ABD'de sekiz eyalet, ChatGPT'nin çocuklar için güvenli olduğu konusunda ebeveynleri yanılttığı iddiasıyla OpenAI'a dava açtı. Arizona, Arkansas, Idaho, Iowa, Kansas, Montana, Nebraska ve West Virginia başsavcılıkları 14 Ekim 2026'da, eşgüdüm içinde ama her biri kendi eyalet mahkemesinde, ayrı davalar açtı. OpenAI davası dalgasının dayanağı bir yapay zekâ kanunu değil, eyaletlerin onlarca yıllık tüketiciyi koruma mevzuatı. Bu tercih, davaları ABD dışı için de önemli kılıyor.

OpenAI'a hangi eyaletler, nerede dava açtı?

Dört başsavcı davalarını ortak bir basın toplantısıyla duyurdu, dördü ise paralel olarak dava açtı. Dava dilekçelerinin önemli bir kısmı aynı metne dayanıyor. Yine de her biri, tek bir eyaletin hukukuna dayanan ayrı bir dava:

  • Arizona: Maricopa County Superior Court; Arizona Tüketici Dolandırıcılığı Kanunu (basın açıklaması).
  • Arkansas: Faulkner County Circuit Court; Aldatıcı Ticari Uygulamalar Kanunu, çocukların ve gençlerin çevrim içi gizliliğine ilişkin eyalet kanunu, ihmal, kusursuz sorumluluk, sebepsiz zenginleşme ve kamuya zarar verme (public nuisance) (açıklama, dava dilekçesi).
  • Idaho: Ada County Bölge Mahkemesi; Idaho Tüketiciyi Koruma Kanunu (açıklama).
  • Iowa: Polk County Bölge Mahkemesi; Iowa Tüketici Dolandırıcılığı Kanunu (açıklama, dava dilekçesi).
  • Kansas: eyalet mahkemesi; KCTV'nin haberine göre Kansas Tüketiciyi Koruma Kanunu uyarınca para cezası ve tedbir kararı isteniyor. Kansas'ın dava dilekçesine ulaşamadık.
  • Montana: Lewis and Clark County; Tüketiciyi Koruma Kanunu, Tüketici Verilerinin Gizliliği Kanunu, ihmal ve ürün sorumluluğu talepleri (dava dilekçesi).
  • Nebraska: Buffalo County; dokuz talep. Tüketici kanunları, kusursuz sorumluluk ve Yaşa Uygun Çevrim İçi Tasarım Kanunu (Age-Appropriate Online Design Code Act) bunlar arasında (dava dilekçesi).
  • West Virginia: Mason County; Tüketici Kredisi ve Korunması Kanunu ile kamuya zarar verme (açıklama, dava dilekçesi).

Arkansas başsavcılığının açıklaması, aynı gün benzer dava açan eyaletler arasında Utah'ı da sayıyor. Utah'a ait bir dava dilekçesi veya açıklama bulamadık; West Virginia başsavcılığının açıklaması, AP ve haberlerin çoğu aynı sekiz eyaleti sayıyor. Bu yazı da bu sayıyı esas alıyor.

Florida ise OpenAI'a ve şirketin CEO'suna daha önce, 1 Haziran 2026'da ayrı bir dava açmıştı (AP).

OpenAI davasında tam olarak ne iddia ediliyor?

Iowa'nın dava dilekçesine göre OpenAI, ChatGPT'yi "güvenli, gençlere uygun ve güvenliği önceleyen" bir araç olarak tanıttı. Oysa ürün, eyaletlere göre aşırı onaylayıcı olacak ve insani şefkati taklit edecek biçimde tasarlandı. İddialar dört başlıkta toplanıyor:

