Avrupa Birliği Adalet Divanı Birinci Hukuk Sözcüsü Maciej Szpunar, 3 Kasım 2026'da C-250/25 sayılı Like Company davasında görüşünü açıkladı. Divan'ın önüne gelen ilk üretken yapay zekâ davası bu. Divan'ın 155/26 sayılı basın duyurusuna göre Hukuk Sözcüsü, kullanıcı sorularını yanıtlamak için çevrim içi basın yayınlarını anlık olarak çeken ve yeniden kullanan bir sohbet botunun, belirli koşullarda basın yayıncılarının haklarını ihlal edebileceğini öneriyor. Korunan içeriğin büyük dil modeli eğitiminde kullanılmasının ise kural olarak AB'nin metin ve veri madenciliği istisnası kapsamında serbest olduğunu belirtiyor.

Budapeşte mahkemesi ne sordu?

Macaristan'da çeşitli internet portalları işleten Like Company, Google Ireland aleyhine Budapeşte Bölge Mahkemesinde dava açtı. Dayanağı, 2019/790 sayılı Direktif'in 15(1). maddesinin basın yayıncılarına, yayınlarının çevrim içi kullanımı üzerinde tanıdığı bağlantılı hak. Şirkete göre Google, makalelerini Gemini'nin arkasındaki dil modellerini eğitmek için kullandı; 13 Haziran 2023 ile 31 Mayıs 2024 arasında da bunları sohbet botu üzerinden çoğalttı ve kamuya sundu.

Budapeşte mahkemesi yargılamayı durdurup Divan'a dört soru yöneltti. İkisi eğitimle ilgili: Eğitim, yayıncının çoğaltma hakkına mı girer, yoksa Direktif'in 4. maddesindeki metin ve veri madenciliği istisnasıyla serbest midir? Diğer ikisi sohbet botunun yanıtlarına ilişkin: Bu yanıtlar çoğaltma hakkına veya kamuya erişilebilir kılma hakkına girebilir mi?

Eğitim soruları: kabul edilemez, ama bir değerlendirme var

Hukuk Sözcüsü, eğitime ilişkin iki sorunun kabul edilemez bulunmasını öneriyor. Ona göre bu sorular varsayımsal. Like Company makalelerinin Gemini modellerinin eğitiminde kullanıldığına dair bir delil yok; eğitim de basın yayınlarının "çevrim içi kullanımı" sayılmıyor. Yine de bütünlük adına, eserlerin ve korunan diğer içeriklerin dil modeli eğitiminde kullanılmasının kural olarak metin ve veri madenciliği istisnasıyla serbest olduğunu ekliyor. Direktif'in 4(3). maddesine göre bu istisna, hak sahibi bu kullanımı uygun bir biçimde, örneğin çevrim içi içerikte makinece okunabilir araçlarla, açıkça saklı tutmamışsa uygulanıyor.

Kaynağa dayalı yanıt ne zaman ihlal olur?

Gemini, internetten anlık bilgi toplayan "erişimle zenginleştirilmiş üretim" (RAG, "grounding") tekniğini kullanıyor. Görüş bir sınırla başlıyor: Basın yayıncısının hakkı, yayında aktarılan olguları değil, yayının kendine özgü ifade biçimini korur. Yanıtın çoğaltma hakkına girip girmediği iki etkene bağlanıyor. Birincisi, botun yayına hukuka aykırı biçimde, özellikle ödeme duvarı gibi etkili teknik önlemleri veya içerik kazımaya karşı önlemleri aşarak erişip erişmediği. İkincisi, yanıtın yalnızca olguları mı aktardığı, yoksa yayının ifade biçimini kullanıcının asıl metne gitmesine gerek bırakmayacak ölçüde tanınabilir şekilde mi yeniden kullandığı. Bu ifade biçimi ilgili sorulara verilen yanıtlarda sistematik olarak tanınabiliyorsa, kamuya erişilebilir kılma hakkı kural olarak ihlal edilmiş oluyor.

Bu kullanımlar sağlayıcının iş modelinin doğal bir parçasıysa ya da sağlayıcı bunlara karşı inandırıcı ve etkili önlemler almamışsa, sorumluluk sağlayıcıya ait.

Görüş bağlayıcı değil, karar sonra gelecek

Hukuk Sözcüsü görüşü Divan'ı bağlamıyor. Karar ileri bir tarihte verilecek. Divan AB hukukunu yorumlayacak, uyuşmazlığı ise bu yoruma göre Budapeşte mahkemesi çözecek. Divan'ın kararı, aynı sorunla karşılaşan diğer ulusal mahkemeleri de bağlıyor. Öte yandan Almanya Federal Mahkemesi, yine metin ve veri madenciliği istisnasına dayanan LAION veri seti davasında kararını 17 Aralık 2026'da açıklayacak (I ZR 281/25; Hamburg istinaf kararının özeti). AB'de çekince ve ücret konusundaki seçenekler, Komisyon'un telif ve yapay zekâ istişaresine ilişkin yazımızda ele alındı.

Türkiye ve Kore'de durum

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nda (FSEK) Direktif'in 15. maddesindeki gibi bir basın yayıncısı hakkı yok. Kanun'un 1/A maddesi korunan hak sahiplerini eser sahipleri, icracı sanatçılar, fonogram ve film yapımcıları ile radyo-televizyon kuruluşları olarak sayıyor. 36. madde, basın yoluyla yayılmış günlük haberlerin serbestçe iktibas edilebileceğini öngörüyor. FSEK'te metin ve veri madenciliği istisnası da bulunmuyor. 12 Şubat 2026'da TBMM kayıtlarına giren 2/3519 esas numaralı Dijital Telif ve Çevrimiçi Haber İçerikleri Hakkında Kanun Teklifi, büyük dijital platformlara haberleri listeleme, özetleme veya önizleme karşılığında ödeme yükümlülüğü getiriyor; "otomatik özet" de bu unsurlar arasında. Teklifteki platform tanımı yapay zekâ sohbet botlarını adıyla anmıyor. Metin henüz teklif aşamasında.

Kore Telif Hakkı Kanunu'nda da yayıncılara özgü bir hak yok. Bağlantılı haklar icra, fonogram ve yayını kapsıyor. Kore hukuku da salt olguları korumuyor: 7. maddenin 5. bendi, yalnızca olgu aktaran güncel haberleri koruma dışında bırakıyor. Yapay zekâ eğitimi, 35-5. maddedeki genel adil kullanım hükmüne göre değerlendiriliyor. Kültür, Spor ve Turizm Bakanlığı bu maddenin dört ölçütünü eğitime uygulayan bir rehberi 26 Şubat 2026'da yayımladı.

Kaynaklar: AB Adalet Divanı, 155/26 sayılı basın duyurusu (3 Kasım 2026); 2019/790 sayılı (AB) Direktif (17 Nisan 2019); BGH, I ZR 281/25 duyurusu (erişim 6 Kasım 2026); FSEK, mevzuat.gov.tr güncel metin; TBMM 2/3519 esas numaralı teklif (kayıt 12 Şubat 2026); Kore Telif Hakkı Kanunu, 29 Ekim 2026'dan itibaren yürürlükteki metin (law.go.kr); Kore Kültür, Spor ve Turizm Bakanlığı (26 Şubat 2026). Genel bilgi amaçlıdır, hukuki görüş değildir.