Kore'nin rekabet otoritesi AI washing konusunda ne yayımladı?

AI washing, yani bir ürünü gerçekte sahip olmadığı yapay zekâ özellikleriyle reklam etmek, Güney Kore'de ayrı bir kılavuzun konusu oluyor. Kore'nin reklam hukukunu uygulayan Kore Adil Ticaret Komisyonu (KFTC), 22 Ekim 2026'da yapay zekâ reklamlarına ilişkin Yapay Zekâ ile İlgili Etiketleme ve Reklam Kılavuzu taslağını yayımladı ve 11 Kasım 2026'ya kadar görüşe açtı.

Taslak, bir satıcının ürününe ne zaman "yapay zekâlı" diyebileceğini, bu yapay zekânın nasıl çalıştığı konusunda neyi açıklaması gerektiğini ve reklamlarda yapay zekâ ile üretilmiş kişilerin ve yorumların ne zaman sınırı aştığını anlatıyor. 60 sayfalık ek, 16 "önce ve sonra" reklam örneği, sekiz maddelik bir öz denetim listesi ve sık sorulan sorulara cevaplar içeriyor. Metni KFTC, Kore Tüketici Ajansı ile birlikte hazırladı.

Neden şimdi? Çünkü "yapay zekâ" ibaresi satıyor: Kore Tüketici Ajansı'nın Kasım 2025 anketinde katılımcıların %57,9'u yapay zekâlı bir ürüne daha fazla ödemeye hazır olduğunu, bu kişiler de ortalama yaklaşık %21 fazla ödeyebileceğini söyledi. Öte yandan yapay zekâ ile üretilmiş "uzmanlar", sahte yorumlar ve deepfake videolar sosyal medyada özellikle gıda ve ilaç reklamlarında yayılıyor ve en çok yaşlı tüketicileri etkiliyor.

AI washing nedir, taslağa göre neye "yapay zekâ" denebilir?

KFTC'nin tanımıyla AI washing, gerçekte yapay zekâ kullanılmadığı hâlde ürünün yapay zekâ teknolojisi kullandığını ileri süren reklamdır. Taslak buna ikinci bir sorunu ekliyor: gerçekten yapay zekâ kullanıp kapsamını, çalışma koşullarını veya sınırlarını gizlemek.

Kore reklam mevzuatında yapay zekâ tanımı bulunmadığından taslak, Kore Yapay Zekâ Temel Kanunu'nun 2. maddesindeki tanımları esas alıyor (bkz. Kore Yapay Zekâ Temel Kanunu rehberi). Ölçüt, ürünün gerçekten öğrenme, çıkarım veya karar verme işlevi kullanıp kullanmadığı. Önceden belirlenmiş kurallara göre yalnızca sabit bir tepki veren basit sensör kontrolü veya eşik değerine bağlı otomatik ayar yapay zekâ sayılmıyor. Cihaz üzerinde çalışan (on-device) yapay zekâ ve akıllı telefon uygulaması üzerinden sunulan yapay zekâ işlevleri ise sayılabiliyor.

Dört hukuka aykırı reklam türü ve 16 örnek

Taslak, yapay zekâ ile ilgili hukuka aykırı reklamları Kore Etiketleme ve Reklamın Adilliği Hakkında Kanun'un 3. maddesinin birinci fıkrasındaki dört türe ayırıyor:

  • Gerçeğe aykırı veya abartılı reklam (7 örnek): hiç yapay zekâ yokken ya da yalnızca küçük bir rol oynarken yapay zekâ iddiasında bulunmak veya uzman düzeyinde yetkinliği kanıtsız ileri sürmek.
  • Aldatıcı reklam (5 örnek): gerçek yapay zekânın nerede kullanıldığını, koşullarını veya sınırlarını gizlemek; yapay zekâ ile üretildiği belirtilmeyen kişilerin veya yorumların tavsiyelerine yer vermek.
  • Haksız karşılaştırma (2 örnek): ölçütü belirtilmeyen "rakiplerden X kat iyi" iddiaları veya laboratuvar sonuçlarını gerçek kullanım sonucu gibi sunmak.
  • Kötüleme (2 örnek): rakip teknolojiyi "eski" ya da "sahte" diye nitelendirip kendi yapay zekâsını "kusursuz" göstermek.