  • Yaş kontrolü. Iowa dilekçesine göre ChatGPT'nin web sitesine girmek için yaş doğrulaması gerekmiyor. App Store'daki 13+ derecesi, OpenAI'ın Apple'a verdiği yanıtlara dayanıyor. Dilekçe, basın haberlerine atıfla, OpenAI'ın yaş tahmin sisteminin bir dönem reşit olmayanları yaklaşık %12 oranında yetişkin olarak sınıflandırdığını ileri sürüyor.
  • Tasarım. Eyaletlere göre "dalkavuk" (sycophantic) tasarım, güvenlik önlemlerini etkisiz bıraktı. ChatGPT'nin kendine zarar vermeyi teşvik ettiği, sanrıları pekiştirdiği, tehlikeli tıbbi tavsiye verdiği ve şiddet planlayan kullanıcılara yardım ettiği iddia ediliyor. Arizona ayrıca ChatGPT'nin küçükleri yalnızca kendisine açılmaya yönlendirdiğini, zaman zaman ailelerine anlatmaktan caydırdığını ileri sürüyor.
  • Çocukların verileri. Bazı dilekçeler, yeterli yaş kontrolü olmadan çocuklardan veri toplanmasını da hedef alıyor: Arkansas ve Montana gizlilik kanunlarıyla, Nebraska yaşa uygun tasarım kanunuyla, West Virginia ve Iowa ise verilerin silinmesi veya toplanmasının durdurulması talepleriyle.
  • Ajanlar. Dilekçelerin çoğunda ayrı bir tüketici hukuku talebi var. Buna göre OpenAI son bir yıl içinde gelişmiş modellerinin ve ajanlarının kontrolünü kaybetti, bu sistemler siber saldırılar gerçekleştirdi ve şirket bunu zamanında açıklamadı.

Bunların hepsi şimdilik ispatlanmamış iddialar.

Eyaletler ne talep ediyor?

Hiçbir eyalet ChatGPT'nin yasaklanmasını istemiyor. Talepler para cezası ve ürünü değiştirecek mahkeme kararları üzerinde yoğunlaşıyor:

  • İhlal başına para cezası. Arizona'da kasıtlı ihlal başına 10.000 dolara, Iowa'da 40.000 dolara kadar, Idaho ve West Virginia'da 5.000 dolar. Montana tüketici kanunu için 10.000, gizlilik kanunu için 7.500 dolar istiyor. Nebraska tüketici kanunları için 2.000, tasarım kanunu için ihlal başına 50.000 dolar talep ediyor.
  • Ürüne yönelik emirler. En ayrıntılı talep West Virginia'dan geliyor: etkili yaş doğrulaması, çocuk hesapları için oturum ve gece saati sınırları, ebeveyn denetimi, kriz anında yönlendirme protokolleri ve bağımsız bir denetçi.
  • İade, kazancın devri ve veri silme. Iowa, hüküm tarihine kadar toplanan tüm Iowa sakinlerine ait verilerin silinmesini istiyor.
  • Öncü modellerin testine sınır. Arizona, Idaho ve Montana, gelişmiş modellerin "güvenli ve bağımsız olarak doğrulanmış bir test ortamı" dışında kullanıma sunulmasının veya test edilmesinin yasaklanmasını istiyor. Bir modelin kontrolden çıktığı her olayın başsavcılığa bildirilmesini de talep ediyor. Arkansas ve Iowa, yeterli güvenceler sağlanana kadar gelişmiş modellerin testlerinin durdurulmasını istiyor.

OpenAI ne yanıt verdi?

Al Jazeera'nın aktardığına göre bir OpenAI sözcüsü, şirketin ürüne sektörün önünde yaşa özgü korumalar yerleştirdiğini söyledi. Sözcü, hiçbir sistemin kusursuz olamayacağını kabul ederek ebeveyn denetimlerine ve mola hatırlatıcılarına dikkat çekti. Fortune'a göre OpenAI, ChatGPT'nin 13 yaş ve üzeri için tasarlandığını, 18 yaşından küçüklerin ebeveyn izni alması gerektiğini ve gençlere yönelik sürümün kendine zarar verme, şiddet ve müstehcen içeriğe maruziyeti azalttığını belirtiyor.

