektörel düzenleyici kurumlarda kalacak; yargısal fonksiyona temas eden uygulamalar ise yargı kurumlarının görüşü ve kendi görev alanları çerçevesinde ele alınacak. TÜRKPATENT "Yapay Zekâ Hızlı Hat" uygulamasını işletecek. KVKK-GDPR uyumu da otomatik kararlarda açıklanabilirlik, model eğitiminde kişisel veri işleme ve sınır ötesi aktarım başlıklarında güçlendirilecek. İlk 12 ay için hedefler; sektör ekleriyle birlikte orantılı risk rehberinin yayımlanması, Etik Kurulun teşkili ve yeni devreye alınan tüm yüksek etkili kamu yapay zekâ sistemlerinde etki değerlendirmesi ile model kartının uygulanması.

İkinci eksen, İstifade Et: hesaplama, enerji ve kamuda kullanım

Eylem 5: düşük karbonlu hesaplama omurgası

Ulusal Yapay Zekâ Hesaplama Stratejisi ve yatırım planı ilk altı ayda yayımlanacak. 2030 hedefleri şunlar: en az 1 GW yapay zekâ/veri merkezi kurulu gücü, yılda en az 10 TWh düşük karbonlu elektrik satın alma anlaşması (PPA) hacmi, 1 eksabayt depolama ve 100 Tb/sn omurga kapasitesi. HIT-30 Yüksek Teknoloji Yatırım Programı'nın veri merkezi ve yapay zekâ çağrılarıyla, ağırlığı özel sektörde olan en az 10 milyar ABD doları yatırım mobilize edilecek. Sözleşmelerde en az %60 düşük karbonlu (yenilenebilir ve nükleer) elektrik şartı aranacak. Veri merkezi izinleri Yatırım ve Finans Ofisi bünyesindeki "Tek Durak Ofis" kurgusuna dâhil edilecek. Plan, Türkiye'nin EuroHPC'ye katılımını ve AB'nin "Yapay Zekâ Fabrikaları" yaklaşımını da tamamlayıcı kapasite olarak görüyor.

Eylem 6: Herkes için GPU

"Herkes için GPU" programı, akredite yerli veri merkezlerini ve TÜBİTAK ULAKBİM'in TRUBA altyapısını tek çatı altında toplayarak girişimlere, KOBİ'lere ve araştırmacılara GPU-saat kredisi sunacak. İlk çağrı altı ay içinde açılacak. İlk fazda en az beş akredite veri merkeziyle yılda en az 2 milyon GPU-saat sağlanacak, bunun %40'ı teknogirişimlere ayrılacak. Bu miktarın 2028 sonuna kadar yılda 20 milyon GPU-saate çıkarılması hedefleniyor.

Eylem 7: devlet ilk müşteri

Plan, toplam kamu yatırım programı bütçesinden yapay zekâ projelerine en az %2 pay ayrılmasını hedefliyor. Her bakanlık kullanım alanlarını tarayacak, hızlı pilotlar başlatacak ve başarılı projeleri 6-12 ay içinde ölçeğe taşıyacak. Her kurumda yapay zekâdan sorumlu üst düzey bir yönetici görevlendirilecek ve üç yıllık bir Yapay Zekâ Yol Haritası hazırlanacak. Kamu alımlarına katılacak girişimlerin teknogirişim belgesine sahip olması esas alınacak. Kamuda başarıyla uygulanan çözümlere "dijital rozet" verilecek ve bu çözümlerin Devlet Malzeme Ofisi Tekno Katalog'da yer alması için düzenleme yapılacak. Öncelik e-Devlet'te: kişiselleştirilmiş hizmet yönlendirme, başvuru ön kontrolü ve akıllı belge desteği, kişisel verilerin korunması, açıklanabilirlik ve insan gözetimi ilkeleri gözetilerek pilotlanacak. Kamu personeli için temel yapay zekâ eğitimi zorunlu tutulacak. Bu eylemin ana sorumlusu Bakanlık değil, Siber Güvenlik Başkanlığı.

