Düzeltme (19 Ekim 2026): Yazının önceki hâlinde AB Yapay Zekâ Yasası yürürlüğe girmek üzere olan bir düzenleme olarak anılıyordu; Yasa 1 Ağustos 2024'te yürürlüğe girmiştir ve aşamalı olarak uygulanmaktadır.

Üretken yapay zekanın ve otomatik karar sistemlerinin hızla yaygınlaşması, hem Türkiye'de hem de GCC ülkelerinde ekonominin çehresini değiştirmektedir. BAE ve Suudi Arabistan gibi ülkeler yapay zeka altyapısına büyük yatırımlar yaparken, Türkiye de dijital alandaki düzenlemelerini küresel standartlarla uyumlu hale getirmeye devam etmektedir. Ancak bu heyecanın ardında karmaşık bir hukuki sorumluluk ağı bulunmaktadır. Bir yapay zeka sistemi gerçek dışı bilgi ürettiğinde (halüsinasyon), gizli verileri sızdırdığında ya da ağır sonuçlar doğuran hatalı bir ticari karar verdiğinde hukuki sorumluluk kime ait olacaktır? Yapay zeka tedarikini sıradan bir yazılım alımı gibi görmek stratejik bir hatadır; yapay zeka, kurumsal sorumluluk konusunda temelden farklı bir yaklaşım gerektirir.

1. Tedarikçi ve Uygulayıcı Arasındaki Sorumluluk İkilemi

Kurumsal yapay zeka yönetişiminde en acil sorun, sorumluluğun yapay zeka geliştiricisi (tedarikçi) ile yapay zekayı kullanan şirket (uygulayıcı) arasında nasıl paylaştırılacağıdır. Hem Türk hukukunda hem de GCC ülkelerinde standart SaaS (hizmet olarak yazılım) sözleşmeleri, tazminatı genellikle lisans bedeliyle sınırlayan geniş sorumluluk sınırlaması hükümleri içerir. Yapay zeka sistemleri için bu sınırlama son derece yetersiz kalır.

Müşteri hizmetleri hattına entegre edilmiş bir temel model iftira niteliğinde içerik üretir veya hukuka aykırı yönlendirmelerde bulunursa, bu hatanın kamuoyu önündeki muhatabı şirketin kendisi olur. BAE gibi itibar kaybının ağır hukuki ve ticari sonuçlar doğurduğu ülkelerde, tedarikçinin standart tazmin taahhüdüne güvenmek oldukça risklidir. Sözleşmeler "algoritmik hataları" açıkça düzenlemeli; model doğruluğu, kesintisiz çalışma süresi ve hepsinden önemlisi veri toksisitesi için net hizmet seviyesi taahhütleri (SLA) içermelidir. Modelin çıktısı doğrudan mali zarara yol açıyorsa, sorumluluk sınırı abonelik bedeline göre değil, operasyonel riskin boyutuna göre belirlenmelidir.

2. Fikri Mülkiyet ve Çıktı Sahipliği

Üretken yapay zekanın kurumsal kullanımı, fikri mülkiyet açısından ciddi soru işaretleri doğurmaktadır. Pazarlama ekibi Suudi pazarına yönelik küresel bir kampanyayı kurumsal bir yapay zeka aracıyla tasarlarsa, ortaya çıkan eserin sahibi kim olur? Dahası, yapay zeka üçüncü bir kişinin telif hakkını ihlal eden bir görsel veya metin üretirse sonuç ne olur?

Türkiye'de, Kıta Avrupası hukuk sistemlerinin çoğunda olduğu gibi, eser sahipliği yalnızca insanın yaratıcı emeğine tanınır. GCC ülkelerinin fikri mülkiyet mevzuatı da şu an için algoritmalara eser sahipliği tanımamaktadır. Bu nedenle şirketler, eğitim verilerinin başkalarının fikri mülkiyet haklarını ihlal etmediğine ve üçüncü kişilerin ihlal iddialarında tedarikçinin kurumsal kullanıcıyı tazmin edeceğine dair sözleşmesel güvenceler almalıdır. Bu hükümler olmadan bir şirket, yalnızca tedarikçinin aracını amacına uygun biçimde kullandığı için ihtiyati tedbir kararları ve yüksek tutarlı mali yaptırımlarla karşı karşıya kalabilir.