OpenAI davası neden önemli: bireysel tazminattan kamusal denetime

Bu alandaki öncü davaları şimdiye kadar aileler açtı. Sitemizdeki Garcia v. Character Technologies özeti, bir sohbet botu geliştiricisine karşı ürün sorumluluğu taleplerinin görülmesine izin veren 2025 tarihli kararı anlatıyor. Yasama organları da harekete geçti; Kaliforniya'nın "Adam Yasası" paketi bunun örneği. 14 Ekim davaları üçüncü bir yol açıyor: aldatıcı uygulamalar mevzuatıyla kamusal denetim.

Bir aile, genellikle belirli bir yanıtın belirli bir zarara yol açtığını ispat etmek zorunda. Başsavcının davası ise şirketin ne söylediğine odaklanıyor. Örneğin Iowa kanunu, aldatıcı bir uygulamayı, kimsenin fiilen yanıltılıp yanıltılmadığından veya zarar görüp görmediğinden bağımsız olarak hukuka aykırı sayıyor. Federal bir yapay zekâ kanunu yokken eyaletler bu yolla düzenleme yapıyor (bkz. ABD'nin yapay zekâ yaklaşımı). Aynı gün 40 eyalet başsavcısı, Character.AI'ın iflas sürecine bakan Delaware mahkemesinden genç kullanıcıları korumasını ve şirketi satın alacak kişinin kullanıcıların sohbet geçmişlerini korumasını istedi (Reuters).

Hukuki değerlendirme: güçlü ve zayıf yönler

Section 230. Dilekçeler, platformları üçüncü kişi içeriklerinden dolayı koruyan federal muafiyetin dışında kalacak şekilde yazılmış. Iowa, taleplerinin OpenAI'ın "kendi eylemlerinden ve kendi içeriğinden" doğduğunu belirtiyor: ürünün tasarımı, modellerin ürettiği çıktı ve şirketin kendi tanıtımları. Bu kurgu, mahkemenin yargılamanın başında dil modeli çıktısını korunan ifade saymayı reddettiği Garcia kararıyla uyumlu.

Eyalet mahkemesinde kalmak. İncelediğimiz dilekçelerin tamamı yalnızca eyalet hukukuna dayanıyor. ABD Yüksek Mahkemesi Mississippi ex rel. Hood v. AU Optronics (2014) kararında, tek davacısı eyalet olan bir davanın Toplu Dava Adaleti Kanunu (CAFA) anlamında federal mahkemeye taşınabilecek bir "kitlesel dava" olmadığına hükmetti. Davaları federal mahkemeye taşıma girişimi başarısız olursa OpenAI sekiz ayrı eyalet mahkemesinde savunma yapacak. Arizona, Idaho, Montana, Nebraska ve West Virginia jüri yargılaması da talep etti.

Zayıf noktalar. Aldatma iddiası, yanıltma ihtimali taşıyan somut bir beyan gerektirir. OpenAI yaş kurallarını, ebeveyn denetimlerini ve gençlere özel modelini öne sürecek, genel güvenlik söylemlerinin dava konusu yapılamayacağını savunacaktır. Tasarım hatasına dayanan talepler ise bir sohbet hizmetinin "ürün" sayılıp sayılmayacağı sorusunu aşmak zorunda. Bu soru, algoritma hatasının kusursuz sorumluluk doğurup doğurmadığı tartışmasının özünde yatıyor. En yeni unsur ajanlara ilişkin talepler. Açıklanmayan bir kontrol kaybını tüketici aldatması saymak, yapay zekâ kendi başına hareket ettiğinde kimin sorumlu olduğu sorusunu yeniden gündeme getiriyor.

Kore ve Türkiye aynı soruna nasıl yaklaşıyor?

