Güncellendi: 1 Kasım 2026. Metin; 50. maddenin artık uygulandığını, (AB) 2026/1744 sayılı Tüzük'ün tarihlerini ve nihai Uygulama Kuralları'nı yansıtacak biçimde yeniden yazıldı.

AB Yapay Zekâ Tüzüğü'nün 50. maddesi, üretken yapay zekâ sağlayıcılarından çıktıları makine tarafından okunabilir ve tespit edilebilir biçimde işaretlemesini, uygulayıcılardan da deepfake'leri ve kamu yararını ilgilendiren bazı yapay zekâ metinlerini açıklamasını istiyor. Madde 2 Ağustos 2026'dan beri uygulanıyor. (AB) 2026/1744 sayılı Tüzük uyarınca bu tarihten önce piyasaya sunulan üretken sistemler işaretleme yükümlülüğünü 2 Aralık 2026'ya kadar yerine getirmelidir. 10 Haziran 2026'da yayımlanan gönüllü Uygulama Kuralları'nı (Code of Practice) ise Komisyon ve Yapay Zekâ Kurulu yeterli buldu.

50. maddeye göre kim ne yapmak zorunda?

50. madde yükümlülükleri, sistemi geliştiren sağlayıcılar ile sistemi mesleki olarak kullanan uygulayıcılar arasında paylaştırıyor.

  • m. 50/1, etkileşimli yapay zekâ sağlayıcıları: kişilere yapay zekâyla etkileşimde oldukları söylenmelidir; makul düzeyde bilgili birine bu zaten açıksa gerekmez.
  • m. 50/2, üretken yapay zekâ sağlayıcıları: sentetik ses, görüntü, video ve metin makine tarafından okunabilir biçimde işaretlenmeli ve yapay olarak üretildiği veya değiştirildiği tespit edilebilmelidir. Teknik çözüm, teknik olarak mümkün olduğu ölçüde etkili, birlikte çalışabilir, dayanıklı ve güvenilir olmalıdır.
  • m. 50/3, duygu tanıma veya biyometrik sınıflandırma uygulayıcıları: sisteme maruz kalan kişileri bilgilendirmelidir.
  • m. 50/4, uygulayıcılar: deepfake'leri ve kamuoyunu kamu yararını ilgilendiren konularda bilgilendirmek için yayımlanan yapay zekâ metinlerini açıklamalıdır.
  • m. 50/5, hepsi: bilgi açık ve ayırt edilebilir olmalı, en geç ilk etkileşim veya maruz kalma anında verilmeli ve erişilebilirlik kurallarına uymalıdır.

Bu yükümlülükler Tüzük'ün diğer kademeleriyle birlikte de uygulanabilir (m. 50/6); bunun için sitedeki risk kademesi yazısına bakılabilir.

(AB) 2026/1744 sonrasında hangi tarihler geçerli?

Dijital Omnibus 50. maddeyi ertelemedi; yalnızca mevcut sistemler için bir geçiş süresi getirdi. 50. madde Tüzük'ün genel uygulama tarihi olan 2 Ağustos 2026'ya tabidir. Omnibus 111. maddeye 4. fıkrayı ekledi: 2 Ağustos 2026'dan önce piyasaya sunulan ve sentetik içerik üreten sistemlerin sağlayıcıları, 50. maddenin 2. fıkrasına 2 Aralık 2026'ya kadar uymalıdır.

Bu geçiş yalnızca sağlayıcının işaretleme yükümlülüğünü kapsar. Komisyon'un soru-cevap metni bunu doğruluyor ve 2 Ağustos 2026'dan önce üretilen içeriğin geriye dönük etiketlenmesinin gerekmediğini ekliyor; yine de Komisyon uygulayıcıları mümkün olduğunda etiketlemeye teşvik ediyor. Dolayısıyla uygulayıcıların m. 50/3 ve 50/4'teki yükümlülükleri bugün geçerlidir.

Para cezası 15 milyon avroya veya dünya çapındaki yıllık cironun %3'üne kadar çıkabilir; küçük şirketler için ölçülülük gözetilir (m. 99/4 ve soru-cevap metni). Denetimi esas olarak ulusal piyasa gözetim otoriteleri yapar. AB Yapay Zekâ Ofisi'nin rolü, aynı sağlayıcının modeline dayanan sistemler gibi hâllerle sınırlıdır.

Uygulamada işaretleme ne demek?

Tüzük tek bir teknik belirlemiyor, ancak Uygulama Kuralları çoğu ortam için iki katman bekliyor. 133. gerekçe filigran, meta veri, kriptografik yöntemler, kayıt tutma ve parmak izi tekniklerini sayıyor. Uygulama Kuralları'nın 1. bölümünde imzacılar şunları taahhüt ediyor:

  • meta veri taşıyabilen biçimlerde içeriğin yapay zekâ ile üretilip üretilmediğini kaydeden dijital olarak imzalanmış meta veri;
  • çok kısa metinler hariç algılanamayan filigran.