Örnekler kurgusal, ancak gerçek şikâyet ve inceleme dosyalarından yola çıkılarak hazırlanmış. İkisi yaklaşımı iyi gösteriyor.

İlki, kullanıcının uykusunu "derin öğrenme" ile anlık analiz ettiği ileri sürülen elektrikli bir ısıtıcı yatak. Üründe aslında yalnızca, örneğin üç saat sonra sıcaklığı düşüren bir zamanlayıcı var. Ek, sorunun özünün "kusursuz uyku" gibi abartılı övgü değil, gerçeğe aykırı yapay zekâ iddiası olduğunu vurguluyor.

İkincisi bir "yapay zekâ avukat". Reklam, herkesin tek tuşla dava açabileceği "dünyanın ilk yapay zekâ avukatını" vaat ediyor. Hizmet ise içtihatla özel olarak eğitilmemiş, genel amaçlı bir sohbet robotu API'si üzerinde çalışıyor; avukatlarca kontrol edilmemiş, gerçek hukuki hizmetlerle kalite karşılaştırması da yapılmamış. Ek, avukat düzeyinde yetkinlik iddiasını kanıtsız olduğu için gerçeğe aykırı veya abartılı sayıyor ve "avukat" unvanının kullanılmasının ayrıca Kore Avukatlık Kanunu'nu ihlal edebileceğini not ediyor. Hedef hukuk teknolojisinin kendisi değil: Seul İdare Mahkemesi 2025'te şablona dayalı bir belge hizmetinin yetkisiz avukatlık sayılmadığına karar vermişti (Lawform - Seul Barosu kararı). Mahkeme ayrıca, kullanıcının anlattığı olaylardan belge hazırlayan üretken yapay zekânın yasak kapsamına gireceğini belirtmişti.

"Yapay zekâ" ibaresinin kendisi yasak değil: gerçek nesne tanıma özelliği olan bir robot süpürge bu ibareyi kullanabilir, ancak iddianın hemen yanında özelliğin uygulama kurulmadan çalışmadığını ve ince kablo gibi küçük nesneleri tanımayabileceğini belirtmelidir.

Sanal kişiler, sahte yorumlar ve sekiz maddelik kontrol listesi

Taslak, yapay zekâ ile üretilmiş kişileri ve yorumları tavsiye ve tanıklık olarak ele alıyor. Ekteki iki örnek öne çıkıyor.

  • Gıda satan sanal doktor. Yapay zekâ ile üretilmiş bir "estetik cerrahi kliniği başhekimi", sıradan bir vitamin ürününün yaşlanmayı geri çevirdiğini söylüyor. Ek, gerçek bir dosyaya da işaret ediyor: Kore Gıda ve İlaç Güvenliği Bakanlığı, Haziran 2026'da yapay zekâ ile üretilmiş sahte doktorlarla reklam yapan bir gıda dağıtıcısını savcılığa sevk etti. Gıda reklamlarına ilişkin kanunda 26 Mayıs 2026'da yayımlanan 21707 sayılı Kanun'la yapılan değişiklik ve KFTC'ye göre kozmetik ve ilaç kanunlarındaki benzer değişiklikler, sanal doktor veya uzmanların ürünü tavsiye ettiği izlenimini veren reklamları 27 Kasım 2026'dan itibaren açıkça yasaklıyor.
  • Deepfake yatırım uzmanı. Tanınmış bir yatırımcının deepfake görüntüsü, kanıtlanamayan "ortalama %300 getiri" vaadiyle ücretli bir hisse önerisi grubunun reklamını yapıyor.

KFTC'nin tavsiye ve tanıklık kılavuzu, 1 Haziran 2026'da yürürlüğe giren değişiklikle etiketleri de belirliyor: metinde "[sanal kişi içerir]", görselde "[sanal kişi]", videoda ise sürekli görünen bir alt yazı. KFTC sahte yorumlar konusunda daha önce de işlem yapmıştı; 2024 tarihli Coupang kararı çalışanlara yazdırılan yorumları da kapsıyordu ve karar yargı denetimindedir.