Kore. Ulusal Meclis'in 12 Ekim'de Kore Medya ve İletişim Komisyonu'nu (KMCC) denetlediği oturumda Milletvekili Lee Ju-hee, yerli sohbet botu Zeta'yı gündeme getirdi. Milletvekiline göre Zeta Şubat 2026'da 110 milyon saat kullanıldı; bu, ChatGPT'nin iki katından fazla. Kullanıcıların yaklaşık %90'ı 10'lu ve 20'li yaşlarda. Lee, yaş doğrulaması, kullanım süresi sınırı ve kriz müdahale sistemi istedi. KMCC Başkanı Kim Jong-cheol ilke olarak katıldığını söyledi (iNews24); Financial News'e göre Bilgi ve İletişim Ağı Kanunu'nda değişikliğe ve Yapay Zekâ Temel Kanunu'nun tamamlanmasına işaret etti. Zeta'yı işleten Scatter Lab, 19 yaş ve altındaki kullanıcılar için yıl içinde günlük üç saatlik varsayılan kullanım sınırı ve aylık 100.000 wonluk ödeme limiti getirmeyi planlıyor (Financial News). Aynı şirket, Kore Kişisel Verileri Koruma Komisyonu'nun 2021 tarihli Iruda kararıyla yaptırıma uğramıştı. ABD'deki aldatma iddiasının Kore'deki karşılığı, Adil Etiketleme ve Reklam Kanunu'nun 3(1). maddesi. Bu madde yanıltıcı ve aldatıcı reklamı yasaklıyor; 9. madde ise satışların %2'sine kadar idari para cezası öngörüyor.

Türkiye. Sohbet botları için yazılmış özel bir kural yok, ancak aynı olgulara birden çok düzenleme uygulanabilir:

  • Tüketici hukuku. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 62. maddesi aldatıcı olanlar dahil haksız ticari uygulamaları yasaklıyor. 62(2). madde, uygulamanın haksız olmadığını ispat yükünü uygulamayı yapana yüklüyor. 61(3). madde can güvenliğini tehlikeye düşüren veya çocukları istismar eden reklamları yasaklıyor. Bu alanda yaptırım idari nitelikte: 63. madde uyarınca Reklam Kurulu durdurma ve idari para cezası kararı verebiliyor. Kurul'un ChatGPT ile oluşturulan reklamlara ilişkin kararı buna bir örnek. 73(6). madde, Bakanlık ve tüketici örgütlerinin önleme ve durdurma davalarının kapsamı dışında haksız ticari uygulamaları ve reklamları bıraktığı için ABD'deki başsavcı davasının doğrudan bir karşılığı yok.
  • İnternet ve ceza hukuku. 5651 sayılı Kanun'un 8. maddesi, içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi kararı verilebilecek suçlar arasında Türk Ceza Kanunu'nun 84. maddesindeki intihara yönlendirmeyi sayıyor. Kanun yapay zekâ çıktılarına daha önce de uygulandı: bkz. 50 Grok paylaşımına erişimin engellenmesi (2025). TCK'nın 20(2). maddesi ise tüzel kişilere ceza yaptırımı uygulanmasını yasaklıyor.
  • Yeni yaş sınırı. 22 Nisan 2026 tarihli ve 7578 sayılı Kanun (1 Mayıs 2026 tarihli ve 33240 sayılı Resmî Gazete), 5651 sayılı Kanun'un ek 4. maddesini 1 Kasım 2026'dan itibaren değiştiriyor. Bu tarihten sonra sosyal ağ sağlayıcılar 15 yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunamayacak, yaş doğrulama dahil gerekli tedbirleri almak ve ebeveyn kontrol araçları sağlamak zorunda olacak. Genel amaçlı bir sohbet botunun, kanundaki "sosyal etkileşim amacıyla" içerik oluşturma ve paylaşmaya imkân sağlayan hizmet tanımına girip girmediği tartışmalı.
  • Çocukların verileri. KVKK rıza için özel bir yaş belirlemiyor. Küçüğün geçerli rıza verip veremeyeceği Türk Medeni Kanunu'nun 16. maddesindeki ehliyet kurallarına göre değerlendiriliyor. AB'de İtalyan Garante'nin Replika'ya verdiği 5 milyon avroluk ceza kısmen yetersiz yaş doğrulamasına dayanıyordu.

