Güncellendi: 1 Kasım 2026. Metin, Türk ve AB hukukundaki sorumluluk yollarına atıf ve bağlantılarla yeniden yazıldı.

Yapay zekâ ajanı kendi başına hareket ettiğinde ilk hesap veren genellikle onu devreye alan işletmedir; çünkü yazılımın kendisi hak ve borç sahibi olamaz. Olayın özelliklerine göre sorumluluk, sözleşme ve haksız fiil kuralları (Türkiye'de Türk Borçlar Kanunu, TBK), geliştiriciye karşı ürün sorumluluğu (AB'de 9 Aralık 2026'dan sonra piyasaya sunulan ürünler için (AB) 2024/2853 sayılı Direktif) ve AB Yapay Zekâ Tüzüğü yükümlülükleri üzerinden işler. Ajanları ayrıca düzenleyen bir kanun yok. Bu yazı için yapılan incelemede bu konuda yayımlanmış bir yüksek mahkeme kararı da bulunamadı; dolayısıyla aşağıdaki Türk hukuku değerlendirmesi genel hükümlerin bir yorumudur.

Yapay zekâ ajanının kendisi sorumlu olabilir mi?

Hayır. Türk Medeni Kanunu'nun 8. maddesi hak ehliyetini insanlara tanır; tüzel kişiler ise Kanun'da ayrıca düzenlenir. Yazılıma böyle bir ehliyet veren bir hüküm yoktur. Başka ülkelerde mahkemeler de aynı noktadan başlıyor. Çin basınındaki haberlere göre Hangzhou İnternet Mahkemesi, yapay zekânın medeni hukukta kişiliği olmadığına ve irade açıklayamayacağına karar verdi. Moffatt v. Air Canada kararında Kanada'daki bir uyuşmazlık kurulu, sohbet botunun havayolundan ayrı olduğu savını reddetti ve 650,88 Kanada doları tazminata hükmetti; ancak bu küçük uyuşmazlık kararının bağlayıcı emsal gücü yoktur.

O hâlde asıl soru, hangi kişinin hesap vereceğidir: ajanı kullanan, geliştiren, araç sağlayıcısı veya hedefi belirleyen kullanıcı.

Ajanın yaptığı sözleşme şirketi bağlar mı?

Pekâlâ bağlayabilir; cevap, şirketin karşı tarafta yarattığı yetki görüntüsüne bağlıdır. TBK m. 1'e göre sözleşme, tarafların karşılıklı ve birbirine uygun irade açıklamalarıyla kurulur; bu açıklama açık veya örtülü olabilir. Ajan kişi olmadığından m. 40 anlamında "temsilci" sayılması güçtür. Daha doğal yorum, şirketin bir araç aracılığıyla irade açıkladığı, yetkinin kapsamına ilişkin sorularda ise temsil kurallarının kıyasen uygulanacağıdır.

Bu kurallar şu yönü gösteriyor:

  • Temsil yetkisi üçüncü kişilere bildirilmişse kapsamı bu bildirime göre belirlenir (TBK m. 41). Şirket içinde kalan sınırlar, onları hiç görmemiş karşı tarafa karşı işe yaramayabilir.
  • Yetkisiz yapılan işlem ancak onaylanırsa temsil olunanı bağlar. Karşı taraf, temsil olunandan işlemi onaylayıp onaylamayacağını uygun bir süre içinde bildirmesini isteyebilir (TBK m. 46).
  • Medeni Kanun'un 2. maddesindeki dürüstlük kuralı makul güveni korur. Şirketin alan adını ve imza bloğunu kullanan ajan böyle bir güven doğurur.

Bilinen bir hataya geç tepki vermek de risklidir; çünkü olaylar onama olarak yorumlanabilir. Sitedeki yapay zekâ ajanı sorumluluğu rehberi senaryolar ve şablon sunuyor. Ancak mahkemeler dışa dönük beyanlarda aynı sonuca varmıyor: Haberlere göre Hangzhou mahkemesi sohbet botunun kendiliğinden ürettiği tazminat "sözünün" işleteni bağlamadığına karar verirken, Moffatt kararı havayolunu yanlış bilgiden sorumlu tuttu.

Ajan sözleşme dışında birine zarar verirse ne olur?

Türk haksız fiil hukukunda her birinde ispat yükü farklı olan üç olası yol vardır.

