Olay
Davacı fotoğrafçı Robert Kneschke, davalı ise araştırma ve eğitimi desteklemeyi amaçlayan kâr amacı gütmeyen LAION derneğidir. LAION, üretken yapay zekâ eğitiminde kullanılabilen ve 5,85 milyar görsel-metin çiftinden oluşan bir veri setini ücretsiz olarak yayımlamaktadır. Veri seti oluşturulurken mevcut bir ABD veri setinden görsel adresleri alındı, görseller indirildi, görsel ile açıklamanın eşleşip eşleşmediği yazılımla kontrol edildi; veri setinde yalnızca adresler ve açıklamalar tutuldu. Bu süreçte, kullanım koşullarında otomatik programların kullanılmasını yasaklayan bir görsel ajansının sitesinden davacının fotoğrafının önizlemesi indirildi. Hamburg Bölge Mahkemesi 27 Eylül 2024'te davayı reddetti.
Hukuki soru
İstinaf aşamasında sorun, veri seti oluşturulurken fotoğrafın çoğaltılmasının Alman Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun (UrhG) genel metin ve veri madenciliği istisnasını düzenleyen §44b ile bilimsel araştırma amaçlı madenciliğe ilişkin §60d hükümleri kapsamında kalıp kalmadığıydı. §44b, hak sahibinin kullanım hakkını “makinece okunabilir” biçimde saklı tutmadığı durumlarda uygulanır. Bu nedenle görsel ajansının kullanım koşullarında doğal dille yazılmış yasağın bu şartı karşılayıp karşılamadığı da tartışıldı.
Karar
Mahkeme istinaf başvurusunu reddetti. Çoğaltmanın, dijital eserlerin örüntü, eğilim ve bağlantılar hakkında bilgi elde etmek amacıyla otomatik analizi niteliğinde olduğunu ve §44b kapsamında kaldığını kabul etti. Görsel ajansının kullanım koşullarındaki metinsel yasak, makinece okunabilir saklı tutma şartını karşılamadığından kullanımı engellemedi. Mahkeme ayrıca LAION'u ticari olmayan amaç güden bir araştırma kuruluşu saydı ve veri setinin oluşturulmasını yöntemli ve denetlenebilir bilimsel araştırma olarak değerlendirerek §60d'yi de uyguladı. Veri setinin sonradan ticari şirketlerce kullanılabilmesi bu sonucu değiştirmedi. Mahkeme, 2001/29 sayılı Direktif m.5/5'teki üç aşamalı testin karşılandığını belirterek temyiz yolunu açtı.
Neden önemli
Karar, yapay zekâ eğitimine yönelik veri seti oluşturmada metin ve veri madenciliği istisnalarının kapsamını ele alan ilk Alman istinaf kararıdır. Uyuşmazlık modelin eğitilmesini değil, eğitimde kullanılacak veri setinin hazırlanmasını konu alır. Karar, hak sahiplerinin kullanım hakkını hangi teknik biçimde saklı tutması gerektiği sorusunu doğrudan etkiler. Federal Mahkeme'nin vereceği karar, AB Dijital Tek Pazar Direktifi m.4'ün yorumu ve AB Yapay Zekâ Yasası'nın genel amaçlı model sağlayıcılarından bu tür saklı tutma beyanlarına uymalarını isteyen hükmü bakımından da önem taşıyacaktır.
İlgili aşamalar
İlk derece: Hamburg Bölge Mahkemesi, 27 Eylül 2024, 310 O 227/23 (ret). Temyiz: Federal Mahkeme (Bundesgerichtshof), I ZR 281/25; duruşma 3 Eylül 2026'da yapıldı. BGH kararını 17 Aralık 2026'da açıklayacak; duruşmada ABAD'a ön karar sorusu yöneltilmesi de gündeme geldi.