Sekiz maddelik kontrol listesi dört adımdan oluşuyor: yapay zekâ gerçekten kullanılıyor mu (ve üçüncü kişiye ait bir model kendi geliştirmeniz gibi sunulmuyor mu); kapsamı, koşulları ve sınırları belirtilmiş mi; faydalar somut olarak anlatılmış mı; her iddia güvenilir test veya araştırmayla kanıtlanabilir mi? Algoritmaların ve parametrelerin açıklanması gerekmiyor.

Kılavuz bağlayıcı mı, yaptırımlar neler?

Kılavuz bağlayıcı değil, ancak açıkladığı kanun bağlayıcı. KFTC'ye göre taslak yeni bir yükümlülük getirmiyor; Kore reklam hukukunun dört ilkesini (doğruluk, eksiksizlik, adillik ve ispatlanabilirlik) yapay zekâya uyguluyor. Kontrol listesindeki bir maddenin karşılanmaması tek başına ihlal sayılmıyor. Kanunun yaptırımları ise ağır:

  • İspat: reklam veren, olgusal iddialarını kanıtlayabilmeli ve talep hâlinde belgeleri 15 gün içinde sunmalı; sunmazsa reklam durdurulabilir (m. 5).
  • Düzeltici tedbirler: reklamın durdurulması, kararın ilanı, düzeltme reklamı (m. 7) ve acil hâllerde geçici durdurma (m. 8).
  • İdari para cezası: ilgili satış hasılatının %2'sine kadar; satış hasılatı yoksa 500 milyon wona kadar (m. 9).
  • Tazminat: reklam veren, kusursuz olduğunu ileri sürerek sorumluluktan kurtulamaz (m. 10).
  • Cezai yaptırım: iki yıla kadar hapis veya 150 milyon wona kadar adli para cezası (m. 17).

Taslak, Yapay Zekâ Temel Kanunu'nun 31. maddesindeki şeffaflık yükümlülüklerinden ayrı. O yükümlülükler yapay zekânın kullanılıp kullanılmadığıyla, kılavuz ise yapay zekânın reklamda söylenen işi yapıp yapmadığıyla ilgileniyor. Yapay zekâ içeriklerinin etiketlenmesi ayrı bir süreçte ele alınıyor (bkz. Kore'de yapay zekâ etiketi zincirin aşağısına iniyor). Bilim ve BİT Bakanlığı'nın 21 Temmuz 2026'dan beri uygulanan yapay zekâ ürün teyit sistemi de (KFTC'ye göre dayanağı 2026-50 sayılı Tebliğ) yapay zekâ kullanıldığına dair bir kanıt; performans belgesi ya da reklam hukukunda bir savunma değil.

Türkiye ve AB'de yapay zekâ reklamları nasıl düzenleniyor?

Türkiye'de ve AB'de KFTC taslağına benzer, AI washing'e özgü bir kılavuz yok; ancak her ikisi de bu davranışı genel reklam hukukuyla zaten yasaklıyor. Türkiye ayrıca bu yaz reklamlarda yapay zekâ kullanımına ilişkin özel kurallar getirdi.

Türkiye

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 61. maddesi ticari reklamların doğru ve dürüst olmasını şart koşuyor; 61. maddenin altıncı fıkrası da Kore Kanunu'nun 5. maddesine benzer biçimde iddiaların doğruluğunu ispat yükünü reklam verene yüklüyor. Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği ise malın teknik özellikleri ile verim ve performansı konusunda yanıltıcı ifadeleri ve bilimsel terimlerin yanıltıcı kullanılmasını yasaklıyor (m. 7/5-a ve 7/8). Karşılaştırmalı iddiaların üniversitelerden veya akredite ya da bağımsız test kuruluşlarından alınan belgelerle kanıtlanması gerekiyor (m. 8 ve 9); kötüleme de yasak (m. 10).