  • Kusur (TBK m. 49 ve 50). Zarar gören, zararı ve zarar verenin kusurunu ispat eder. Ajan bakımından kusur, bir kişinin veya şirketin hatalı tasarımı, gözetimi veya kurulumu anlamına gelir.
  • Adam çalıştıranın sorumluluğu (TBK m. 66). İşveren, gerekli özeni gösterdiğini ispat etmedikçe çalışanının verdiği zarardan sorumludur. 66. maddenin 3. fıkrası, işletmede adam çalıştıranın çalışma düzeninin zararı önlemeye elverişli olduğunu ispat etmedikçe işletme faaliyetlerinden doğan zarardan sorumlu olduğunu ekler. Ajan çalışan değildir; ancak bu örgütsel özen yükümlülüğü, bu yazının yorumuna göre kötü yönetilen otomasyona iyi uyar.
  • Tehlike sorumluluğu (TBK m. 71). Bu kusursuz sorumluluk yolu, tüm özen gösterilse bile sıkça veya ağır zarar doğurmaya elverişli işletmeler için geçerlidir. Çoğu ofis ajanı bu ölçütü karşılamaz; fiziksel veya kritik süreçleri yöneten ajanlar ise daha zor örneklerdir.

Tazminat istemi, zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren iki yılda, her hâlde fiilden itibaren on yılda zamanaşımına uğrar; ceza kanunları daha uzun bir süre öngörüyorsa o süre uygulanır (TBK m. 72). Sitedeki algoritma hatası yazısı konuyu daha ayrıntılı ele alıyor. Sözleşme taraflarında TBK m. 112 alacaklı için daha elverişlidir: borçlu, kusursuz olduğunu ispat etmek zorundadır. m. 116 borçluyu yardımcı kişilerin fiillerinden de sorumlu tutar; bu hükmün yazılıma uygulanıp uygulanmayacağı açık değildir. m. 115'e göre ağır kusurdan sorumsuzluk anlaşması kesin olarak hükümsüzdür.

Yeni AB Ürün Sorumluluğu Direktifi kapsamında geliştiriciye dava açılabilir mi?

Bazı zararlar için evet. 2024/2853 sayılı Direktif, 9 Aralık 2026'dan sonra piyasaya sunulan veya hizmete alınan ürünlere uygulanır; bu tarih aynı zamanda iç hukuka aktarma tarihidir.

  • Yazılım ürün sayılır. m. 4/1 yazılımı ürün olarak sayar; 13. gerekçe, cihazda, bulutta veya hizmet olarak sunulmasına bakılmaksızın yapay zekâ sistemi sağlayıcılarının üretici sayılacağını söyler. Ticari faaliyet dışında geliştirilen veya sunulan özgür ve açık kaynak yazılım kapsam dışıdır (m. 2/2).
  • Öğrenme de hesaba katılır. Ayıp değerlendirilirken ürünün öğrenmeye veya yeni özellik kazanmaya devam etme yeteneği dikkate alınır (m. 7/2-c).
  • AB dışındaki üretici de kurtulamaz. İthalatçı, yetkili temsilci ve bunlar yoksa sipariş karşılama hizmeti sağlayıcısı sorumlu olabilir (m. 8/1-c). Ürünü üreticinin denetimi dışında esaslı biçimde değiştiren de üretici sayılır (m. 8/2).
  • İspat kolaylaşır. Mahkeme delil açıklanmasına karar verebilir (m. 9). Teknik karmaşıklık ispatı aşırı zorlaştırıyorsa ayıp veya nedensellik karine olarak kabul edilebilir (m. 10).
  • Sorumsuzluk kaydı işlemez (m. 15).

Önemli bir sınır var: yalnızca gerçek kişiler talepte bulunabilir ve yalnızca ölüm veya bedensel zarar, mesleki olmayan mal zararı ve mesleki olmayan verinin yok olması ya da bozulması için (m. 6). Yanlış ödeme yapan ajan yüzünden para kaybeden şirket Direktif'in dışındadır; m. 2/4'ün koruduğu sözleşme veya ulusal haksız fiil hukukuna başvurmalıdır. Ayrı bir öneri olan Yapay Zekâ Sorumluluğu Direktifi ise geri çekildi. Komisyon'un AB Resmî Gazetesi'nde 6 Ekim 2025'te yayımlanan duyurusu öneriyi geri çekilenler arasında sayıyor; kararın Komisyon'un 16 Temmuz 2025 tarihli toplantısında onaylandığını, gerekçelerin COM(2025) 45 belgesinin IV. ekinde yer aldığını belirtiyor.

Türkiye'de 7223 sayılı Kanun, ürünün verdiği zarardan imalatçı ve ithalatçıyı sorumlu tutuyor, sözleşmeyle sorumluluğun kaldırılmasını yasaklıyor ve üç ve on yıllık zamanaşımı öngörüyor (m. 6). Kanun ürünü "her türlü madde, müstahzar veya eşya" olarak tanımlıyor ve uygunsuzluk ile zarar arasında nedensellik arıyor (m. 3 ve 6). Yazılımdan söz etmediği için bağımsız bir ajana uygulanması belirsizdir.

AB Yapay Zekâ Tüzüğü ajan kullananlardan ne istiyor?

Tüzük ajanları ayrı bir kategori olarak düzenlemiyor; yükümlülükler ajanın ne yaptığına bağlı. Ayrıca bu bir düzenleyici metindir, tek başına tazminat hakkı yaratmaz.

  • m. 50/1: 2 Ağustos 2026'dan beri sağlayıcılar, açık olmadıkça kişilerin yapay zekâyla muhatap olduğunu anlayacağı biçimde tasarım yapmalıdır.
  • m. 26: ajanın kullanımı Ek III'e giriyorsa, örneğin iş adaylarını sıralıyorsa, uygulayıcı 2 Aralık 2027'den itibaren ((AB) 2026/1744) kullanım talimatlarına uymalı, yetkin insan gözetimi atamalı, sistemi izlemeli, risk doğarsa durdurmalı ve kayıtları en az altı ay saklamalıdır.
  • m. 14: yüksek riskli sistemlerde gözetim önlemleri risklerle, özerklik düzeyiyle ve kullanım bağlamıyla orantılı olmalıdır.
  • m. 25/1-c: genel bir ajanı Ek III'teki bir kullanıma uyarlayan şirket, yüksek riskli sistemin sağlayıcısı olur.

Bu yükümlülüklerin ihlali 15 milyon avroya veya cironun %3'üne kadar para cezası doğurabilir (m. 99/4). İhlal, Direktif'in m. 10/2-b hükmü bakımından ayıp karinesini de destekleyebilir; bu nokta henüz sınanmadı. Ajan kişiler hakkında karar veriyorsa GDPR m. 22 ve KVKK m. 11/1-g de devreye girer. Şirket içi yapı için kurumsal yapay zekâ sorumluluğu yazısına bakılabilir.

Kuruluşlar bu riski nasıl yönetebilir?

Yukarıdaki yolların çoğu, kuruluşun neyi kurduğunu gösterebilmesine dayanıyor; bu yüzden en önemlisi kayıttır.

  • Yetkiyi yazılı hâle getirmek. Ajanın tek başına ne yapabileceği, neyin onay gerektirdiği, harcama sınırları tanımlanmalı ve gerektiğinde karşı tarafa bildirilmelidir.
  • Kayıt tutmak. Hedefler, adımlar, araç çağrıları ve erişilen veriler, TBK m. 66/3 savunmasını ve delil taleplerine verilecek cevabı destekler.
  • Sözleşmede riski paylaştırmak. Tedarikçi şartları güvenliği, güncellemeleri ve rücuyu, TBK m. 115'in sınırları içinde düzenlemelidir.
  • Bir insan sorumlu belirlemek. Ajanı durdurma ve işlemlerini hızla reddetme veya onaylama yetkisi birinde olmalıdır.

Tedarikçiler de bu riskin dışında değildir. Derdest bir ABD davası olan Mobley v. Workday'de mahkeme, 2024 tarihli ara kararında aday eleme yazılımı sağlayıcısının işverenin "temsilcisi" olarak sorumlu olabileceğine karar verdi.

Sık sorulan sorular

Yapay zekâ ajanı hata yaparsa kim sorumlu olur?

Yazılımın Türk hukukunda kişiliği olmadığından, ilk hesap veren genellikle yapay zekâ ajanını devreye alan işletmedir. Bu işletme daha sonra sözleşme veya ürün sorumluluğu kuralları üzerinden geliştiriciye ya da tedarikçiye başvurabilir. Yolu, zararı kimin nasıl gördüğü belirler.

Yapay zekâ ajanının yaptığı sözleşme Türkiye'de geçerli mi?

Geçerli olabilir. Türk Borçlar Kanunu'na göre sözleşme irade açıklamalarıyla kurulur ve yetkinin kapsamı üçüncü kişilere bildirilene göre belirlenir (TBK m. 1 ve 41). Bir ajanın kendi adına görüşme yapmasına izin veren şirket bağlanma riski taşır. Bu konuda yayımlanmış bir yüksek mahkeme kararı bulunamadı.

AB Ürün Sorumluluğu Direktifi yapay zekâ yazılımını kapsıyor mu?

Evet. (AB) 2024/2853 sayılı Direktif, 9 Aralık 2026'dan sonra piyasaya sunulan ürünlerde yazılımı ürün, yapay zekâ sistemi sağlayıcılarını üretici sayar. Yalnızca gerçek kişiler ölüm veya yaralanma, mesleki olmayan mal zararı ya da mesleki olmayan veri kaybı için talepte bulunabilir. Salt ticari kayıplar kapsam dışıdır.

Kaynaklar: 6098, 4721, 7223 ve 6698 sayılı Kanunlar (mevzuat.gov.tr); (AB) 2024/2853 sayılı Direktif; (AB) 2024/1689, 2026/1744 ve 2016/679 sayılı Tüzükler; bu sitedeki karar özetleri (1 Kasım 2026'da okundu). Yapay Zekâ Sorumluluğu Direktifi önerisinin geri çekilmesi C/2025/5423 sayılı AB Resmî Gazetesi duyurusuna dayanıyor. Türk hukuku değerlendirmesi genel hükümlerin yorumudur, yerleşik içtihat değildir. Genel bilgi niteliğindedir, hukuki görüş değildir.