3. Şeffaflık ve "Kara Kutu" Problemi

Dünyanın dört bir yanında düzenleyiciler, yapay zekanın karar sürecinin açıklanamayacak kadar karmaşık olduğunu ileri süren "kara kutu" savunmasına giderek daha az tahammül göstermektedir. Türkiye ve Orta Doğu'da, özellikle finans veya sağlık gibi sıkı denetlenen sektörlerde faaliyet gösteren şirketler için açıklanabilirlik hukuki bir zorunluluk haline gelmektedir.

Kurumsal bir yapay zeka sistemi bir kredi başvurusunu reddederse veya bir işlemi dolandırıcılık şüphesiyle işaretlerse, şirket bu kararın gerekçesini yerel düzenleyicilere (BAE Merkez Bankası veya Türkiye'deki BDDK gibi) açıklayabilmelidir. Şirketler, yapay zeka stratejileri çerçevesinde tedarikçilerinden "açıklanabilir yapay zeka" (XAI) özellikleri talep etmelidir. Tedarikçi, algoritmasının hangi parametrelere dayanarak karar verdiğini ortaya koyamıyorsa, o modeli düzenlemeye tabi bir sektörde kullanmanın hukuki riski büyük olasılıkla çok yüksektir.

4. Bölgesel Düzenleyici Ortama Uyum Sağlamak

GCC ülkeleri, yapay zekaya özgü rehber ilkeler oluşturma yolunda hızla ilerlemektedir. BAE'nin 2031 Yapay Zeka Stratejisi yapay zekanın etik ilkelere uygun biçimde kullanıma sunulmasını öne çıkarmakta; Dubai Uluslararası Finans Merkezi (DIFC) gibi merkezlerdeki düzenleyici kum havuzları (regulatory sandboxes) da algoritmik hesap verebilirlik için yeni standartlar belirlemektedir. Türkiye'de ise düzenleyici ortam büyük ölçüde AB standartlarından etkilenmektedir; bu nedenle Ağustos 2024'ten bu yana yürürlükte olan ve aşamalı olarak uygulanan AB Yapay Zekâ Yasası'ndaki kavramlar, Türk şirketlerinden beklenen uyum düzeyini şimdiden şekillendirmektedir.

Bu ülkeler arasında faaliyet gösteren şirketlerin esnek bir uyum yaklaşımı benimsemesi gerekir; tek bir ülkenin hukukunu esas alan katı bir yaklaşım sonuç vermeyecektir. Şirketlerin kurum içinde Yapay Zeka Yönetişim Komiteleri oluşturması gerekir. Bu komiteler, yeni algoritmik uygulamaları yalnızca yatırım getirisi (ROI) açısından değil, sınır ötesi hukuki uyum açısından da incelemeli ve Ankara'da eğitilen bir modelin Riyad'da ya da Dubai'de hukuka uygun biçimde kullanılabilmesini sağlamalıdır.

Sonuç

Kurumsal yapay zeka sorumluluğu sonraya bırakılabilecek bir konu değildir. Teknoloji olgunlaştıkça hukuki riskler de artmaktadır. Tedarikçi sözleşmelerini baştan sağlam biçimde müzakere eden, fikri mülkiyet ihlallerine karşı tazmin güvencesi alan, algoritmik şeffaflık talep eden ve hem Türkiye'deki hem de GCC ülkelerindeki düzenleyici eğilimleri izleyen şirketler, yapay zekadan güvenle yararlanabilir. Kalıcı yenilik ancak sağlam bir hukuki zemin üzerinde mümkündür.

Yasal Uyarı: Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki görüş niteliğinde değildir. Yapay zeka ve kişisel verilerin korunması alanındaki somut uyum yükümlülükleri, her olayın kendi koşulları içinde ayrıca değerlendirilmelidir.