1 Temmuz 2026 tarihli ve 33297 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan ve 1 Ağustos 2026'da yürürlüğe giren değişiklik, Yönetmeliğe yapay zekâya özgü iki kural ekledi ve değerlendirmelere ilişkin kuralları sıkılaştırdı:

  • Madde 18/8: reklamda tüketicilerin ekonomik davranışını önemli ölçüde etkileyecek şekilde yapay zekâ veya başka bir yazılım kullanılıyorsa ya da insandan ayırt edilemeyen dijital karakterlere yer veriliyorsa, bu durum açık, anlaşılır ve ayırt edilebilir şekilde belirtilmeli.
  • Madde 27/12: gerçek bir kişinin yapay zekâ ile oluşturulmuş dijital kopyasının, gerçeğe aykırı biçimde ürünü kullandığı veya tavsiye ettiği izlenimini veren reklamlar yapılamaz.
  • Madde 28/B-8: gerçeğe aykırı değerlendirme yaptırmak için anlaşma yapılamaz veya hizmet satın alınamaz; 28/B maddesinin altıncı fıkrasına göre de satın alma doğrulaması yapılmamış değerlendirmeler reklamlarda kullanılamaz.

Bu kuralları Ticaret Bakanlığı bünyesindeki Reklam Kurulu uyguluyor. Kurul, 6502 sayılı Kanun'un 77. maddesinin on ikinci fıkrası uyarınca reklamın durdurulmasına veya aynı yöntemle düzeltilmesine, idari para cezasına, üç aya kadar tedbiren durdurmaya ve internet içeriğinin çıkarılmasına ya da erişimin engellenmesine karar verebiliyor. Kurul, yapay zekâ ile yazılmış reklam metinlerini de daha önce incelemişti: Bakanlığın duyurusuna göre 12 Eylül 2023'teki toplantısında, ChatGPT ile üretilmiş ve objektif araştırmaya dayanmayan üstünlük iddiaları içeren üç reklamın durdurulmasına karar verdi.

Eksik olan bir tanım. Türk mevzuatı reklamda kullanılan yapay zekâyı düzenliyor, ancak bir ürüne ne zaman "yapay zekâlı" denebileceğine dair KFTC'ninki gibi yayımlanmış bir ölçüt içermiyor. Türkiye'de "yapay zekâ avukat" reklamı 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 35. maddesi (hukuki mütalaa verme ve dava takibinin baroda yazılı avukatlara ait olması) ve 63. maddesi (baro levhasında yazılı olmayanların avukat unvanını taşıyamaması) bakımından da sorun doğurabilir.

Avrupa Birliği

Haksız Ticari Uygulamalar Direktifi (UCPD) AI washing'i adını anmadan kapsıyor. 6. madde ürünün varlığı, niteliği ve temel özellikleri hakkında yanıltıcı bilgiyi; 7. madde ise esaslı bilgilerin gizlenmesini yasaklıyor ve bu, açıklanmayan çalışma koşullarını da kapsar. 12. madde uyarınca yetkili makamlar olgusal iddiaların ispatını isteyebiliyor, ispat sunulmazsa iddiayı gerçeğe aykırı sayabiliyor. Ek I'in 23b ve 23c bentleri, her durumda haksız sayılan uygulamalar arasında doğrulanmamış "gerçek alıcı yorumu" iddialarını ve sahte yorum ısmarlamayı sayıyor. Sınır ötesi koordineli yaptırımlarda azami para cezası cironun en az %4'ü olmalı (m. 13/3).

AB, çevre beyanları için (AB) 2024/825 sayılı Direktif ile özel kurallar koydu; üye devletler bu kuralları 27 Eylül 2026'dan itibaren uygulamakla yükümlü. Yapay zekâ iddiaları için benzer bir düzenleme yok. Yapay zekâ ile üretilmiş kişiler bakımından AB Yapay Zekâ Tüzüğü'nün 50. maddesi, deepfake içerik kullananlara bunu açıklama yükümlülüğü getiriyor (bkz. 50. madde uyum seti ve yapay zekâ üretimi içeriği etiketlemek). Bu da, Kore'deki 31. madde gibi bir şeffaflık yükümlülüğü; reklamın doğru olup olmadığını denetlemiyor.