Eylem 8: sektörel pilotlar ve KOBİ kuponları

Sektörel pilotlar sağlık hizmeti verimliliği, şebeke optimizasyonu, akıllı üretim ve coğrafi bilgi sistemleriyle başlayacak ve 12-18 aylık, çok aşamalı yarışmalar olarak yürütülecek. Güvenlik ve etik kontroller ile olay bildirimi zorunlu olacak. KOBİ'ler için öngörülen araç, KOBİ Yapay Zekâ Kupon ve Hazır Çözüm Paketleri Programı. Kuponlar yazılım abonelikleri, bulut hesaplama, veri hizmetleri ve uygunluk testlerini kapsayacak. İlk 12 ayda en az 1.000 kupon tahsis edilmesi hedefleniyor. Planda KOBİ'lere yönelik genel bir vergi muafiyeti yer almıyor.

Üçüncü eksen, Üret: bölgeler, fonlar, modeller ve robotlar

Eylem 9, Yapay Zekâ Büyüme Bölgeleri kuruyor. Bunlar enerji, arazi ve telekomünikasyon altyapısı önceden hazırlanmış, izin süreçleri hızlandırılmış, özel statülü alanlar olacak; içlerinde çok kiracılı "Yapay Zekâ Fabrikaları" yer alacak. Yanlarında Bölgesel Mükemmeliyet Merkezleri kurulacak. En az bir bölgenin 2027 sonuna kadar faaliyete geçmesi hedefleniyor. Eylem 10 iki fondan oluşan bir finansman merdiveni öngörüyor: en az 10 milyar TL'lik Ulusal Yapay Zekâ Araştırma Fonu ve 15 milyar TL büyüklüğündeki Yapay Zekâ Büyüme Fonu. Büyüme Fonu en az 20 girişimin Seri A/B yatırımına katkı sağlayacak ve her bir birim kamu kaynağına karşılık en az iki birim özel sermaye mobilize edecek. Eylem 11 kapsamında her yıl sağlık, ilaç keşfi, afet yönetimi, enerji ve tarım gibi alanlarda en az iki misyon odaklı sektörel temel model çağrısı açılacak. Türkçe büyük dil modeli çalışmaları da sürecek; güvenlik, performans ve uyum belgelerini bir araya getiren bir "ihraca hazır paket" oluşturulacak. Eylem 12 fiziksel yapay zekâ ve robotiği kapsıyor; otonom sürüş testleri için sigorta ve sorumluluk rejimi ayrıca tanımlanacak.

Dördüncü eksen, Yönet: yatırım, diplomasi ve güvenlik

Eylem 13, uluslararası yatırımcılara ön uygunluk değerlendirmesini ve yatırım yol haritasını en çok 30 iş gününde tamamlayan tek pencere bir arayüz vaat ediyor. Eylem 14 uyarınca Türkiye OECD, G20, BM, ISO/IEC, ITU ve UNESCO süreçlerine katkı verecek ve 2027 sonuna kadar en az beş ülkeyle ikili yapay zekâ çerçeve anlaşması imzalayacak. Eylem 15, Türk Devletleri Teşkilatı'nın en az iki üyesiyle ortak bir Türk dilleri büyük dil modeli öngörüyor; ilk sürüm 2027 sonuna kadar üretim ortamına alınacak.

