Olay
BOSCO, Ekolojik Dönüşüm Bakanlığının geliştirdiği ve referans elektrik tedarikçilerinin sosyal elektrik indirimi (bono social) başvurucularının "korunmaya muhtaç tüketici" şartlarını taşıyıp taşımadığını kontrol ettiği bir uygulamadır; başvurucunun verileri girildiğinde uygulama şartların karşılanıp karşılanmadığını bildirir. Fundación Ciudadana Civio, Eylül 2018'de Şeffaflık Portalı üzerinden uygulamanın teknik şartnamesini, test sonuçlarını ve kullanımdaki kaynak kodunu istedi. Şeffaflık ve İyi Yönetim Konseyi (CTBG) talebi kısmen kabul etti, ancak kaynak koduna erişimi fikrî mülkiyet gerekçesiyle reddetti. Merkezî İdare Mahkemesi 2021'de, Ulusal Mahkeme (Audiencia Nacional) 2024'te Civio'nun başvurularını reddetti.
Fundación Ciudadana Civio v. Consejo de Transparencia y Buen Gobierno (BOSCO) kararında hukuki soru neydi?
Yüksek Mahkemenin içtihat oluşturmak üzere cevaplaması gereken soru, sosyal yardımdan yararlanma şartlarının bir bilgisayar uygulamasıyla belirlendiği durumda, Şeffaflık Kanunu'nun (Ley 19/2013) 14 ve 16. maddeleri çerçevesinde bu uygulamanın kaynak kodunun verilmesi gerekip gerekmediğiydi. İdare, kaynak kodunun bir bilgisayar programı olarak fikrî mülkiyetle korunduğunu ve açıklanmasının kamu güvenliğini tehlikeye atacağını, bu nedenle Kanun'un 14(1)(j) ve 14(1)(d) maddelerindeki sınırların uygulanması gerektiğini savundu. Civio ise en azından kararı veren kod bölümüne erişim istedi.
İspanya Yüksek Mahkemesi (Tribunal Supremo), İdari Yargı Dairesi, Üçüncü Bölüm ne karar verdi?
Yüksek Mahkeme, kamu bilgisine erişimin bireysel olarak kullanılabilen anayasal bir hak olduğunu ve kamu idaresinin, özellikle sosyal hakların tanınmasında otomatik karar sistemleri kullanması hâlinde, şeffaflığın gerektiğinde kaynak koduna erişimi de kapsayabileceğini belirtti. BOSCO'nun bir bilgisayar programı olarak fikrî mülkiyetle korunduğunu kabul etti; ancak yetkisiz kullanım riskinin tek başına erişimi engelleyemeyeceğini, programın idarece kamu görevi için geliştirildiğini ve riskin kullanım ve yayma yasakları ya da gizlilik taahhüdü gibi önlemlerle azaltılabileceğini söyledi. Güvenlik riski somutlaştırılmamıştı. İşlevsel açıklama yeterli değildi; kodun hukuka uygunluğu ancak algoritmaya erişimle denetlenebilirdi. Mahkeme önceki kararları bozdu ve idareye kaynak kodunu Civio'ya vermesini emretti.
Fundación Ciudadana Civio v. Consejo de Transparencia y Buen Gobierno (BOSCO) kararı neden önemli?
Yüksek Mahkeme, kamu idaresinin kullandığı otomatik karar sistemlerinin kaynak koduna erişim hakkını içtihat niteliğinde bir hükümle tanıdı. Mahkeme, otomatik sistemlerin hata etkisini çoğaltabileceğine ve gerekçe göstermeyen sonuçların itiraz hakkını zayıflattığına dikkat çekti. Kararın konusu kural tabanlı bir uygulama olsa da gerekçe, sosyal hakları etkileyen yapay zekâ sistemleri dâhil olmak üzere kamuda kullanılan algoritmik karar sistemlerinin şeffaflığına ilişkin tartışmalarda temel bir referans hâline geldi.
İlgili aşamalar
Önceki aşamalar: CTBG, 18 Şubat 2019 (R/0701/2018); Merkezî İdare Mahkemesi No. 8, 30 Aralık 2021; Audiencia Nacional, 30 Nisan 2024 (istinaf 51/2022). Duruşma 8 Temmuz 2025'te yapıldı, raportör Yargıç Juan Pedro Quintana Carretero. Yüksek Mahkemenin basın duyurusu 17 Eylül 2025 tarihli. Kodun fiilen teslim edilip edilmediği doğrulanamadı. Kamu sektöründe algoritmalar için bkz. syri-welfare-algorithm-hague ve colombia-constitutional-court-chatgpt-judge.