Düz metin meta veri taşıyamadığından tek katman yeterlidir. Teknik olarak kontrollü ve kapalı bir ortamda çalışan fiziksel ürünlere gömülü sistemlerde de tek katman yeterli olabilir. Yapay Zekâ Kurulu, bu istisnanın aşılma riski bakımından kaygı doğurabileceğini, ancak şu aşamada Uygulama Kuralları'nın amacına ulaşmasını engellemediğini belirtti. Sağlayıcılar ayrıca tespit mekanizması sunmayı da taahhüt ediyor. Görünür bir "yapay zekâ ile üretildi" rozeti tek başına m. 50/2'yi karşılamaz.

m. 50/2, standart düzenlemeye yardımcı olan veya girdiyi önemli ölçüde değiştirmeyen sistemleri istisna tutuyor. Komisyon'un kılavuzu (C(2026) 5054, bağlayıcı değil) standart renk ve kontrast ayarları gibi örnekler veriyor. Soru-cevap metni ayrıca kısa sayı, sembol veya harf dizileri gibi bazı çıktıların kapsam dışında olduğunu ve kılavuzdaki şartlarla işletmeler arası veya endüstriyel kullanımlar için dar bir muafiyet bulunduğunu belirtiyor.

İşletme içeriği ne zaman etiketlemek zorunda?

Yapay zekâ kullanan işletme deepfake'leri açıklamak zorundadır (açıkça sanatsal eserlerde daha hafif bir biçimde). Kamu yararını ilgilendiren yapay zekâ metinlerini ise bir insan incelemedikçe ve biri yayın sorumluluğunu üstlenmedikçe etiketlemelidir.

Deepfake, var olan kişi, nesne, yer, kuruluş veya olaylara benzeyen ve gerçekmiş gibi görünen, yapay zekâ ile üretilmiş veya değiştirilmiş görüntü, ses ya da videodur (m. 3/60). Açıkça sanatsal, yaratıcı veya hiciv niteliğindeki eserlerde yükümlülük, eserin keyfini bozmayacak biçimde içeriğin varlığını açıklamakla sınırlıdır.

Kamu yararı metni, soru-cevap metnine göre siyaset, halk sağlığı, yargı veya kamusal tartışmaya konu ekonomik gelişmeler gibi konularda kamuoyunu bilgilendiren yayımlanmış metinleri kapsar. Bu yazının yorumuna göre, ürün tanıtım metni böyle bir konuda kamuoyunu bilgilendirmiyorsa normalde kapsama girmez.

Tamamen kişisel ve mesleki olmayan kullanım 50. maddenin dışındadır. Kılavuza göre düzenli ekonomik yarar sağlayan faaliyet mesleki sayılır; bir şirket adına hareket eden çalışanlar da o şirketin yükümlülüğü kapsamındadır. Uygulama Kuralları "AI" harflerine dayanan, kullanımı isteğe bağlı bir AB simgesi de sunuyor. Sitedeki 50. madde kiti çalışma şablonları içeriyor.

Uygulama Kuralları'nın durumu nedir?

Metin nihaidir, gönüllüdür ve imzaya açıktır; uymak tek başına Tüzük'e uyumu kanıtlamaz. Komisyon'un sayfasındaki takvim şöyle:

  • 5 Kasım 2025: açılış toplantısı.
  • 17 Aralık 2025 ve 3 Mart 2026: birinci ve ikinci taslak.
  • 10 Haziran 2026: nihai metin yayımlandı.
  • 8 Temmuz 2026: Komisyon'un C(2026) 4839 sayılı görüşü, metnin m. 50/2, 50/4 ve 50/5'i yeterince karşıladığı sonucuna vardı.
  • 9 Temmuz 2026: Yapay Zekâ Kurulu'nun değerlendirmesi aynı sonuca vardı; Kurul uygulamayı, özellikle işaretleme ve tespit çözümlerinin birlikte çalışabilirliğini izleyeceğini belirtti.
  • 31 Temmuz 2026: Komisyon yaklaşık 190 imzacı olduğunu açıkladı. Son olarak 24 Eylül 2026'da güncellenen liste, 1. bölüm için 95, 2. bölüm için 192 imzacı gösteriyor.