Eylem 16 güvenlik ile deney ortamlarını bir araya getiriyor. TÜBİTAK BİLGEM Yapay Zekâ Enstitüsü bünyesinde güvenlik değerlendirme kapasitesi güçlendirilecek; yüksek etkili sistemler canlıya alınmadan önce ve büyük sürüm güncellemelerinde değerlendirmeye tabi tutulacak. Düzenleyici deney alanları finans, sağlık, enerji, mobilite ve telekomünikasyonla başlayacak: tek dijital başvuru noktası, sınırlı süreli denemeler ve başarılı pilotları kalıcı mevzuata ya da kamu alımlarına taşıyan bir "mezuniyet kapısı" öngörülüyor. Düzenlemeye tabi sektörlerde bulut kullanımı ve sınır ötesi aktarım kuralları gözden geçirilecek; aksiyon planı altı ay içinde yayımlanacak. Uzun vadede en önemli nokta şu: Plan, yapay zekâya ilişkin yasal çerçevenin temel ilkeleri, yetki alanlarını ve sorumlulukları tanımlayan "genel bir kanun zemini" üzerine kurulacağını, ayrıntıların ise ikincil düzenlemelere bırakılacağını belirtiyor.

Yönetişim

Cumhurbaşkanı başkanlığında çalışacak Ulusal Yapay Zekâ Kurulu en üst karar ve eşgüdüm organı olacak. Kurul yıllık uygulama planlarını onaylayacak, kurumlar arası yetki uyuşmazlıklarını çözecek ve her yıl bir "Ulusal Yapay Zekâ Politika Mektubu" yayımlayacak. Sekretarya görevini Bakanlığın Millî Teknoloji ve Yapay Zekâ Genel Müdürlüğü yürütecek; bünyesinde bir Program Ofisi kurulacak. Kamuya açık İlerleme ve Şeffaflık Portalı, her eylem için sorumlu kurumu, takvimi, bütçe-gerçekleşme durumunu ve yeşil/sarı/kırmızı durum rengini gösterecek. İlk ilerleme raporu 12 ay içinde yayımlanacak; sonraki yıllık raporlara bağımsız bir değerlendirme bileşeni eklenecek.

Hukuki nitelik

Cumhurbaşkanlığı genelgesi idareye hitap eder. Ne Genelge ne de Plan özel hukuk kişilerine doğrudan yaptırıma bağlı yükümlülük getiriyor; Planın terimler sözlüğü de hukuki bağlayıcılık gerektiren kavramların mevzuat çalışmalarında ayrıca tanımlanacağını belirtiyor. Bununla birlikte, kanaatimizce Plan özel sektöre dört yoldan ulaşacak:

  1. Kamu alımları. %2 hedefi, dijital rozet, teknogirişim belgesi şartı ve yüksek etkili kamu sistemlerinden beklenen dokümantasyon, kamuya tedarik sağlayanlardan istenecekleri belirleyecek.
  2. Dokümantasyon standartları. Etki değerlendirmesi, model kartı ve teknik dosya önce kamu sistemlerinde uygulanacak; ancak Plan bunları standart olarak sunuyor. Zamanla sektörel düzenlemelere yansımaları muhtemel.
  3. Veri. KVKK ile geliştirilecek anonimleştirme standartları ve model eğitimi başlığında güçlendirilecek GDPR uyumu, Türkiye verisiyle model geliştiren herkesi ilgilendirecek.
  4. Çerçeve kanun. Plan genel bir yapay zekâ kanununu öngörüyor, ancak bunun için bir takvim vermiyor.

Planın yüksek etkili alanlar listesi, AB Yapay Zekâ Tüzüğü Ek III'teki yüksek riskli alanlarla büyük ölçüde örtüşüyor: eğitim, istihdam, temel hizmet ve yardımlar (kredi puanlaması dâhil), biyometri, kolluk ve adalet. Bizim okumamıza göre ise Plan kritik altyapı, göç ve demokratik süreçleri saymıyor; buna karşılık genel olarak sağlığı ve çocukları listeye ekliyor. Araçlar da farklı: AB uygunluk değerlendirmesine dayanırken Plan etki değerlendirmesi ve model kartına yaslanıyor. Her iki pazarda faaliyet gösteren şirketler, birine uyumun diğerini de karşılayacağını varsaymamalı.

Plan nerede güçlendirilebilir?

Aşağıdaki noktalar Planın içeriği değil, bizim değerlendirmemizdir.

