Olay
Başvurucu, Ulusal Telif Hakkı Enstitüsünden (INDAUTOR) "Avatar Virtual" başlıklı bir görselin eser olarak tescilini istedi. Görsel, başvurucunun kendi fotoğraflarını ve talimatlarını (prompt) kullanarak Leonardo adlı yapay zekâ platformunda oluşturulmuştu. Başvurucu, kullanıcı olarak kendisine mali haklar, yapay zekâ sistemine ise manevi haklar tanınmasını talep etti. INDAUTOR, Federal Telif Hakkı Kanunu'nun (LFDA) eser sahibini gerçek kişi olarak tanımlayan 12. maddesi ile manevi hakları yaratıcıya bağlayan 18. maddesine dayanarak tescili reddetti. Federal İdari Yargı Mahkemesinin fikrî mülkiyet dairesi bu kararı onadı. Başvurucu doğrudan amparo yoluna gitti; Yüksek Mahkeme dosyayı önemi nedeniyle kendi önüne aldı.
Amparo Directo 6/2025 (AI-generated avatar) kararında hukuki soru neydi?
Mahkemenin cevaplaması gereken soru, LFDA'nın 12. ve 18. maddelerinin eser sahipliğini ve manevi hakları yalnızca gerçek kişilere tanımasının anayasaya ve Meksika'nın taraf olduğu uluslararası anlaşmalara uygun olup olmadığıydı. Başvurucu, bu düzenlemenin eşitlik ilkesini ihlal ettiğini ve kişi lehine (pro homine) yorumla eser sahipliği kavramının yapay zekâ sistemlerini de kapsayacak şekilde genişletilmesi gerektiğini savundu. Mahkeme ayrıca yalnızca yapay zekâ tarafından üretilen bir içeriğin, telif korumasının ön koşulu olan özgünlük şartını karşılayıp karşılayamayacağını değerlendirdi.
Meksika Yüksek Adalet Mahkemesi (Suprema Corte de Justicia de la Nación, SCJN) İkinci Dairesi ne karar verdi?
İkinci Daire amparo talebini reddetti ve tescil retinin hukuka uygun olduğuna karar verdi. Pérez-Llorca'nın karar özetine göre Daire, LFDA'nın 12. maddesi uyarınca yalnızca gerçek kişilerin eser sahibi olabileceğini, bu ayrımın eserin insan kişiliğinin bir yansıması olmasına dayanan nesnel ve makul bir ayrım olduğunu ve eşitlik ilkesini ihlal etmediğini belirtti. Yapay zekâ sistemleri mevcut verileri yeniden birleştirerek çalıştığından özerk bir yaratıcılık ortaya koymaz; bu nedenle yalnızca yapay zekâ ile üretilen içerik özgünlük şartını karşılamaz. Manevi haklar devredilemez ve kişiye sıkı sıkıya bağlı haklardır; bunları bir yapay zekâ sistemine tanımak hukuken mümkün değildir. Pro homine yorumu da eser sahipliğini insan dışındaki varlıklara genişletmek için kullanılamaz.
Amparo Directo 6/2025 (AI-generated avatar) kararı neden önemli?
Yorumcular bu kararı, Meksika Yüksek Mahkemesinin yapay zekâ ile üretilen içeriğin telif korumasını ilk kez açıkça ele aldığı karar olarak değerlendiriyor. Karar taslağı ABD'deki Thaler - Perlmutter kararına ve Birleşik Krallık Yüksek Mahkemesinin DABUS kararına atıf yapıyordu; insan yaratıcılığı şartında sonuç bu kararlarla aynı. İnsan katkısının hangi düzeyde korumayı mümkün kılacağı ise açık kaldı: yorumlara göre karar, esaslı insan katkısı olmayan içerikle sınırlı ve yapay zekâ destekli eserler için yasal düzenleme tartışmasını gündeme getirdi.
İlgili aşamalar
Daire 2 Temmuz 2025 oturumunda karar verdi; raportör Yargıç Lenia Batres Guadarrama'ydı. Mahkemenin yayımladığı karar taslağı (Wayback Machine kopyasından okundu), yapay zekâ ürünlerinin kamu malı (dominio público) olduğunu söyleyen paragraflar içeriyordu. Nexos ve Tax Today México'ya göre bu ifadeler oy birliğiyle nihai metinden çıkarıldı ve Daire 14 Temmuz'da bir bilgi notuyla aksi yöndeki haberleri düzeltti. Gerekçeli karar 28 Ağustos 2025'te yayımlandı. Nihai metne ulaşılamadığından hüküm özeti Pérez-Llorca'nın yorumuna dayanıyor. Bkz. thaler-v-perlmutter, aryeh-movement-v-akoth-ai-generated-works-kenya.