Görüş, sağlayıcı ve uygulayıcıların AB genelinde bu metne dayanabileceğini, ancak uymanın kesin uyum delili olmadığını belirtiyor. Komisyon'un ileride farklı değerlendirme yapabileceğini de söylüyor. İmzalamayanlar uyumu başka ve aynı ölçüde yeterli yollarla göstermek zorundadır; soru-cevap metni bunların daha fazla bilgi talebiyle karşılaşabileceğini de belirtiyor. Değişik m. 50/7, Komisyon'un bir uygulama kuralları metnini yetersiz bulması hâlinde uygulama işlemiyle ortak kurallar kabul etmesine imkân veriyor.

Başka hangi kurallar uygulanır, Türkiye ve Kore'de durum ne?

50. madde yalnızca bir katmandır ve etkisi AB'yle sınırlı değildir. AB dışındaki şirket, sistemin çıktısı AB'de kullanılıyorsa Tüzük kapsamına girer (m. 2/1-c).

  • AB yasakları: 2 Aralık 2026'dan itibaren rıza dışı mahrem görüntü üreten sistemler m. 5/1-ba uyarınca yasaktır. Bkz. çıplaklaştırma yasağı yazısı.
  • Kişisel veri: gerçek bir kişinin deepfake'i büyük olasılıkla kişisel veri içerir; GDPR veya KVKK de uygulanır.
  • Türkiye: bu yazı için yapılan incelemede, Türkiye'de 50. maddeye benzer genel bir işaretleme yükümlülüğü getiren yürürlükte bir kanun bulunamadı. AB'ye satış yapan şirketler yine de 50. maddeye uymak zorundadır.
  • Kore: 22 Ocak 2026'dan beri yürürlükte olan Yapay Zekâ Temel Kanunu'nun 31. maddesi kendi bildirim ve etiketleme yükümlülüklerini getiriyor. Bkz. Kore rehberi.

Sık sorulan sorular

AB Yapay Zekâ Tüzüğü'nün 50. maddesi ne zaman uygulanmaya başladı?

AB Yapay Zekâ Tüzüğü'nün 50. maddesi 2 Ağustos 2026'dan beri uygulanıyor. (AB) 2026/1744 sayılı Tüzük tek bir geçiş öngörüyor: bu tarihten önce piyasaya sunulan üretken sistemlerin sağlayıcıları m. 50/2'deki işaretleme yükümlülüğünü 2 Aralık 2026'ya kadar yerine getirmelidir. Uygulayıcıların açıklama yükümlülüğü için ek süre yoktur.

Yapay zekâ içeriğine ilişkin Uygulama Kuralları zorunlu mu?

Hayır. Yapay Zekâ Üretimi İçeriğin Şeffaflığına İlişkin Uygulama Kuralları gönüllüdür. Komisyon 8 Temmuz, Yapay Zekâ Kurulu 9 Temmuz 2026'da metni yeterli buldu; imzacılar m. 50/2, 50/4 ve 50/5'e uyumu göstermek için buna dayanabilir, ancak bu kesin delil değildir. İmzalamayanlar uyumu başka yeterli yollarla göstermek zorundadır.

Yapay zekâ metni her zaman etiketlenmeli mi?

Hayır. AB Yapay Zekâ Tüzüğü'nün m. 50/4 hükmü, kamuoyunu kamu yararını ilgilendiren konularda bilgilendirmek için yayımlanan metinleri kapsar. Metin insan incelemesinden veya editör denetiminden geçmişse ve biri yayın sorumluluğunu üstleniyorsa yükümlülük uygulanmaz. Sağlayıcının m. 50/2'deki makine tarafından okunabilir işaretlemesi yine geçerlidir.

Görünür bir "AI" etiketi 50. madde için yeterli mi?

Sağlayıcılar için yeterli değil. AB Yapay Zekâ Tüzüğü'nün m. 50/2 hükmü makine tarafından okunabilir işaretleme ister; Uygulama Kuralları da çoğu ortam için imzalı meta veri ile algılanamayan filigran bekler. Görünür etiket, uygulayıcıların m. 50/4'teki deepfake açıklama yükümlülüğünü yerine getirmenin olağan yoludur.

Kaynaklar: AB Resmî Gazetesi'nde yayımlanan (AB) 2024/1689 ve (AB) 2026/1744 sayılı Tüzükler; Yapay Zekâ Üretimi İçeriğin Şeffaflığına İlişkin Uygulama Kuralları; Komisyon'un C(2026) 4839 sayılı görüşü; Yapay Zekâ Kurulu'nun Uygulama Kurallarına ilişkin değerlendirmesi; C(2026) 5054 sayılı kılavuz ve Komisyon sayfaları (1 Kasım 2026'da okundu). Kurul'un metni tarihsizdir; 9 Temmuz 2026 tarihi Komisyon'un sayfasından alındı. Genel bilgi niteliğindedir, hukuki görüş değildir.