  • Denetim. Plan bağımsız bir yapay zekâ otoritesi kurmuyor; işi Cumhurbaşkanı başkanlığındaki Kurul, bağlayıcı yetkisi olmayan Etik Kurul ve mevcut sektörel düzenleyiciler arasında paylaştırıyor. Bu, yeni bir bürokrasi yaratmaktan kaçınıyor. Ancak düzenleyiciler arasında kalan kullanımları kimin denetleyeceği ve bireylerin bağlayıcı bir başvuru yoluna nasıl erişeceği açık kalıyor. Bu soruların yanıtı için doğal zemin, Planın öngördüğü genel kanun.
  • Tutarlılık. Planın eylem özetinde "Herkes için GPU" kapsamında yılda 10 milyon GPU-saat esnek erişimden söz ediliyor; Planın kapanışındaki "Nereye gidiyoruz?" sayfası da yıllık 10 milyon GPU-saat kapasitesini hedef gösteriyor. Eylem 6 ise ilk fazda yılda en az 2 milyon, 2028 sonuna kadar en az 20 milyon GPU-saat hedefliyor. İlerleme Portalı hangi rakamın esas alınacağını netleştirmeli.
  • Kaynak. İki fon dışında bütçeler yıllık uygulama planlarına bırakılmış durumda. %2'lik pay da bir ödenek değil, "hedeflenecek" bir oran olarak ifade ediliyor.
  • Güvenceler. Her yeni yüksek etkili kamu sisteminde etki değerlendirmesi yapılması güçlü bir taahhüt. Yalnızca özet model kartlarının değil, değerlendirmelerin kendisinin de yayımlanması bu taahhüdü daha da güçlendirir.
  • Deney alanları. Düzenleyicilerin süreli muafiyet tanıyabilmesi için bir yasal dayanak gerekiyor. Bu dayanak olmadan "mezuniyet kapısını" işletmek güç olacaktır.

Burhan Doğuş Ayparlar'ın Görüşü

Kendi ölçütleriyle okunduğunda 2026-2030 Planı, selefinden daha somut. Neredeyse her eylemin bir sorumlu kurumu, takvimi ve ölçülebilir hedefi var; Plan kendi ilerlemesini trafik ışığı renkleriyle kamuoyuna raporlamayı da taahhüt ediyor. Bu kendiliğinden üstlenilen şeffaflık, belki de Planın en değerli yanı; çünkü kamuoyuna ve piyasaya somut bir ölçüt sunuyor.

Hukuki açıdan Planın ağırlık merkezi Eylem 4 ve Eylem 16. Birlikte okunduklarında, AB'nin risk temelli mantığını benimseyen ancak tek bir yatay düzenleyici yerine etki değerlendirmesi, model kartı ve sektörel denetçilere dayanan bir Türk modelinin işaretlerini veriyorlar. Genel kanun hazırlanana kadar bu model ağırlıkla ihale şartları ve rehberler üzerinden işleyecek. Kamuya yapay zekâ tedarik eden ya da düzenlemeye tabi sektörlerde faaliyet gösteren kuruluşların; yapay zekâ sistemlerinin envanterini tutmaları, eğitimde kullanılan veri kaynaklarını ve hukuki dayanaklarını kayda geçirmeleri ve Planın yüksek etkili sistemler için öngördüğü türde dokümantasyonu hazırlamaları makul görünüyor.

Hedeflerin bir kısmı Planın ilk altı ayına, yani hesabımıza göre yaklaşık Şubat 2027'ye kadar olan döneme düşüyor: hesaplama stratejisi, "Herkes için GPU" programının ilk çağrısı ve bulut kurallarının gözden geçirilmesi bunlar arasında. İlk ilerleme raporu ise yayımdan itibaren bir yıl içinde bekleniyor. Planın ne kadarının uygulamaya dönüşeceğini, hedeflerin iddiasından çok bu kilometre taşları gösterecek.

Kaynaklar

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. 19 Ekim 2026 itibarıyla durumu yansıtmaktadır.