Olay
Roberto Mata, havayolu şirketi Avianca aleyhine New York eyalet mahkemesinde (Supreme Court of the State of New York, New York County) dava açtı. Avianca 22 Şubat 2022'de davayı ABD New York Güney Bölgesi Federal Bölge Mahkemesine (U.S. District Court for the Southern District of New York) taşıdı. Avianca, taleplerin Montreal Sözleşmesi uyarınca zamanaşımına uğradığını ileri sürerek davanın reddini istedi. Davacı vekillerinin 1 Mart 2023'te verdiği cevap dilekçesinde gerçekte var olmayan birkaç mahkeme kararına atıf yapıldı. Avukatlardan biri bu kararları ChatGPT ile üretmişti. Karşı taraf ve mahkeme kararları bulamayınca avukatlar dilekçeyi geri çekmedi; üstelik sahte kararların sözde metinlerini ekleyen bir beyan sundular. Mahkeme, gerekçe gösterme kararlarının ardından 8 Haziran 2023'te yaptırım duruşması yaptı.
Hukuki soru
Mahkemenin, avukatların ve bürolarının Federal Hukuk Muhakemeleri Kuralları'nın 11. kuralını (Rule 11) ihlal edip etmediğini belirlemesi gerekiyordu. Bu kural, dilekçeyi imzalayan avukatı ileri sürülen hukuki görüşlerin mevcut hukuka dayandığını denetlemekle yükümlü kılar. Yaptırımın bu kurala mı yoksa mahkemenin doğal yetkisine mi dayanacağı da tartışıldı. Ayrıca avukatların öznel kötü niyetle hareket edip etmediği sorusu vardı. Bu soru, kararların varlığı ilk kez sorgulandıktan sonra avukatların nasıl davrandığına bağlıydı.
Karar
Yargıç P. Kevin Castel yaptırım uyguladı. Karara göre güvenilir bir yapay zekâ aracından yardım almak kendi başına uygunsuz değildir; ancak mevcut kurallar avukatlara sundukları belgelerin doğruluğunu denetleme görevi yükler. Avukatlar sahte kararları sunduklarında ve mahkeme bunların varlığını sorguladıktan sonra da arkalarında durduklarında bu görevi terk etmişlerdi. Mahkeme avukatların kötü niyetle hareket ettiğini tespit etti ve büroyu da müteselsilen sorumlu tuttu. Avukatların, karar ekli birer mektupla müvekkillerini ve sahte kararların yazarı olarak adı geçen her yargıcı bilgilendirmesine, ayrıca mahkeme veznesine 5.000 dolar para cezası ödemesine hükmetti. Zorla alınan özrün samimi olmayacağını belirterek özür dilenmesini şart koşmadı.
Neden önemli
Mata v. Avianca, yapay zekânın uydurduğu atıflara ilişkin en çok bilinen erken dönem kararıdır. Mahkeme yapay zekâ kullanımını tek başına kusur saymadı. Kusuru, atıfların doğrulanmamasında ve sorun ortaya çıktıktan sonra mahkemeye karşı dürüst davranılmamasında gördü. Karar mevcut özen ve doğruluk yükümlülüklerine dayandığı için hatayı hangi aracın ürettiğinden bağımsız olarak uygulanabilir.