ABD

ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu (SEC) Mart 2024'te, gerçeğe aykırı yapay zekâ iddiaları nedeniyle iki yatırım danışmanlığı şirketiyle, Delphia ve Global Predictions ile uzlaştı; şirketler 225.000 ve 175.000 dolar ödedi. Federal Ticaret Komisyonu (FTC) Eylül 2024'te Operation AI Comply kapsamında kendisini "dünyanın ilk robot avukatı" diye tanıtan DoNotPay'e yöneldi; şirket 193.000 dolar ödemeyi kabul etti; FTC bu kararı Şubat 2025'te kesinleştirdi. KFTC'nin eki de bu dosyayı, şirket adını vermeden, kendi "yapay zekâ avukat" örneğinin yanında anıyor.

Bir ürüne "yapay zekâlı" demeden önce neler kontrol edilmeli?

Kore'de satış yapan şirketlerin her "yapay zekâ" iddiasını şimdiden taslağa göre gözden geçirmesi yerinde olur; aynı kontroller Türkiye ve AB için de işe yarar.

  • Yapay zekânın ne yaptığını ve performans rakamlarının nasıl ölçüldüğünü belgeleyin.
  • Yapay zekâ yalnızca yan bir işlevde kullanılıyorsa bunu belirtin ("yapay zekâlı enerji tasarruflu çamaşır makinesi" gibi); koşulları ve sınırları iddianın yanına yazın.
  • Lisansla kullandığınız bir modeli kendi geliştirmeniz gibi sunmayın.
  • Yapay zekâ ile üretilmiş her kişiyi, sesi ve yorumu etiketleyin; gerçek bir kişinin yapay zekâ kopyasını tavsiye eden kişi olarak kullanmayın.
  • Hukuk, sağlık ve finans hizmetlerinde yapay zekânın yetkili bir meslek mensubunun yerini aldığı izlenimini vermeyin.

Bundan sonra ne olacak?

Görüş süresi 11 Kasım 2026'da doluyor. KFTC ardından diğer bakanlıklarla görüşecek, nihai metni yürürlük tarihiyle birlikte yayımlayacak ve kararlar biriktikçe güncelleyecek. Kore'de gıda, kozmetik ve ilaç reklamlarında yapay zekâ ile üretilmiş sanal uzman yasağı 27 Kasım 2026'da başlıyor. Nihai metne dayanan ilk KFTC kararı, "öğrenme, çıkarım veya karar verme" ölçütünün uygulamada nasıl işlediğini gösterecek.

Sık sorulan sorular

AI washing nedir?

AI washing, bir ürün veya hizmeti gerçekte kullanmadığı hâlde yapay zekâ kullanıyormuş gibi reklam etmek ya da yapay zekânın yaptığı işi abartmaktır. Kore Adil Ticaret Komisyonu bu kavramı Ekim 2026 tarihli yapay zekâ reklam kılavuzu taslağında kullanıyor. Bu davranış mevcut reklam hukukuna göre de genellikle hukuka aykırıdır: Kore'de Etiketleme ve Reklamın Adilliği Hakkında Kanun m. 3/1, Türkiye'de 6502 sayılı Kanun m. 61, AB'de UCPD m. 6 ve 7.

Türkiye'de yapay zekâ reklamlarına ilişkin kural var mı?

Evet. 1 Ağustos 2026'dan bu yana Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği, tüketici kararlarını önemli ölçüde etkileyen yapay zekâ kullanımının ve insandan ayırt edilemeyen dijital karakterlerin reklamda açıkça belirtilmesini istiyor (m. 18/8). Gerçek kişilerin yapay zekâ kopyalarıyla gerçeğe aykırı tavsiye (m. 27/12) ve sahte değerlendirme satın alma (m. 28/B-8) yasak. Bu kuralları Reklam Kurulu uyguluyor.

Reklam Kurulu yapay zekâ reklamlarına yaptırım uyguladı mı?

