Olay
Haziran 2025'te öğretmenler, öğrenciler, veliler ve bazı kuruluşlar, Mississippi'nin kamu okulları ve üniversitelerinde çeşitlilik, eşitlik ve kapsayıcılık (DEI) programlarını sınırlayan Nisan 2025 tarihli House Bill 1193 sayılı yasasına karşı, yasa uygulanmadan önce dava açtı ve yasanın Birinci Ek Madde'ye aykırı ve belirsiz olduğunu ileri sürdü. Mississippi Güney Bölgesi Federal Mahkemesi hâkimi Henry Wingate'in 20 Temmuz 2025'te verdiği geçici tedbir kararında, istinaf mahkemesine göre, davada yer almayan kişiler taraf gösterilmiş, dosyada bulunmayan beyanlara dayanılmış ve yasa yanlış aktarılmıştı. Mahkeme bu kararı gerekçe göstermeden, 20 Temmuz tarihli görünen düzeltilmiş bir metinle değiştirdi. Hâkim Ekim 2025'te yazdığı mektupta hataları bir yardımcısının yapay zekâ kullanımına bağladı. 18 Ağustos 2025'te ihtiyati tedbir kararı verildi.
Hukuki soru
Eyalet tarafı ihtiyati tedbire karşı istinafa başvurdu. Heyetin önce, ilk derece mahkemesinin uyguladığı hukuki ölçütler karşısında tedbirin ayakta kalıp kalamayacağını değerlendirmesi gerekiyordu; özellikle ABD Yüksek Mahkemesi'nin Moody v. NetChoice kararındaki ifade özgürlüğüne dayalı soyut iptal davası çerçevesi ve Trump v. CASA kararındaki tedbirin kapsamına ilişkin ölçütler söz konusuydu. Heyet ayrıca, Beşinci Daire'nin olağanüstü ve nadiren başvurulan bir yetki olarak tanımladığı, davanın geri gönderildikten sonra başka bir hâkime verilmesi yetkisini kullanıp kullanmayacağına karar verecekti. Duruşmada, tedbir kararına atıfla dahil edilen “düzeltilmiş” metnin hâlâ var olmayan bir Dördüncü Daire kararına atıf yaptığı ortaya çıktı.
Karar
Hâkim Jerry E. Smith'in yazdığı kararla heyet tedbiri kaldırdı ve Mississippi Güney Bölgesi Mahkemesi başkanına davayı başka bir hâkime vermesini emretti. Heyete göre ilk derece mahkemesi Moody analizini yapmamış, hukuki belirsizliği başarı ihtimali aramak yerine yasayı “durdurmak” için bir gerekçe saymış ve CASA kararını tedbirin kapsamı bakımından yanlış okumuştu. Dairenin iki ölçütü de davanın başka hâkime verilmesini gerektiriyordu: uydurma içeriği kararın neden ayakta kaldığını açıklamadan çıkaran hâkimin önceki görüşlerinden sıyrılmakta zorlanacağı beklenebilirdi ve nesnel bir gözlemci yargılamanın tarafsızlığından kuşku duyabilirdi. Heyet yeni hâkimin uygulayacağı hukuku da ortaya koydu. Hâkim Haynes yalnızca son paragrafa katıldı.
Neden önemli
Avukatların dilekçelerine ilişkin yaptırım kararlarından farklı olarak bu dosyada uydurma içerik hâkimin kendi kararlarında yer aldı. İstinaf mahkemesi, hukuki hatalara ilişkin tespitlerinin yanında bunu da davayı başka hâkime verme kararında dikkate aldı. Heyetin, davanın başka hâkime verilmesi kararının çerçevesini çizdiğini belirttiği olaylar arasında kararın gerekçesiz değiştirilmesi, düzeltilmiş metnin geriye tarihlenmesi ve özgün metnin dosyaya geri konulması talebinin reddedilmesi de yer alıyor. Karar House Bill 1193'ün Anayasa'ya uygunluğu hakkında hüküm kurmuyor; bu soruyu yeni hâkim inceleyecek.
İlgili aşamalar
Heyet Hâkimler Smith, Haynes ve Engelhardt'tan oluştu. Geçici tedbir kararı 20 Temmuz 2025'te, ihtiyati tedbir kararı 18 Ağustos 2025'te verilmişti (S.D. Miss. No. 3:25-CV-417); ilk derece hâkiminin mektubu 2 Ekim 2025 tarihlidir. Hâkim Haynes ayrı görüşünde, öğretmenlerin öğrencilere Title VII'de sayılan ayrımcılık yasaklarını öğretmekten hiçbir şekilde alıkonulmaması gerektiğini vurguladı. Dava, başka hâkime verilmek üzere ilk derece mahkemesine döndü. Yapay zekâ ile üretilmiş uydurma kaynaklara ilişkin diğer kararlar için bkz. mata-v-avianca, ayinde-v-haringey-fake-citations ve arihq-v-sante-quebec-ai-arbitral-award-annulled; hâkimlerin yapay zekâ kullanımı için bkz. colombia-constitutional-court-chatgpt-judge.
Sitedeki ilgili yazılar
- Hâkim Yapay Zekâ Kullandı, ABD'de Dava Başka Hâkime Verildi
- İki Bin Uydurma Atıf: Yapay Zekâ Halüsinasyonu Dosyaları Hukuk Mesleğine Ne Öğretiyor?
- "Hâkimin Yerini Alamaz": Anayasa Mahkemesi İlkelerini Açıklarken Belediyelere Yapay Zekâ Talimatı Verildi
- Kaliforniya, Avukat ve Hakemlerin Yapay Zekâ Kullanımını Kanuna Bağladı: SB 574 Neler Öngörüyor?