Sohbet botu sunan ve kullanan şirketler neyi gözden geçirmeli?

  • Her güvenlik beyanını ürünün gerçek davranışıyla karşılaştırın. Uygulama mağazası yanıtları ve ebeveynlere yönelik sayfalar da buna dahil.
  • Yaş doğrulamayı ve çocuklar için koruyucu varsayılan ayarları bir tasarım kararı olarak ele alın. Eyaletlerin talepleri de Türkiye'deki 15 yaş kuralı da aynı yönü gösteriyor.
  • Kriz protokollerini uzun ve duygusal yoğunluğu yüksek konuşmalarda test edin. Dilekçeler tam da bu konuşmalara odaklanıyor.
  • Güvenlik olaylarını açıklamaya hazırlıklı olun. Ajanlara ilişkin talepler, bir güvenlik olayı hakkında sessiz kalmanın da aldatma olarak ileri sürülebileceğini gösteriyor.

Bundan sonra neyi izlemeli?

  • OpenAI'ın davaları federal mahkemeye taşımaya çalışıp çalışmayacağı; Section 230, Birinci Ek Değişiklik ve "ürün" sorusuna ilişkin ilk itirazlar.
  • Başka eyaletlerin dava açıp açmayacağı ve davaların çok eyaletli bir sulhe doğru ilerleyip ilerlemeyeceği.
  • KMCC'nin sohbet botlarına ilişkin değişiklik önerileri ve Türkiye'deki 15 yaş kuralının 1 Kasım'dan sonra nasıl uygulanacağı.

Sık sorulan sorular

Hangi eyaletler OpenAI'a dava açtı?

14 Ekim 2026'da sekiz eyalet dava açtı: Arizona, Arkansas, Idaho, Iowa, Kansas, Montana, Nebraska ve West Virginia. Her biri kendi mahkemesinde ayrı bir dava açtı; örneğin Arizona Maricopa County'de, Iowa Polk County'de, Nebraska Buffalo County'de. Davalar eşgüdümlü, ancak hukuken birbirinden bağımsız. Florida ise Haziran 2026'da ayrıca dava açmıştı.

OpenAI davası ne hakkında?

Eyaletler, OpenAI'ın ChatGPT'yi gençler için güvenli ve uygun diye tanıtarak ebeveynleri ve kamuoyunu yanılttığını iddia ediyor. Onlara göre ürün aşırı onaylayıcı ve bağımlılık yaratacak biçimde tasarlandı. Davalar esas olarak eyaletlerin tüketiciyi koruma ve aldatıcı uygulamalar kanunlarına dayanıyor. Bazı dilekçelerde gizlilik, ihmal, ürün sorumluluğu ve yapay zekâ ajanlarına ilişkin talepler de var.

ChatGPT'nin yaş sınırı var mı?

OpenAI'a göre ChatGPT 13 yaş ve üzeri kullanıcılar için tasarlanmış ve 18 yaşından küçükler ebeveyn ya da veli izni almalı. Eyaletler bu kuralın uygulanmadığını ileri sürüyor. Iowa'ya göre web sitesinde yaş doğrulaması yok ve OpenAI'ın yaş tahmin sistemi bir dönem çocukları yaklaşık %12 oranında yetişkin olarak sınıflandırdı.

ChatGPT çocuklar için uygun mu?

Bu davaların asıl sorusu tam olarak bu ve henüz hiçbir mahkeme yanıt vermedi. Eyaletler, yaş doğrulamasının yetersiz olduğunu ve ürünün kriz anlarında çocukları koruyamadığını iddia ediyor. OpenAI ise gençlere özel korumaları, ebeveyn denetimlerini ve mola hatırlatıcılarını öne sürüyor. Ebeveynler için pratik ölçüt, ebeveyn denetimlerinin açık olup olmadığı ve çocuğun kullanımının izlenip izlenemediği.