Evet. Ticaret Bakanlığı Reklam Kurulu, 12 Eylül 2023'teki 337. toplantısında ChatGPT ile oluşturulmuş ve rakiplere üstünlük iddiası içeren üç reklamın, iddialar objektif araştırmaya dayanmadığı için durdurulmasına karar verdi. Bakanlığın duyurusuna göre yapay zekâ ile oluşturulan reklamlar Kurul'un önüne ilk kez bu toplantıda geldi.

SEC ve FTC AI washing'e karşı ne yaptı?

ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu, Mart 2024'te gerçeğe aykırı yapay zekâ iddiaları nedeniyle Delphia ve Global Predictions adlı iki yatırım danışmanıyla toplam 400.000 dolar ödeme karşılığında uzlaştı. Federal Ticaret Komisyonu da Eylül 2024'te Operation AI Comply kapsamında "robot avukat" iddiasında bulunan DoNotPay'e yöneldi; şirket 193.000 dolar ödemeyi kabul etti; karar Şubat 2025'te kesinleşti.

Reklamlarda yapay zekâ ile üretilmiş kişi veya yorum kullanılabilir mi?

Yalnızca açık etiketle ve hiçbir zaman sahte tanıklık olarak değil. Kore'nin tavsiye kılavuzu "sanal kişi" etiketi istiyor; 27 Kasım 2026'dan itibaren de gıda, kozmetik ve ilaç reklamlarında sanal doktor veya uzman tavsiyesi izlenimi yasak. Türkiye gerçek kişilerin yapay zekâ kopyalarının tavsiyede bulunmasını yasaklıyor, AB de sahte yorum ve tanıklıkları her durumda haksız sayıyor.

Burhan Doğuş Ayparlar'ın Görüşü

KFTC taslağı yeni bir yükümlülük getirmiyor, ama her pazarlama ekibinin sorduğu soruya cevap veriyor: ürüne ne zaman "yapay zekâlı" diyebiliriz? "Öğrenme, çıkarım veya karar verme" ölçütü bir ürün yöneticisinin uygulayabileceği kadar sade. Başka reklam otoritelerinin de benzer bir ölçüte yöneleceğini düşünüyorum.

Türkiye'nin durumu tam tersi: reklamda kullanılan yapay zekâya ilişkin kurallar ayrıntılı, reklamda iddia edilen yapay zekâ için ise bir ölçüt yok. Reklam Kurulu'nun 2023 tarihli ChatGPT kararı ve 61. maddenin altıncı fıkrasındaki ispat yükü düşünüldüğünde, bu boşluğu bir hareket alanı gibi görmek doğru olmaz. "Yapay zekâ"sının ne yaptığını belgeleyemeyen reklam veren bugünkü kurallar altında da risk altındadır.

"Yapay zekâ avukat" örneği her ülke için önemli. Bir ürün insanların hukuki durumlarını anlamasına yardım edebilir; ancak reklam, ürünün bir avukatın mesleki değerlendirmesinin yerini aldığı izlenimini vermemelidir.

Kaynaklar: KFTC'nin 22 Ekim 2026 tarihli basın duyurusu ve kılavuz taslağı eki (Korece; çeviriler yazara aittir), Kore Etiketleme ve Reklamın Adilliği Hakkında Kanun, 6502 sayılı Kanun, 1 Temmuz 2026'da değiştirilen Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu, Ticaret Bakanlığı'nın Reklam Kurulu'nun 12 Eylül 2023 toplantısına ilişkin 17 Ekim 2023 tarihli duyurusu, Kore Gıda ve İlaç Güvenliği Bakanlığı'nın 21707 sayılı Kanun'a atıf yapan 7 Ağustos 2026 tarihli duyurusu, 2005/29/AT ve (AB) 2024/825 sayılı Direktifler ile atıf yapılan SEC ve FTC duyuruları (FTC'nin DoNotPay kararını kesinleştiren Şubat 2025 duyurusu dahil); tümü 25 Ekim 2026'da kontrol edildi. Kılavuz taslak hâlindedir ve değişebilir; örnekler KFTC tarafından kurgulanmıştır. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz; değerlendirmeler yazara aittir.