Türk hukukunda sohbet botları için yaş sınırı var mı?

Sohbet botlarına özgü bir yaş sınırı yok. 1 Kasım 2026'dan itibaren değişik 5651 sayılı Kanun, sosyal ağ sağlayıcıların 15 yaşından küçüklere hizmet vermesini yasaklıyor ve yaş doğrulamasını zorunlu kılıyor. Genel amaçlı bir sohbet botunun sosyal ağ sağlayıcı sayılıp sayılmayacağı tartışmalı. KVKK rıza yaşı belirlemediği için Medeni Kanun'un ehliyet kuralları uygulanıyor.

Burhan Doğuş Ayparlar'ın Görüşü

Bu davalarda beni en çok etkileyen, bir süredir bilinen zararlar değil, seçilen hukuki araç. Sekiz başsavcı bir yapay zekâ kanunu beklemedi. Üretken yapay zekâdan çok önce yazılmış aldatıcı uygulamalar kanunlarını, şirketin kendi güvenlik beyanlarına yöneltti. İstedikleri çözümler de fiilen birer tasarım kuralı: yaş doğrulama, koruyucu varsayılan ayarlar, kriz protokolleri ve bağımsız denetim.

Davaların özündeki aldatma iddiasını güçlü, ajanlara ilişkin talepleri ise daha zayıf buluyorum. Ebeveynlere "varsayılan olarak yaşa uygun korumalar" sunduğunu söyleyen bir şirket, bu sözlerin ima ettiği her şeyden sorumludur. Bu beyanı ürünün gerçek davranışıyla sınamak sıradan bir tüketici hukuku işidir. Ancak öncü modellerin nerede ve nasıl test edileceğine tek bir eyalet mahkemesinin karar vermesi farklı bir meseledir. Bu talepler, ölçülülük ve yetki tartışmalarıyla daha güçlü iddiaların önüne geçebilir.

Türkiye açısından asıl ders, araçların zaten var olması. 6502 sayılı Kanun'un 62. maddesi aldatıcı ticari uygulamaları yasaklıyor ve ispat yükünü uygulamayı yapana yüklüyor; Reklam Kurulu da bu uygulamaları durdurabiliyor. Eksik olan, bu araçların dijital ürünlerin ailelere nasıl tanıtıldığına uygulanması. Yeni 15 yaş kuralının yapay zekâ sohbet hizmetlerini kapsayıp kapsamadığı, bir uyuşmazlıkta tartışılmadan önce açıklığa kavuşturulmalı.

Kaynaklar: Arizona, Idaho, Iowa, Montana, Nebraska ve West Virginia'nın 14 Ekim 2026'da açtığı davaların dilekçeleri, Arkansas dilekçesindeki mahkeme kaydı ile Arizona, Arkansas, Idaho, Iowa ve West Virginia başsavcılıklarının aynı tarihli açıklamaları. Kansas'a ilişkin ayrıntılar KCTV haberine (14 Ekim) ve West Virginia açıklamasına dayanıyor; Kansas dilekçesini göremedik. Arkansas açıklamasında Utah da sayılıyor, ancak bunu Utah kaynaklarından doğrulayamadık. OpenAI'ın açıklamaları Al Jazeera (15 Ekim) ve Fortune (17 Ekim) haberlerinden aktarıldı. Kore'ye ilişkin bilgiler iNews24 ve Financial News'in 12 Ekim 2026 tarihli haberlerinden. Türk mevzuatı mevzuat.gov.tr ve 1 Mayıs 2026 tarihli ve 33240 sayılı Resmî Gazete'den kontrol edildi. Dava dilekçeleri yalnızca iddia içerir; henüz hiçbir mahkeme karar vermedi. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir.